Văn hóa, di sản Huế - nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững

Đêm hội áo dài “Hương giang dệt dáng kinh kỳ”. Ảnh: UBND TP. Huế

Hệ giá trị văn hóa và con người Huế

Qua hàng ngàn năm hun đúc, con người xứ Huế đã hình thành nên những đặc trưng với cốt cách riêng về tinh thần yêu nước, yêu dân tộc, bất khuất, đoàn kết; trọng truyền thống đạo lý, đặc biệt truyền thống gia đình, dòng tộc; quý trọng những giá trị tinh thần, ngại những hoạt động xô bồ. Tính cách con người Huế vốn sâu sắc, khiêm tốn, chừng mực, cầu tiến, hiếu học, tôn trọng kẻ sĩ, hiếu khách, tế nhị trong cư xử. Người Huế cũng yêu những cái xinh xắn, nhẹ nhàng, thanh lịch, nền nã, không ồn ào, trầm tĩnh; chuộng cái thơ mộng, mới lạ nhưng không kỳ quái, chuộng sự hài hòa, thích không khí bình yên... Lịch sử vùng đất đã khoác lên mình cỏ dân Huế ánh hào quang của tầng cư dân chốn kinh kỳ: hào hoa, lịch lãm, tinh tế và sang trọng.

Bên cạnh đó, lối sống, tính cách của người dân xứ Huế thường được bộc lộ rất rõ nét trong văn hóa gia đình. Đặc trưng riêng của gia đình Huế còn được thể hiện trong chức năng giáo dục. Nền giáo dục của gia đình xứ Huế ở bất cứ tầng lớp nào cũng nhằm mục tiêu đào tạo nên những con người mang các đặc điểm riêng có, chính là tính cách Huế, như: Hiếu học, tôn sư trọng đạo, tình làng nghĩa xóm, ứng xử tế nhị, thanh nhã trong cử chỉ lẫn ngôn ngữ... Chính vì lẽ đó mà công tác giáo dục được gia đình Huế rất chú trọng. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, gia đình Huế không chỉ là nơi bảo tồn các giá trị truyền thống mà còn là môi trường giáo dục phẩm chất, nhân cách, truyền thụ các chuẩn mực đạo đức, lối sống và văn hóa ứng xử cho thế hệ trẻ.

Bảo tồn đi đôi với phát triển, đổi mới sáng tạo

Trong những năm gần đây, Đảng bộ và Nhân dân thành phố Huế quyết tâm xây dựng Huế trở thành một trong những trung tâm văn hóa, du lịch đặc sắc của cả nước, từ đó đã đạt nhiều kết quả quan trọng trong lĩnh vực văn hóa. Công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản được quan tâm đầu tư. Các hoạt động văn học nghệ thuật, bảo tồn di sản phi vật thể, phát triển thư viện, bảo tàng, giáo dục truyền thống được triển khai thường xuyên.

Các giá trị tốt đẹp của con người Huế tiếp tục được gìn giữ và phát huy, phong trào xây dựng đời sống văn hóa, xây dựng gia đình văn hóa, khu dân cư văn hóa tiếp tục được triển khai sâu rộng. Truyền thống hiếu học tiếp tục được phát huy với hệ thống giáo dục phát triển đồng bộ.

Các hoạt động thiện nguyện, bảo tồn di sản, bảo vệ môi trường, xây dựng nếp sống văn minh đô thị thu hút đông đảo người dân tham gia. Văn hóa ngày càng đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội. Du lịch văn hóa, du lịch di sản, du lịch lễ hội, du lịch ẩm thực trở thành những sản phẩm chủ lực. Hình ảnh Huế gắn với danh hiệu Thành phố Festival, Kinh đô Áo dài, Kinh đô Ẩm thực ngày càng được khẳng định.

Tuy nhiên, quá trình hội nhập cũng đặt ra nhiều thách thức. Sự giao thoa văn hóa mạnh mẽ có thể dẫn đến nguy cơ mai một bản sắc địa phương; một số giá trị truyền thống đứng trước áp lực thương mại hóa; khoảng cách giữa các thế hệ trong tiếp nhận và thực hành văn hóa ngày càng rõ nét. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là bảo tồn phải đi đôi với phát triển, phát huy giá trị truyền thống gắn với đổi mới sáng tạo.

Nhiệm vụ chiến lược

Để tiếp tục triển khai thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp trong xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam, con người Huế trong thời kỳ mới, Đảng bộ, chính quyền thành phố Huế cần tiếp tục triển khai những định hướng quan trọng về văn hóa với các nhiệm vụ trọng tâm sau:

Một là, nâng cao vai trò lãnh, chỉ đạo của các cấp ủy đảng và chính quyền địa phương 2 cấp trong cải cách hành chính, xây dựng nền văn hóa công vụ, xây dựng cơ quan, đơn vị văn hóa.

Hai là, xây dựng hệ giá trị văn hóa Huế và chuẩn mực con người Huế thời kỳ mới. Trên cơ sở kế thừa các giá trị truyền thống, cần tiếp tục xác định và hoàn thiện hệ giá trị văn hóa Huế gắn với các phẩm chất của con người hiện đại như sáng tạo, hội nhập, trách nhiệm xã hội, năng lực số và khát vọng phát triển.

Ba là, phát huy vai trò của gia đình, cộng đồng, xã hội trong việc xây dựng môi trường văn hóa, con người tử tế, khoan dung, chân thành, trọng đạo lý. Thường xuyên thực hiện công tác giáo dục, bồi dưỡng nhân cách, lý tưởng sống cho thế hệ trẻ, tạo sức đề kháng đối với các loại văn hóa phẩm độc hại; có ý thức đấu tranh chống các quan điểm sai trái trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa.

Bốn là, cần gắn bảo tồn di sản với phát triển kinh tế văn hóa. Di sản cần được xem là nguồn lực phát triển. Đẩy mạnh khai thác các giá trị văn hóa trong du lịch, dịch vụ, giáo dục và các ngành công nghiệp sáng tạo nhằm chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành động lực tăng trưởng kinh tế.

Năm là, thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa. Tiếp tục số hóa di sản, xây dựng cơ sở dữ liệu văn hóa, phát triển bảo tàng số, thư viện số và các sản phẩm trải nghiệm văn hóa trên nền tảng số nhằm nâng cao khả năng tiếp cận di sản của cộng đồng trong nước và quốc tế. Tập trung phát triển công nghiệp văn hóa và hệ sinh thái sáng tạo, phát triển các ngành có lợi thế như nghệ thuật biểu diễn, thiết kế, thủ công mỹ nghệ, điện ảnh, xuất bản, nội dung số, ẩm thực và thời trang văn hóa.

Với những định hướng và giải pháp trên, chúng tôi tin chắc rằng, việc phát huy hệ giá trị văn hóa và nhân tố con người Huế cần được xem là nhiệm vụ chiến lược, góp phần tạo dựng sức mạnh mềm, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển bền vững. Khi văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần và động lực phát triển, Huế sẽ tiếp tục khẳng định vị thế là trung tâm văn hóa đặc sắc của Việt Nam, một thành phố di sản có tầm vóc khu vực và quốc tế.