Văn hóa, động lực mới của kinh tế đêm

Sự kiện giải trí về đêm tại Tennessee (Mỹ). Ảnh: Garrett Rowland

Thành phố thức giấc vào… ban đêm

Ý tưởng về “thành phố 24 giờ” thực ra không mới. Từ thập niên 1980, nhà xã hội học Murray Melbin (Mỹ) ví thời gian như nguồn tài nguyên khan hiếm, tương tự đất đai có thể được phát triển như “vùng đất mới”. Giờ đây, tư duy ấy trở thành một phần của chính sách đô thị hiện đại. Hơn 60 thành phố toàn cầu đã bổ nhiệm “thị trưởng ban đêm” hoặc thành lập các cơ quan chuyên trách.

China Daily dẫn lời ông Andreina Seijas, người sáng lập Night Tank nhận định: “Những thành phố thành công nhất không xem màn đêm là nền kinh tế riêng biệt, mà là phần mở rộng của đời sống đô thị. Đây là sự thay đổi quan trọng trong tư duy quản lý đô thị. Kinh tế đêm trở thành điểm giao thú vị giữa văn hóa, du lịch, thể thao, thương mại và không gian công cộng kết nối nhiều thế hệ”.

Đến nay, 97% số lượng thành phố thuộc Diễn đàn Văn hóa thành phố thế giới đã chủ động xây dựng sáng kiến về kinh tế đêm. Quảng Châu hiện là thành phố có nền kinh tế tiêu dùng về ban đêm lớn nhất Trung Quốc. Thông qua “Chợ đêm thành phố trẻ”, Quảng Châu tổ chức hơn 600 sự kiện dành cho nhiều nhóm tuổi. Các hoạt động trải rộng từ lễ hội ánh sáng quốc tế đến âm nhạc, ẩm thực và mua sắm.

Nhìn sang các điểm đến nổi tiếng khác, Seoul (Hàn Quốc) ghi dấu ấn với lễ hội đèn lồng độc đáo, trong khi Stockholm (Thụy Điển) hút khách gần xa với Tuần lễ Ánh sáng Nobel. Những sự kiện này giúp tạo thêm dòng khách và sức mua; đồng thời biến màn đêm thành không gian văn hóa để cộng đồng gặp gỡ, trải nghiệm và củng cố bản sắc đô thị.

Trong khi đó, Melbourne chứng minh chính sách văn hóa có thể giải quyết những thách thức đô thị rộng lớn hơn bằng việc gắn kết nền kinh tế đêm với ứng phó biến đổi khí hậu. Thành phố này hỗ trợ các địa điểm âm nhạc giảm chất thải, sử dụng năng lượng hiệu quả hơn và tăng khả năng thích ứng dài hạn. Những địa điểm giảm tiêu thụ năng lượng, rác thải và nhựa dùng một lần có thể được công nhận là “Điểm âm nhạc xanh”.

Ở góc nhìn khác, biến đổi khí hậu đang làm thay đổi vai trò của màn đêm trong đời sống đô thị. Tại Saudi Arabia, cái nóng khắc nghiệt khiến các hoạt động ngoài trời trở thành điều xa xỉ. Do đó, dã ngoại trong công viên sau khi mặt trời lặn trở thành thói quen của nhiều gia đình. Tình trạng tương tự cũng xuất hiện tại các thành phố sa mạc ở Mỹ và vùng Vịnh. Công viên, bãi biển và không gian công cộng được thiết kế lại với hệ thống chiếu sáng phù hợp để tạo ra “khoảng đệm” tránh cái nóng ban ngày.

Xây dựng kinh tế đêm an toàn và bao trùm

Kinh tế đêm toàn cầu ước tính đóng góp khoảng 3% GDP thế giới, tạo 3.000 - 4.000 tỷ USD mỗi năm và cung cấp việc làm cho khoảng 1/10 lực lượng lao động. Quy mô đó tiếp tục mở rộng khi nhu cầu trải nghiệm ban đêm tăng lên. Thị trường du lịch đêm dự kiến tăng trưởng 9,2% mỗi năm trong giai đoạn 2025 - 2035, trong đó trải nghiệm văn hóa chiếm 53,7% giá trị thị trường.

Vấn đề an toàn trở thành ưu tiên trọng tâm trong các chiến lược phát triển hoạt động về đêm của các đô thị toàn cầu. Đến nay, 69% số lượng thành phố đang xây dựng hoặc triển khai chính sách và chiến lược bảo đảm an toàn vào ban đêm, với sự hỗ trợ đắc lực từ hoạt động văn hóa.

Bên cạnh kéo dài giờ mở cửa, kinh tế đêm cần hệ thống hạ tầng vô hình nhưng thiết yếu, bao gồm đường phố an toàn, phương tiện giao thông tin cậy, dịch vụ giá hợp lý. Theo City Life Insights, thành phố Orlando (Mỹ) thử cách tiếp cận mới khi hợp tác với Uber và Lyft, tạm thời chuyển một số làn xe buýt thành khu vực đón trả khách tại các câu lạc bộ đêm được định vị bằng công nghệ. Các điểm này có nhà vệ sinh công cộng, xe bán đồ ăn, âm nhạc và chỗ ngồi, giúp giảm ùn tắc và rủi ro.

Màn đêm đang trở thành không gian kinh tế cần được quản trị, đầu tư và thiết kế có chủ đích. Bên cạnh tiêu dùng hay giải trí, bản chất của đời sống ban đêm còn nằm ở khả năng kết nối con người. Bằng cách đầu tư vào văn hóa, sáng tạo và những không gian cởi mở, các đô thị đang tạo thêm động lực cho kinh tế địa phương và kiến tạo đời sống về đêm an toàn, giàu sức sống.