Văn hóa trà, nét đẹp của tình người

Người Việt uống trà để khởi đầu ngày mới, tiếp đón khách quý hay cùng nhau sẻ chia những câu chuyện thường ngày về gia đình, công việc và cuộc sống. Bởi thế, chén trà không đơn thuần là thức uống, mà còn mang theo nét đẹp của tình nghĩa, sự gắn kết và phép ứng xử trong văn hóa Việt.

Một ấm trà được pha bằng sự chu đáo, trao đi bằng lòng chân thành không chỉ thể hiện sự hiếu khách mà còn gửi gắm tình cảm, sự trân trọng của gia chủ đối với khách ghé thăm.

Nghệ nhân Lê Quang Nghìn (xóm Hồng Thái, xã Tân Cương) chia sẻ về nghệ thuật văn hóa trong pha, mời trà.

Ở tỉnh Thái Nguyên, cây chè và văn hóa thưởng trà còn gắn liền với niềm tự hào địa phương. Bởi đã bao đời, những nương chè xanh gắn bó với con người như bầu bạn.

Từ những hạt chè được đặt xuống đất, nảy mầm và lớn lên trong sự tần tảo của người nông dân. Rồi cây chè đền đáp lại cho chủ nhân bằng chính những lộc biếc của mình.

Cây chè và người nông dân vùng chè “nương tựa” vào nhau để sống. Chính vì thế cây chè vượt qua giới hạn của một thức uống thông thường, bởi ở đó là văn hóa, phong tục, tập quán, đặc biệt trong mọi nghi thức lễ, chè luôn là một trong những phẩm vật dâng tế không thể thiếu.

Trở lại với cuộc sống thường nhật, nhiều người mỗi sáng thức dậy đều sảng khoái với câu nói “Bình minh sổ trản trà/Nhất nhật cứ như thử/Lương y bất đáo gia”. Là nói chè có tác dụng bổ dưỡng sức khỏe, tinh thần, nhưng sâu sắc hơn ở sau mỗi ấm trà luôn bao chứa một nét đẹp văn hóa tinh hoa dân tộc.

Một chén trà, giản đơn thôi nhưng có thể trở thành phương tiện giáo dục tự nhiên trong mỗi gia đình. Hình tượng bậc sinh thành bên bàn trà cùng khách trò chuyện mỗi ngày giúp con trẻ học được phép lịch sự qua lời mời trà. Cũng ở đó con trẻ học được cách lắng nghe, kỹ năng giao tiếp; kinh nghiệm sống.

Cũng bên bàn trà, các bậc cao lão trao truyền lại cho thế hệ sau những nét đẹp văn hóa tinh hoa của dân tộc. 

Bên chén trà, từng câu chuyện thủ thỉ mỗi ngày của ông bà, cha mẹ dần thấm sâu vào tư duy con trẻ. Truyền thống, đạo đức lối sống trong gia đình được truyền dạy lại không phải nhờ sách vở, mà bằng chính câu chuyện bên ấm trà.

Cách ứng xử của ông bà, cha mẹ và những thói quen hằng ngày trực tiếp ảnh hưởng đến lối sống của con cháu trong tương lai. Một gia đình dành ít phút mỗi ngày để cùng ngồi bên bàn trà, trò chuyện về công việc, học tập và những điều đã trải qua sẽ tạo không gian gần gũi giữa các thành viên.

Bên ấm trà, mọi người thân thiện hơn.

Đã bao lớp người sinh ra, lớn lên, trưởng thành nhờ được nghe câu chuyện do ông bà, cha mẹ kể cho nghe bên bàn trà. Những cổ tích xưa nuôi lớn bao tâm hồn người, để khi đi xa mới nhận ra ông bà, cha mẹ là sợi dây níu giữ cho đời mình bay cao như cánh diều no gió.

Chợt nhận ra hình ảnh ông bà, cha mẹ thường nhắc nhở cháu con việc học hành, rèn luyện, tu dưỡng đạo đức ở lúc bên ấm trà nóng sau bữa ăn. Bàn trà vì thế được ví như nơi gia đình tổ chức các “phiên họp” hằng ngày.

Mọi chia sẻ của các thành viên trong gia đình được diễn ra quanh bàn trà. Trẻ mắc lỗi được tha thứ, động viên. Người trưởng thành cùng thưởng trà, chia sẻ với nhau câu chuyện về công việc cần phải làm. 

Trong gia đình, có một thú vị gần như được định sẵn, trở thành nếp sống văn hóa lâu đời. Khi nhà có khách, thường là vợ pha trà hoặc con, cháu pha trà giúp ông bà, cha mẹ. Việc ấy trở thành nếp sống đẹp trong một gia đình có nền nếp.

Pha một ấm trà, người vợ cảm nhận được hạnh phúc hơn khi chồng và khách chép miệng khen chè ngon nhờ có đôi tay pha trà khéo. Còn con trẻ khi pha trà tự nhiên đã học được phép tắc, lễ nghĩa, thể hiện được sự hiếu kính với ông bà, cha mẹ.

Một thú vị khác là khi chủ, khách ngồi với nhau bên ấm trà của gia đình, thường chia sẻ cho nhau chuyện về công việc hằng ngày, qua đó tình làng, nghĩa xóm thêm gắn bó, có thể giúp đỡ, hỗ trợ nhau cũng vượt qua khó khăn của cuộc sống hiện tại. 

Bởi ngồi với nhau bên ấm trà là bầu bạn. Một sự bình đẳng gần như tuyệt đối trong giao tiếp, ứng xử. Mọi người cùng uống trà trong chén như nhau, chia sẻ với nhau về kinh nghiệm, kỹ năng cân bằng giữa công việc, gia đình và cộng đồng.

Cũng bên bàn trà, những ái, ố, hỷ, nộ được nguôi quên, mỗi người được sống cho riêng mình bằng phút giây vô tư nhất. Tự hào rằng: Người Thái Nguyên làm nên thương hiệu “Đệ nhất danh trà”. Ngược lại, nhờ cây chè người cả nước biết đến Thái Nguyên. 

Cây chè lớn lên nhờ đức tính cần cù, chịu thương, chịu khó của con người. Và hương chè mang danh thơm đất và người Thái Nguyên lan tỏa, bay xa. Trong đó có câu chuyện văn hóa trà và nét đẹp tình người. Minh chứng ở Không gian Văn hóa trà Tân Cương được trưng bày những bộ ấm chén có niên đại hàng trăm năm. Cũng ở đó có ấm trà lập kỷ lục ghi nét lớn nhất Việt Nam đến thời điểm này.

Nhưng trong uống trà, người Thái Nguyên không câu lệ về một bộ ấm chén sang trọng, hoặc như loại chè đắt tiền. Điều quan trọng là sự chân thành, tinh thần tiết kiệm, thái độ tôn trọng và những câu chuyện có ý nghĩa. Bởi nét văn hóa uyên thâm của thưởng trà là tạo được không gian để mọi người gần gũi, thân thiện với nhau hơn.