Văn học nghệ thuật Bắc Ninh đồng hành với sự phát triển của tỉnh

Để thực hiện được mục tiêu phát triển văn hóa của vùng đất sở hữu bề dày di sản đặc sắc đồng hành với sức bật mới về công nghiệp, yêu cầu hoạt động văn học nghệ thuật không chỉ phản ánh hiện thực đời sống mà còn phải trở thành lực lượng sáng tạo tiên phong trong việc gìn giữ, lan tỏa và nâng tầm giá trị văn hóa Kinh Bắc trong thời đại mới.

Văn nghệ sĩ Bắc Ninh với những kết quả đáng ghi nhận

Nhiều năm qua, văn học nghệ thuật Bắc Ninh đã có bước phát triển đáng ghi nhận. Đội ngũ văn nghệ sĩ ngày càng đông đảo với 557 hội viên, trong đó có 152 hội viên Trung ương, hoạt động ở 8 chuyên ngành chính là: Văn xuôi, thơ, mỹ thuật, nhiếp ảnh, âm nhạc, sân khấu, kiến trúc, văn nghệ dân gian...; có 3 Nghệ sĩ Nhân dân, 27 Nghệ sĩ Ưu tú và 13 nghệ nhân.

Đồng chí Mai Sơn, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh và các đại biểu tham quan trưng bày Triển lãm mỹ thuật, nhiếp ảnh và kiến trúc năm 2026 do Hội Văn học nghệ thuật tỉnh tổ chức.

5 năm qua, các hội viên của Hội đã có nhiều tác phẩm đạt giải thưởng của khu vực và quốc gia; hàng chục lượt tác giả được trao các giải thưởng uy tín cấp Trung ương; cấp tỉnh đã trao 82 giải Văn học nghệ thuật 5 năm một lần cho Giải thưởng văn học nghệ thuật Sông Thương và giải thưởng văn học nghệ thuật Kinh Bắc, góp phần khẳng định vị thế của văn học nghệ thuật Bắc Ninh trong đời sống văn hóa cả nước. Hội đã xuất bản 15 đầu sách, tuyển tập và ấn phẩm chuyên khảo; cá nhân hội viên đã xuất bản 133 đầu sách cùng nhiều CD, VCD âm nhạc, sân khấu có giá trị nghệ thuật và đậm bản sắc địa phương.

Khi văn học nghệ thuật thực sự đồng hành với sự phát triển của tỉnh, mỗi tác phẩm có giá trị sẽ góp phần bồi đắp bản sắc, lan tỏa hình ảnh Bắc Ninh - vùng đất di sản, sáng tạo và hội nhập đến với bạn bè trong nước và quốc tế.

Hoạt động triển lãm, trưng bày được tổ chức đa dạng với các loại hình mỹ thuật, nhiếp ảnh, sách, tư liệu văn hóa dân gian. Hội đã tham gia khoảng 20 cuộc triển lãm khu vực và tổ chức 15 cuộc triển lãm, trưng bày tại tỉnh gắn với các sự kiện lớn như Hội báo xuân, Festival “Về miền quan họ”, 50 năm nền văn học nghệ thuật Việt Nam sau ngày giải phóng đất nước và tham gia nhiều hoạt động xúc tiến du lịch văn hóa. Một số cá nhân, nhóm hội viên đã tổ chức triển lãm mỹ thuật, nhiếp ảnh và giới thiệu sách. Hoạt động này góp phần nâng cao đời sống tinh thần Nhân dân và quảng bá giá trị văn hóa Kinh Bắc trong thời kỳ đổi mới, hội nhập.

Đặc biệt, các tác phẩm viết về quê hương Kinh Bắc đã góp phần làm nổi bật vẻ đẹp của vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng; phản ánh sinh động quá trình đổi mới, phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, cũng như đời sống tinh thần phong phú của Nhân dân. Hình ảnh con người Bắc Ninh cần cù, sáng tạo, nghĩa tình, giàu bản sắc được thể hiện dưới nhiều hình thức nghệ thuật, tạo nên diện mạo khá toàn diện của nền văn học nghệ thuật địa phương.

Bắc Ninh bước vào giai đoạn phát triển mới với quy mô không gian rộng lớn hơn sau hợp nhất, đồng thời xác định mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp, dịch vụ, văn hóa của vùng và phấn đấu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Trong bối cảnh ấy, văn học nghệ thuật không chỉ là hoạt động sáng tạo đơn thuần mà còn là nguồn lực mềm góp phần xây dựng thương hiệu văn hóa, quảng bá hình ảnh địa phương và phát triển công nghiệp văn hóa.

Khơi dậy mạnh mẽ cảm hứng sáng tạo từ kho tàng di sản văn hóa

Với những tiềm năng và điều kiện sẵn có của vùng đất giàu di sản và truyền thống văn hóa, trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh lần thứ Nhất, nhiệm kỳ 2025 -2030 nêu rõ: Xây dựng và phát triển văn hóa, xã hội, con người Bắc Ninh phát triển toàn diện, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống kết hợp ứng dụng công nghệ để trở thành “sức mạnh mềm” và là động lực, nguồn lực phát triển quan trọng trong giai đoạn mới. Vì vậy, các giá trị trong văn hóa không chỉ là lĩnh vực bảo tồn mà còn cần phát huy để trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội, hướng tới xây dựng một Bắc Ninh là miền đất “văn hiến, sáng tạo”.

Các đại biểu tham quan gian trưng bày ấn phẩm văn học nghệ thuật tại Hội báo Xuân Bắc Ninh 2026.

Để phát triển văn học nghệ thuật xứng tầm với văn hóa Kinh Bắc, trước hết cần bắt đầu từ việc khơi dậy mạnh mẽ nguồn cảm hứng sáng tạo từ chính kho tàng di sản. Những di sản nổi bật như dân ca quan họ, ca trù, mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm, thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, thực hành then của người Tày, Nùng, Sán Chí cùng hàng nghìn di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh, không gian văn hóa quan họ, làng nghề truyền thống, tín ngưỡng dân gian, lễ hội, văn hóa các dân tộc thiểu số, cùng những thành tựu đổi mới của quê hương... đều là nguồn chất liệu vô tận cho văn nghệ sĩ. Điều quan trọng không chỉ là khai thác đề tài mà phải chuyển hóa giá trị văn hóa thành những tác phẩm có tư tưởng sâu sắc, ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại và sức hấp dẫn đối với công chúng hôm nay.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, để giá trị văn hóa trong các sáng tác văn học nghệ thuật từ vùng Kinh Bắc vươn xa, đội ngũ văn nghệ sĩ không chỉ đủ tâm huyết, tài năng mà còn phải có vốn sống phong phú, hiểu biết sâu sắc về lịch sử, văn hóa dân tộc và có trách nhiệm xã hội cao. Đặc biệt, việc phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng lực lượng sáng tác trẻ cần được thực hiện bài bản, tạo điều kiện để thế hệ kế cận tiếp cận các xu hướng nghệ thuật mới nhưng vẫn giữ được cốt cách văn hóa Kinh Bắc.

Để các trại sáng tác, cuộc thi, triển lãm, liên hoan văn học nghệ thuật thực sự lan tỏa cần được tổ chức với quy mô phối kết hợp ngành, địa phương, hướng tới tạo ra các tác phẩm có giá trị lâu dài.

Trong thời đại chuyển đổi số, việc ứng dụng công nghệ vào sáng tạo và phổ biến tác phẩm là xu hướng tất yếu. Các nền tảng số mở ra cơ hội đưa văn học nghệ thuật Bắc Ninh đến với đông đảo công chúng trong và ngoài nước, góp phần mở rộng không gian tiếp nhận nghệ thuật, đồng thời tạo thêm giá trị kinh tế từ văn hóa.

Mỗi tác phẩm nghệ thuật chất lượng cao đều có thể trở thành một "đại sứ văn hóa", góp phần quảng bá hình ảnh quê hương. Những ca khúc về quan họ, bộ ảnh nghệ thuật về làng nghề, tiểu thuyết lịch sử, vở chèo, cải lương hay phim truyện khai thác đề tài Kinh Bắc đều có thể trở thành sản phẩm văn hóa đặc sắc, góp phần thu hút du khách và nâng cao giá trị thương hiệu địa phương.

Hội viên Chi hội Nhiếp ảnh Hội Văn học nghệ thuật tỉnh tác nghiệp tại vùng vải thiều Lục Ngạn. Ảnh: Việt Hưng.

Để phát triển bền vững thì sự quan tâm đồng bộ từ cơ chế, chính sách đầu tư cho văn học nghệ thuật cần được xem là động lực quan trọng. Hội có trách nhiệm tham mưu xây dựng quỹ hỗ trợ sáng tác ở địa phương cùng với nguồn lực từ Trung ương tạo nên nguồn đầu tư mạnh mẽ; có chế độ đặt hàng các tác phẩm lớn về lịch sử, văn hóa, con người Bắc Ninh; khuyến khích sáng tác về đề tài xây dựng Đảng, bảo vệ Tổ quốc, phát triển công nghiệp, nông thôn mới, chuyển đổi số, bảo tồn di sản... Đồng thời, cần chú trọng công tác lý luận, phê bình, bảo vệ bản quyền và xây dựng môi trường sáng tạo lành mạnh, chuyên nghiệp.

Lịch sử đã chứng minh rằng, mỗi giai đoạn phát triển của quê hương đều gắn với những thành tựu văn hóa và nghệ thuật tương ứng. Bắc Ninh đang bước vào một chặng đường phát triển mới với khát vọng lớn lao, văn học nghệ thuật càng cần phát huy vai trò "soi đường", khơi dậy niềm tự hào quê hương, củng cố bản sắc văn hóa và truyền cảm hứng đổi mới sáng tạo trong cộng đồng.

Văn hóa Kinh Bắc là tài sản vô giá được cha ông trao truyền qua nhiều thế hệ. Trách nhiệm của thế hệ hôm nay không chỉ là bảo tồn nguyên vẹn những giá trị ấy mà còn phải tiếp tục sáng tạo để di sản sống trong đời sống đương đại, lan tỏa tới công chúng. Khi văn học nghệ thuật thực sự đồng hành với sự phát triển của tỉnh, mỗi tác phẩm có giá trị sẽ góp phần bồi đắp bản sắc, lan tỏa hình ảnh Bắc Ninh - vùng đất di sản, sáng tạo và hội nhập đến với bạn bè trong nước và quốc tế. Một nền văn học nghệ thuật giàu bản sắc, hiện đại, nhân văn và sáng tạo sẽ là cầu nối giữa truyền thống với tương lai, giữa giá trị văn hóa với khát vọng phát triển.