Vi phạm giao thông đường sắt vẫn phức tạp dù mức phạt tăng cao

Nghị định 81/2026/NĐ-CP ban hành ngày 19/3/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường sắt có hiệu lực thi hành từ ngày 15/5/2026. Văn bản này thay thế các quy định xử phạt liên quan đến đường sắt tại Nghị định 100/2019/NĐ-CP.

Theo đó, hành vi điều khiển ô tô vượt rào chắn đường ngang, cầu chung khi đèn đỏ đã bật sẽ bị xử phạt từ 18 - 20 triệu đồng, tước giấy pháp lái xe từ 1 - 3 tháng (Nghị định 100 quy định xử phạt từ 3 - 5 triệu đồng); hành vi điều khiển xe máy vượt rào chắn đường ngang, cầu chung khi đèn đỏ đã bật sẽ bị xử phạt từ 4 - 6 triệu đồng, tước giấy phép lái xe từ 1 - 3 tháng (Nghị định 100 quy định xử phạt từ 600.000 - 1 triệu đồng). Mức phạt này cũng tương đương với hành vi vượt đèn đỏ trên giao thông đường bộ quy định tại Nghị định 168/2024/NĐ-CP.

Phóng viên báo Tin tức và Dân tộc (TTXVN) đã có cuộc trao đổi với TS Khương Kim Tạo, nguyên Phó Chánh văn phòng Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia xung quanh vấn đề này.

TS Khương Kim Tạo, nguyên Phó Chánh văn phòng Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia.

Thưa TS Khương Kim Tạo, ông đánh giá như thế nào về việc tăng mức phạt với các hành vi vi phạm giao thông đường sắt quy định tại Nghị định 81?

Hiện nay, rất nhiều lái xe còn chủ quan, điều khiển phương tiện vượt qua đường ngang khi đèn đã báo đỏ và thanh chắn đang hạ xuống, đặc biệt là xe máy, xe thô sơ. Tôi cho rằng đây là hành vi rất nguy hiểm. Việc tăng mức phạt lên cao là một biện pháp răn đe đối với hành vi nguy hiểm này.

Bên cạnh xử phạt tiền, Nghị định 81 còn áp dụng hình thức trừ điểm trên giấy phép lái xe. Đây là biện pháp hiệu quả, vì dù có tiềm lực tài chính, nếu vi phạm nhiều lần và bị trừ hết điểm, người vi phạm sẽ mất quyền điều khiển phương tiện.

Thực tế thời gian gần đây đã xảy ra nhiều vụ tai nạn liên quan đến việc không chấp hành pháp luật của người lái xe khi đi qua đường ngang, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản. Tôi nghĩ rằng, song song với việc nâng cao mức phạt thì việc bố trí lực lượng thực thi, tuyên truyền, xử lý nghiêm vi phạm cũng là vấn đề vô cùng quan trọng.

Đơn cử như hành vi tự ý mở lối đi, đường ngang dân sinh là nguyên nhân chính dẫn đến các vụ tai nạn giao thông đường sắt. Theo Nghị định 81, hành vi này bị xử phạt rất nặng, phạt 20 triệu đồng đối với cá nhân và 40 triệu đồng đối với tổ chức vi phạm. Nhưng vấn đề là triển khai thực thi như thế nào cho triệt để, bởi vì tình trạng này đã tồn tại nhiều năm nay rồi.

Cảnh sát giao thông xử lý phương tiện xe máy cố tình vượt rào chắn đường ngang.

Theo ông, việc Nghị định 81 mở rộng thẩm quyền xử phạt vi phạm đường sắt cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã sẽ góp phần nâng cao hiệu quả thực thi như thế nào?

Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã có thẩm quyền xử phạt đối với các hành vi vi phạm quy định tại Nghị định 81 trong phạm vi quản lý của địa phương mình. Theo đó, Chủ tịch UBND xã có quyền phạt cảnh cáo; phạt tiền đến 37.500.000 đồng; tước quyền sử dụng giấy phép có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính; áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định...

Tôi cho rằng Nghị định 81 giao thẩm quyền cho Chủ tịch xã là hoàn toàn chính xác bởi vì chúng ta đang thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Chủ tịch UBND xã phải có trách nhiệm và thẩm quyền giải quyết tất cả những vấn đề liên quan đến công tác bảo đảm trật tự an toàn giao thông trên địa bàn quản lý, trong đó có lĩnh vực giao thông đường sắt.

Nếu cả chính quyền và lực lượng công an đều chủ động vào cuộc và thực hiện nghiêm túc, tôi nghĩ việc triển khai Nghị định 81 sẽ đạt hiệu quả thực chất.

Hiện nay nhiều đường ngang đã được lắp đặt hệ thống cảnh báo kết hợp thanh chắn tự động, do là tự động nên không có nhân viên chốt trực, vậy theo ông, làm sao để hạn chế tình trạng vi phạm tại những khu vực này, đặc biệt là với phương tiện xe máy, xe thô sơ?

Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên số, công nghệ có thể can thiệp vào nhiều khía cạnh. Trong lĩnh vực giao thông, camera AI có thể phát hiện, cảnh báo vi phạm giao thông, làm căn cứ để xử phạt vi phạm hành chính. Có những hành vi nếu dùng mắt thường có thể còn gây tranh cãi nhưng có hình ảnh trên camera thì rõ ràng phương tiện có vượt đèn đỏ một phần trăm giây cũng đã bị ghi nhận.

Trong thực tế, việc xử lý "phạt nguội" vi phạm giao thông đối với ô tô đã được triển khai rộng rãi, tuy nhiên đối với phương tiện xe máy, xe thô sơ thì còn nhiều khó khăn. Chúng ta buộc phải nâng cấp công nghệ, camera không chỉ nhận diện biển số xe mà còn nhận diện khuôn mặt, nhận diện biển số thật hay giả, di biến động của phương tiện... qua đó xác định được thông tin người vi phạm để xử lý.

Tuy nhiên, đứng ở góc độ chuyên môn, tôi nghĩ chúng ta phải xúc tiến quá trình xây dựng đường sắt tốc độ cao, tách biệt hành lang an toàn giao thông đường sắt với đường dân sinh, để vừa bảo đảm an toàn giao thông, vừa tạo thuận lợi cho công tác quản lý đô thị.

Xin trân trọng cảm ơn ông!