Vì sao Eo biển Hormuz không chỉ quan trọng với dầu mỏ mà còn với an ninh lương thực?

Khách hàng mua sắm bên trong siêu thị Spinneys ở Dubai, UAE. Ảnh: Getty Images

Eo biển Hormuz từ lâu được xem là tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới, nơi khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu đi qua mỗi ngày. Tuy nhiên, với các quốc gia vùng Vịnh, vai trò của tuyến hàng hải này còn vượt xa dầu mỏ: đây là “mạch sống” bảo đảm nguồn lương thực cho hơn 100 triệu người.

Tuyến vận tải sống còn bị bóp nghẹt

Xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đang khiến Eo biển Hormuz rơi vào tình trạng gần như tê liệt, kéo theo hệ lụy trực tiếp đến chuỗi cung ứng lương thực của toàn khu vực. Trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt với nhiệt độ mùa hè thường vượt 50 độ C và diện tích đất canh tác hạn chế, các quốc gia vùng Vịnh phụ thuộc lớn vào nhập khẩu để duy trì nguồn thực phẩm.

Theo kênh CNN, Saudi Arabia nhập khẩu hơn 80% nhu cầu lương thực, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) khoảng 90%, trong khi Qatar lên tới 98%. Ngay cả Iraq - quốc gia sở hữu hai con sông lớn - cũng phải phụ thuộc đáng kể vào nguồn hàng đi qua Hormuz.

Phần lớn các chuyến hàng thực phẩm đến khu vực này đều đi qua eo biển chiến lược nói trên. Tuy nhiên, các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại đã khiến tuyến vận tải gần như bị phong tỏa, buộc doanh nghiệp phải tìm các lộ trình thay thế đắt đỏ và phức tạp hơn.

Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) cảnh báo chuỗi cung ứng toàn cầu đang đứng trước nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng nhất kể từ đại dịch Covid-19 và xung đột Ukraine năm 2022.

Chi phí đội lên, doanh nghiệp xoay xở

Các doanh nghiệp bán lẻ thực phẩm tại khu vực đang chịu áp lực lớn khi chi phí vận chuyển tăng vọt và lịch trình giao hàng trở nên bất định. Kibsons International, một nhà bán lẻ thực phẩm tươi sống tại UAE, cho biết họ nhập khẩu khoảng 50.000 tấn hàng mỗi năm từ các thị trường như Nam Phi và Australia, nhưng hiện phải gấp rút điều chỉnh tuyến vận chuyển.

“Hiện tại, chuỗi cung ứng cực kỳ khó khăn”, ông Daniel Cabral, giám đốc thu mua của công ty, cho biết.

Nhiều tàu chở hàng đang mắc kẹt ngoài Eo Hormuz, không thể cập cảng hoặc chưa xác định được điểm đến mới. Tình trạng này đặc biệt nghiêm trọng với các mặt hàng tươi sống, vốn có thời gian bảo quản ngắn.

Không chỉ đối mặt với rủi ro an ninh, các doanh nghiệp còn chịu gánh nặng chi phí bảo hiểm và phụ phí vận tải tăng mạnh. Các hãng tàu hiện áp dụng phụ phí khoảng 4.000 USD cho mỗi container đến Trung Đông, trong khi chi phí vận chuyển đường bộ có thể dao động từ 4.000 đến 9.000 USD mỗi container.

Thậm chí, chi phí vận chuyển từ châu Âu đã tăng gấp nhiều lần so với trước đây, khiến nhiều lô hàng trở nên không còn khả thi về mặt kinh tế. Trong bối cảnh đó, các điều khoản “thời chiến” trong hợp đồng vận tải cũng được kích hoạt, cho phép tàu thay đổi cảng dỡ hàng, gây thêm khó khăn cho doanh nghiệp trong việc xử lý hàng hóa.

Vận tải hàng không như một phương án thay thế quan trọng, cũng không tránh khỏi gián đoạn. Sân bay quốc tế Dubai từng phải đóng cửa 48 giờ do các cuộc tấn công đáp trả, ảnh hưởng nghiêm trọng đến cả hành khách lẫn hàng hóa.

Trước tình hình này, một số doanh nghiệp đã chuyển sang phương án vận tải đường bộ. Chuỗi siêu thị Spinneys tại Trung Đông đang nghiên cứu tuyến vận chuyển từ Anh qua Pháp, Thổ Nhĩ Kỳ rồi tới Iraq, Saudi Arabia và UAE. Theo doanh nghiệp, phương án này có thể rẻ hơn khoảng 40% so với đường hàng không, dù vẫn tiềm ẩn nhiều thách thức về thời gian và hậu cần.

Dù vậy, các nhà bán lẻ khẳng định khu vực chưa đối mặt nguy cơ thiếu đói ngay lập tức. Tuy nhiên, áp lực về giá cả là điều khó tránh khỏi. Một số doanh nghiệp dự kiến tăng giá tới 20% đối với các mặt hàng như sữa và nông sản tươi.

Người tiêu dùng chịu tác động trực tiếp

Những gián đoạn trong chuỗi cung ứng đang dần phản ánh lên kệ hàng, khi người tiêu dùng phải đối mặt với giá cao hơn và lựa chọn hạn chế hơn. Các chính phủ trong Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) đã bắt đầu triển khai các biện pháp giảm tải, bao gồm mở các hành lang thương mại mới giữa Oman và UAE nhằm tăng tốc quy trình thông quan.

Tuy nhiên, theo giới chuyên gia, vấn đề cốt lõi vẫn là an ninh hàng hải. “Bảo hiểm có thể mua được nếu chấp nhận chi phí, nhưng điều quan trọng là phải giải quyết vấn đề an ninh”, một chuyên gia ngành vận tải nhận định.

Các đề xuất hộ tống quân sự cho tàu thương mại đã được đưa ra, song triển vọng triển khai trong ngắn hạn vẫn còn hạn chế. Ngay cả khi có lực lượng bảo vệ, ưu tiên nhiều khả năng vẫn dành cho tàu chở dầu thay vì tàu hàng.

Trước khủng hoảng, mỗi ngày có tới 60 tàu chở dầu đi qua Eo biển Hormuz. Trong bối cảnh hiện nay, việc duy trì dòng chảy hàng hóa, đặc biệt là thực phẩm, đang trở thành thách thức lớn.

Xung đột chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, nhưng tác động của nó đã lan rộng vượt khỏi chiến trường, đe dọa trực tiếp đến nguồn cung lương thực, năng lượng và các nhu yếu phẩm của hàng triệu người dân trong khu vực.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc