Vì sao giàu hay nghèo vẫn phải chuẩn bị mâm cỗ Tết đủ đầy?

Từ những món ăn truyền thống đến không khí quây quần đầu năm, mâm cỗ ngày Tết không chỉ làm nên hương vị Tết mà còn lưu giữ những giá trị văn hóa bền bỉ của người Việt suốt bao thế hệ.

Trong ký ức của nhiều người Việt, Tết Nguyên đán không chỉ được nhận diện bằng sắc đào, sắc mai hay tiếng pháo giao thừa ngày xưa, mà còn hiện hữu rõ ràng qua mâm cỗ. Dù đời sống xã hội không ngừng thay đổi, mâm cỗ Tết vẫn giữ vai trò đặc biệt, trở thành biểu tượng của sự sum vầy, đủ đầy và tri ân tổ tiên.

Mâm cỗ ngày Tết và ký ức sum vầy không thể thiếu mỗi độ xuân về (Ảnh minh họa/Nguồn: AI)

Mâm cỗ ngày Tết hơn cả một bữa ăn

Mâm cỗ ngày Tết trước hết là mâm cơm dâng lên ông bà, tổ tiên trong những ngày đầu năm mới. Qua đó, con cháu bày tỏ lòng biết ơn nguồn cội, cầu mong sự phù hộ cho gia đình một năm bình an, thuận lợi. Nhưng vượt lên trên ý nghĩa tâm linh, mâm cỗ Tết còn là dịp để các thế hệ trong gia đình quây quần, cùng nhau thưởng thức hương vị truyền thống đã gắn bó từ bao đời.

Không phải ngẫu nhiên mà dù kinh tế khá giả hay còn khó khăn, mỗi gia đình đều cố gắng chuẩn bị mâm cỗ Tết tươm tất nhất trong khả năng. Đó là sự chuẩn bị bằng cả tấm lòng, là mong muốn khởi đầu năm mới trong cảm giác đủ đầy và ấm áp.

Những món ăn quen thuộc làm nên mâm cỗ Tết truyền thống

Nhắc đến mâm cỗ ngày Tết, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến những món ăn quen thuộc đã trở thành biểu tượng. Ở miền Bắc, mâm cỗ thường gắn liền với bánh chưng xanh, thịt đông, giò lụa, nem rán, dưa hành. Những món ăn này không chỉ hài hòa về hương vị mà còn cân bằng âm dương, giúp bữa ăn ngày Tết không bị ngán.

Miền Trung lại nổi bật với các món mặn đậm đà như bánh tét, tré, nem chua, thịt heo ngâm mắm. Trong khi đó, mâm cỗ Tết miền Nam mang sắc thái phóng khoáng, ngọt ngào hơn với thịt kho tàu, canh khổ qua nhồi thịt, bánh tét lá cẩm. Mỗi vùng miền có cách bày biện khác nhau, nhưng tất cả đều chung một tinh thần: gửi gắm ước vọng về cuộc sống no đủ, sung túc.

Ý nghĩa biểu trưng của mâm cỗ ngày Tết

Mỗi món ăn trong mâm cỗ ngày Tết đều mang một tầng ý nghĩa riêng. Bánh chưng, bánh tét tượng trưng cho đất trời, cho sự trọn vẹn và biết ơn thiên nhiên. Dưa hành, củ kiệu với vị chua nhẹ giúp cân bằng vị giác, đồng thời mang ý nghĩa xua tan điều không may mắn của năm cũ. Canh khổ qua ở miền Nam lại gửi gắm mong ước “khổ qua”, những khó khăn sẽ ở lại phía sau.

Chính những tầng ý nghĩa ấy đã khiến mâm cỗ Tết không đơn thuần là sự sắp xếp ngẫu nhiên của món ăn, mà là một “bản tuyên ngôn văn hóa” được truyền từ đời này sang đời khác.

Mâm cỗ ngày Tết trong nhịp sống hiện đại

Ngày nay, khi nhịp sống trở nên bận rộn hơn, cách chuẩn bị mâm cỗ Tết cũng có nhiều thay đổi. Không ít gia đình lựa chọn đặt sẵn món ăn, giảm bớt số lượng món hoặc tối giản cách bày biện. Tuy nhiên, sự thay đổi ấy không đồng nghĩa với mai một truyền thống.

Mâm cỗ Tết vẫn được nhiều gia đình chuẩn bị đầy đủ và thành tâm (Ảnh: Thanh Thanh)

Thực tế cho thấy, nhiều gia đình trẻ vẫn giữ những món ăn cốt lõi trong mâm cỗ Tết, chỉ điều chỉnh sao cho phù hợp với hoàn cảnh sống. Một mâm cỗ gọn gàng, ấm cúng, được chuẩn bị bằng sự thành tâm vẫn đủ để giữ trọn tinh thần Tết.

Không nên đặt nặng hình thức mâm cỗ ngày Tết

Trong quan niệm dân gian, mâm cỗ ngày Tết quan trọng ở sự trang nghiêm và lòng thành, chứ không phải số lượng món ăn nhiều hay ít. Việc chạy theo hình thức, cố gắng làm mâm cao cỗ đầy trong khi bản thân mệt mỏi đôi khi lại khiến giá trị tinh thần của ngày Tết bị giảm đi.

Nhiều chuyên gia văn hóa cho rằng, giữ được không khí sum vầy, ấm áp quanh mâm cỗ mới là cốt lõi của Tết. Khi các thành viên trong gia đình có thời gian ngồi lại bên nhau, chia sẻ câu chuyện năm cũ và những dự định năm mới, mâm cỗ dù đơn giản cũng trở nên trọn vẹn.

Mâm cỗ ngày Tết là sợi dây kết nối các thế hệ

Một trong những giá trị bền vững nhất của mâm cỗ ngày Tết chính là khả năng kết nối. Từ việc cùng nhau đi chợ, chuẩn bị nguyên liệu, nấu nướng đến lúc bày biện mâm cỗ, mỗi công đoạn đều góp phần gắn kết các thành viên trong gia đình. Những đứa trẻ học cách gói bánh, bày mâm, thắp hương cũng từ đó mà hiểu hơn về truyền thống.

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, khi các mối quan hệ gia đình dễ bị phân tán bởi công việc và công nghệ, mâm cỗ ngày Tết càng trở nên ý nghĩa hơn bao giờ hết.

Giữ gìn mâm cỗ ngày Tết không có nghĩa là phải rập khuôn theo quá khứ. Điều quan trọng là hiểu và trân trọng giá trị cốt lõi của phong tục. Dù mâm cỗ cầu kỳ hay giản dị, chỉ cần được chuẩn bị bằng sự thành kính, hướng về gia đình và tổ tiên, thì truyền thống ấy vẫn tiếp tục được nuôi dưỡng.

Mâm cỗ ngày Tết, vì thế, không chỉ là câu chuyện của ẩm thực, mà còn là biểu tượng sống động của văn hóa Việt nơi quá khứ, hiện tại và tương lai gặp nhau trong khoảnh khắc sum vầy đầu năm.

Gợi ý một số hình ành mâm cỗ Tết thành tâm và bắt mắt

Ảnh: Bếp nhà Linh

Ảnh: Bếp nhà Linh

Ảnh: Bếp nhà Linh

Ảnh: Món ngon mỗi ngày

Ảnh: Món ngon mỗi ngày

Ảnh: Món ngon mỗi ngày

Hoàng Ly