Vì sao Hà Nội cần một quy hoạch tầm nhìn 100 năm?

Tầm nhìn dài hạn để bảo đảm phát triển bền vững

Quy hoạch ngày hôm nay sẽ quyết định Hà Nội trong 50 năm, 100 năm tới. Ảnh minh họa: Quang Thái

Trong hành trình phát triển, Hà Nội đã và đang không ngừng mở rộng không gian, nâng cao chất lượng sống và khẳng định vai trò trung tâm của cả nước. Tuy nhiên, thành phố cũng đang đối mặt với nhiều áp lực lớn, đặc biệt tại khu vực đô thị lõi, từ dân số, hạ tầng đến môi trường. Điều này đòi hỏi phải mở rộng không gian phát triển một cách hợp lý, đồng thời đổi mới tư duy quy hoạch theo hướng dài hạn và bền vững hơn.

Trả lời câu hỏi vì sao Hà Nội không thể chỉ quy hoạch cho 10 năm, 20 năm mà phải đặt tầm nhìn 100 năm, ông Trịnh Quang Dũng, Trưởng phòng Quản lý hoạt động quy hoạch, kiến trúc đô thị, Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội cho biết, theo quy định của Luật Quy hoạch và Luật Quy hoạch đô thị, thời hạn quy hoạch thông thường là từ 10 đến 20 năm, tầm nhìn khoảng 25 năm. Tuy nhiên, quy hoạch lần này của Hà Nội tích hợp cả quy hoạch tỉnh và quy hoạch đô thị thành phố theo Nghị quyết số 258/2025/QH-15, một nghị quyết riêng dành cho Hà Nội.

Trong quy hoạch này, Hà Nội xác định tầm nhìn 100 năm. Đây không chỉ là một con số, mà thể hiện định hướng phát triển bền vững, hướng tới đô thị xanh, đô thị thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm sức sống lâu dài của đô thị.

Thực tế cho thấy, việc đầu tư xây dựng các hệ thống hạ tầng đô thị như metro, hệ thống thoát nước, hồ điều hòa, sông, mương… không thể hoàn thành trong thời gian ngắn mà kéo dài qua nhiều thập niên. Vì vậy, nếu không có tầm nhìn dài hạn, các công trình hạ tầng rất dễ rơi vào tình trạng quá tải hoặc phải điều chỉnh nhiều lần, gây lãng phí nguồn lực.

Tuy đặt tầm nhìn 100 năm, nhưng đồ án quy hoạch vẫn xác định các mốc thời gian cụ thể gồm các giai đoạn đến năm 2035, 2045 và 2065, gắn với các kế hoạch, chương trình thực hiện và nguồn lực triển khai, bảo đảm phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế – xã hội của thành phố trong từng thời kỳ. Điều này cho thấy, quy hoạch dài hạn nhưng vẫn có lộ trình cụ thể để triển khai, tránh tình trạng quy hoạch mang tính hình thức.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh hiện nay, các thành phố lớn trên thế giới đều phải đối mặt với những thách thức dài hạn như biến đổi khí hậu, chuyển đổi số, già hóa dân số, áp lực hạ tầng và yêu cầu phát triển bền vững. Vì vậy, quy hoạch đô thị không thể chỉ giải quyết những vấn đề trước mắt mà phải đặt trong tầm nhìn dài hạn để thích ứng với những biến động lớn trong tương lai.

Mô hình phát triển cũ bộc lộ nhiều giới hạn

Nhìn từ thực tiễn phát triển của Hà Nội hiện nay, nhiều ý kiến cho rằng mô hình phát triển cũ đã bộc lộ những giới hạn và cần một cách tiếp cận quy hoạch mới. Trong thời gian dài, Hà Nội phát triển theo mô hình “vết dầu loang”, với sự tập trung lớn vào khu vực lõi do sức hút về việc làm, dịch vụ và hạ tầng xã hội.

Đến nay, mô hình này đã bộc lộ nhiều vấn đề, với những điểm nghẽn lớn của đô thị, như úng ngập, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường và những bất cập về trật tự đô thị. Trước đây, nhiều giải pháp đã được triển khai, tuy nhiên chủ yếu vẫn mang tính cục bộ, chưa đồng bộ, tổng thể. Vì vậy, khi giải quyết được khu vực này thì áp lực lại dồn sang khu vực khác.

Nguồn: Cổng thông tin điện tử UBND thành phố Hà Nội.

Hà Nội đã phát triển mạnh trong nhiều năm qua, nhưng cũng đang đứng trước giới hạn của mô hình tăng trưởng cũ. Áp lực dân số, giao thông, môi trường và quá tải khu vực lõi đô thị đang đặt ra yêu cầu phải chuyển từ quy hoạch tĩnh sang quy hoạch động, quy hoạch mở. Quy hoạch không chỉ để xử lý những vấn đề của hiện tại mà còn phải tạo dư địa phát triển cho tương lai.

Theo các chuyên gia, để giải quyết các vấn đề đô thị một cách căn cơ, trong thời gian tới Hà Nội sẽ tập trung phát triển đồng bộ hệ thống hạ tầng, trong đó lấy giao thông công cộng khối lượng lớn làm nòng cốt, đặc biệt là hệ thống đường sắt đô thị. Theo định hướng quy hoạch, dự kiến thành phố sẽ phát triển 2 tuyến đường sắt đô thị liên vùng, 3 tuyến đường sắt tốc độ cao, 11 tuyến đường sắt đô thị và 6 tuyến đường sắt nhẹ nhằm góp phần giải quyết các vấn đề giao thông đô thị.

Thực tế cho thấy ùn tắc giao thông là vấn đề mang tính phổ biến ở các đô thị lớn trên thế giới. Vì vậy, giải quyết vấn đề này không thể chỉ bằng các giải pháp đơn lẻ mà cần các giải pháp tổng thể, đồng bộ, trong đó có việc từng bước hạn chế phương tiện giao thông cá nhân. Tuy nhiên, để làm được điều này, trước hết giao thông công cộng phải đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân, đồng thời cần đầu tư đồng bộ hạ tầng và phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng.

Ở góc độ chuyên gia quốc tế, TS. Nguyễn Quang, nguyên Giám đốc Chương trình Định cư con người Liên Hợp quốc (UN-Habitat) cho rằng, các thành phố trên thế giới, trong đó có Hà Nội, đang đối mặt với nhiều thách thức dài hạn như biến đổi khí hậu, chuyển đổi số trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0 và các vấn đề do đô thị hóa nhanh chóng đặt ra. Trong bối cảnh đó, cần xây dựng một khung chiến lược phát triển mới với tầm nhìn dài hạn, không mang tính nhiệm kỳ, vừa giải quyết các thách thức trước mắt, vừa định hình chiến lược phát triển lâu dài.

Một yêu cầu quan trọng được đặt ra là quy hoạch phải kết hợp giữa tính “tĩnh” và tính “mở”. Quy hoạch cần có tầm nhìn và khung chiến lược rõ ràng, nhưng đồng thời phải bảo đảm tính linh hoạt để thích ứng với những biến động của kinh tế – xã hội. Tính “động” của quy hoạch thể hiện ở khả năng điều chỉnh, kết nối trong quá trình phát triển, nhưng vẫn phải bảo đảm sự nhất quán về chiến lược và tầm nhìn dài hạn. Đây là yếu tố quan trọng để bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững trong dài hạn.

Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm vì thế không chỉ là câu chuyện mở rộng không gian hay giảm tải cho khu vực đô thị lõi, mà còn là quá trình định hình một mô hình phát triển mới, trong đó khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững trở thành những động lực chính.

Khi quy hoạch thực sự trở thành kim chỉ nam và được triển khai đồng bộ, Hà Nội sẽ không chỉ giải quyết những áp lực của hiện tại mà còn tạo nền tảng vững chắc cho tương lai, tiếp tục giữ vai trò là trung tâm và động lực phát triển của cả nước trong nhiều thập kỷ tới.

Bảo Hân