Vì sao trẻ tuổi teen đột nhiên ít tâm sự với cha mẹ?

Nhiều trẻ tuổi teen bắt đầu xa cách, ít tâm sự với cha mẹ. Ảnh: Pexels.

Có những đứa trẻ từng kể cho cha mẹ nghe mọi chuyện ở trường, từ một bài kiểm tra đến cuộc cãi vã với bạn bè. Nhưng khi bước vào tuổi dậy thì, những câu chuyện ấy dần biến mất, câu trả lời chỉ còn “không có gì” hoặc “bình thường”. Sự thay đổi này có thể khiến cha mẹ hụt hẫng, nhưng không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc con đang gặp vấn đề hay không còn tin tưởng gia đình.

Theo Child Mind Institute, tổ chức chuyên nghiên cứu và hỗ trợ sức khỏe tâm thần trẻ em, việc thanh thiếu niên ít chia sẻ với cha mẹ có thể là một phần trong quá trình phát triển tâm lý. Tuy nhiên, cha mẹ cần phân biệt nhu cầu có không gian riêng với tình trạng thu mình, nhất là khi sự im lặng đi kèm những thay đổi bất thường về cảm xúc và hành vi.

Vì sao con ngày càng ít nói với cha mẹ?

Với nhiều phụ huynh, sự thay đổi dễ nhận thấy nhất ở con khi bước vào tuổi teen không phải điểm số hay ngoại hình, mà là cách trò chuyện. Đứa trẻ từng ríu rít kể chuyện trong ngày có thể bắt đầu trả lời qua loa, ít chủ động chia sẻ và dành nhiều thời gian hơn cho bạn bè hoặc trong phòng riêng.

Sự thay đổi này thường khiến cha mẹ tự hỏi liệu mình đã làm gì sai, con có đang giấu giếm chuyện gì hay mối quan hệ gia đình đang xấu đi. Tuy nhiên, việc trẻ giảm chia sẻ những chuyện riêng tư, đồng thời dành nhiều sự chú ý hơn cho bạn bè, có thể nằm trong phạm vi phát triển bình thường của tuổi vị thành niên.

Một trong những nguyên nhân là nhu cầu tự chủ và riêng tư tăng lên. Khi lớn hơn, trẻ bắt đầu muốn tự quyết định về tình bạn, sở thích, cảm xúc và cách giải quyết vấn đề. Những mâu thuẫn với bạn bè, cảm xúc dành cho người mình thích hay nỗi lo về ngoại hình có thể trở thành chuyện riêng tư mà trẻ chưa sẵn sàng chia sẻ.

Tuy nhiên, nhu cầu độc lập không phải nguyên nhân duy nhất khiến trẻ im lặng. Đôi khi, trẻ ít tâm sự vì không chắc cha mẹ sẽ phản ứng thế nào nếu biết sự thật.

Một nghiên cứu đăng trên Journal of Youth and Adolescence năm 2023 từng phân tích những lý do khiến trẻ không chia sẻ hoạt động cá nhân và cảm xúc với cha mẹ. Cụ thể, trẻ có thể giữ kín thông tin vì xem đó là chuyện riêng tư, cho rằng vấn đề không gây hại, lo cha mẹ không lắng nghe hoặc không hiểu mình, hay sợ bị phạt.

Đáng chú ý, trẻ không phải lúc nào cũng im lặng vì không cần giúp đỡ. Có em muốn được lắng nghe nhưng không muốn lập tức nhận lời khuyên, bị chất vấn hoặc nghe cha mẹ kể lại câu chuyện của mình cho người khác. Nếu những lần tâm sự thường kết thúc bằng trách móc, áp đặt hoặc phán xét, trẻ có thể dần giảm chủ động trò chuyện.

Một vấn đề khác cần được quan tâm là ranh giới giữa nhu cầu riêng tư và sự thu mình. Nếu trẻ vẫn duy trì tình bạn, hứng thú với sở thích và có thể tìm đến cha mẹ khi cần, việc muốn ở một mình nhiều hơn có thể là một phần bình thường của quá trình trưởng thành.

Ngược lại, cha mẹ cần chú ý khi trẻ ngày càng cô lập, tránh né bạn bè, mất hứng thú với những hoạt động từng yêu thích hoặc có thay đổi rõ rệt về giấc ngủ, ăn uống, tâm trạng và kết quả học tập.

Những biểu hiện này có thể liên quan việc bị bắt nạt, khó khăn trong các mối quan hệ hoặc vấn đề sức khỏe tâm thần. Nếu tình trạng kéo dài hoặc ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống, gia đình nên tìm đến chuyên gia phù hợp để được hỗ trợ.

Cha mẹ cần lưu ý cách giao tiếp để thu hẹp khoảng cách với con ở tuổi dậy thì. Ảnh: Pexels.

Làm sao để thu hẹp khoảng cách với con

Khi nhận ra con ít tâm sự, phản ứng đầu tiên của nhiều cha mẹ là tăng cường hỏi han, yêu cầu con giải thích hoặc nhắc lại rằng gia đình luôn sẵn sàng lắng nghe. Tuy nhiên, nếu mọi cuộc trò chuyện đều bắt đầu bằng những câu hỏi dồn dập, trẻ có thể cảm thấy mình đang bị kiểm tra hơn là được quan tâm.

Theo Child Mind Institute, cha mẹ nên hạn chế thuyết giảng, duy trì những tương tác tích cực và trò chuyện với con bằng thái độ tôn trọng như với một người đang dần trưởng thành.

Khi trẻ bắt đầu chia sẻ, cha mẹ nên lắng nghe hết câu chuyện trước khi đưa ra nhận xét. Nếu con kể về một mâu thuẫn với bạn, thay vì lập tức phán xét đúng sai, phụ huynh có thể hỏi con cảm thấy thế nào và muốn được hỗ trợ ra sao.

Cách tiếp cận này giúp trẻ có cơ hội tự suy nghĩ về vấn đề, đồng thời hiểu rằng mình vẫn có thể tìm đến gia đình khi cần. Cha mẹ cũng cần phân biệt giữa những lựa chọn cá nhân không gây hại và các vấn đề liên quan đến an toàn để vừa tôn trọng quyền riêng tư, vừa thực hiện trách nhiệm hướng dẫn, bảo vệ con.

Trong cuốn Bí Quyết Thương Lượng Cho Tuổi Dậy Thì, tác giả Lê Lan Anh ví trẻ ở tuổi dậy thì như một cánh diều. Trẻ muốn bứt lên, tự do khám phá và vươn xa, nhưng vẫn cần sợi dây kết nối với gia đình. Vai trò của cha mẹ là biết khi nào nên nới lỏng, khi nào cần giữ giới hạn và điều chỉnh khoảng cách phù hợp, thay vì cố kiểm soát mọi lựa chọn của con.

Cả cha mẹ và con cái đều cần học cách thích nghi với những thay đổi về sinh lý và tâm lý trong giai đoạn này. Kỹ năng thương lượng không chỉ được sử dụng trong công việc hay kinh doanh, mà còn có ý nghĩa trong các mối quan hệ gia đình. Đó là cách để những người trưởng thành và những đứa trẻ đang lớn tìm được tiếng nói chung, hạn chế những bất đồng dễ dẫn đến tranh cãi và xung đột.

Khi ý kiến được lắng nghe, trẻ có thêm cơ hội học cách chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình, còn cha mẹ vẫn có thể thực hiện vai trò hướng dẫn và bảo vệ con. Việc thương lượng không có nghĩa mọi yêu cầu của trẻ đều được chấp thuận, mà là những giới hạn được giải thích rõ ràng, có sự trao đổi và phù hợp với mức độ trưởng thành của con.