Vì sao trẻ uống vitamin D đều đặn mỗi ngày vẫn bị còi xương?

Nhiều bậc phụ huynh tin rằng chỉ cần đều đặn cho con uống vitamin D là đã tạo ra "tấm khiên" bảo vệ trẻ khỏi bệnh còi xương. Tuy nhiên, trên thực tế lâm sàng, không ít trường hợp trẻ vẫn bị chậm tăng trưởng, thấp còi dù lịch trình bổ sung vitamin D của cha mẹ không sai một ngày. Điều này bắt nguồn từ những lỗ hổng và sai lầm nghiêm trọng trong cách thực hành dinh dưỡng tại nhà.

Theo Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang (Trưởng khoa Dinh dưỡng và Tiết chế, Bệnh viện 19-8) vitamin D giữ vai trò như một chất dẫn truyền bắt buộc, giúp cơ thể hấp thụ hiệu quả canxi và phốt pho để xây dựng nên cấu trúc xương rắn rỏi. Khi cơ thể không nhận đủ lượng vitamin D cần thiết, hệ xương của trẻ sẽ ngay lập tức bị ảnh hưởng, làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh còi xương, khiến trẻ chậm đạt các mốc vận động cơ bản như lẫy, bò, đi, hoặc thậm chí gây biến dạng xương.

Số liệu từ Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho thấy, Việt Nam hiện có 20-40% trẻ em và học sinh bị thiếu hụt vitamin D. Đáng báo động hơn, báo cáo mới nhất của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chỉ ra có tới 87% thanh thiếu niên Việt Nam lười vận động thể chất. Tình trạng thiếu nắng, ngại tập luyện kéo dài này đang đẩy nhóm tuổi học đường vào nguy cơ mắc bệnh còi xương thể ẩn, xương giòn và chậm phát triển chiều cao. Các chuyên gia y tế học đường khuyến cáo còi xương không chỉ xảy ra ở trẻ nhỏ mà đang tấn công thanh thiếu niên đô thị, đòi hỏi sự can thiệp kịp thời về cả dinh dưỡng lẫn vận động.

Để tránh việc bổ sung vitamin D trở nên vô nghĩa, cha mẹ cần nhận diện và thay đổi ngay những thói quen sai lầm dưới đây:

Bổ sung vitamin D nhưng bỏ đói canxi

Sai lầm phổ biến nhất trong nhiều gia đình hiện nay là chỉ chăm chăm cho con uống vitamin D mà quên mất việc tối ưu hóa lượng canxi trong thực đơn hằng ngày.

Bổ sung vitamin D đầy đủ nhưng trẻ vẫn còi xương tưởng chừng là điều vô lý, song đây lại là thực tế ở không ít gia đình. Ảnh minh họa.

Về mặt sinh học, vitamin D chỉ đóng vai trò là "người vận chuyển" giúp đẩy canxi từ đường ruột vào máu và xương. Nếu chế độ ăn uống của trẻ quá nghèo nàn canxi, người vận chuyển này sẽ không có nguyên liệu để làm việc. Hệ quả là dù được uống vitamin D đầy đủ, bộ khung xương của trẻ vẫn bị "đói" khoáng chất, dẫn đến tình trạng còi xương thể ẩn.

Cha mẹ cần chủ động xây dựng một thực đơn đa dạng, giàu canxi tự nhiên thông qua các nhóm thực phẩm quen thuộc như sữa, sữa chua, phô mai, các loại cá nhỏ ăn được cả xương, đậu phụ và các loại rau lá xanh đậm. Trong trường hợp trẻ biếng ăn hoặc có dấu hiệu thiếu hụt sâu, cần đưa trẻ đi khám để bác sĩ chỉ định phác đồ bổ sung đồng thời cả hai dưỡng chất này.

Những lỗi thực hành khiến cơ thể trẻ "từ chối" vi chất

Bên cạnh việc thiếu hụt nguyên liệu phối hợp, hiệu quả của vitamin D còn bị sụt giảm nghiêm trọng do các lỗi quản lý liều lượng của phụ huynh:

Sự thiếu hụt ở trẻ bú mẹ hoàn toàn. Nhiều người lầm tưởng sữa mẹ đã chứa đủ mọi chất dinh dưỡng. Thực tế, hàm lượng vitamin D trong sữa mẹ rất thấp, không đủ đáp ứng nhu cầu tăng trưởng cốt lõi của trẻ. Do đó, trẻ sơ sinh bú mẹ hoàn toàn cần được bổ sung khoảng 400 IU vitamin D mỗi ngày ngay từ những tuần đầu sau sinh.
Hiểu lầm về các loại vitamin tổng hợp. Nhiều phụ huynh nghĩ rằng chỉ cần cho con uống một viên vitamin tổng hợp là đã đủ chất. Tuy nhiên, hàm lượng vitamin D trong các sản phẩm tổng hợp này thường rất thấp, không đạt mức khuyến nghị để phòng ngừa còi xương.
Uống ngắt quãng hoặc tự ý bớt liều. Thói quen nhớ thì cho uống, quên thì bỏ qua, hoặc tự ý giảm liều lượng vì sợ con gặp tác dụng phụ vô tình khiến nồng độ vitamin D trong máu của trẻ luôn ở mức chạm đáy, không đủ để kích hoạt chu trình hóa xương.
Rào cản từ bệnh lý nền. Đôi khi lỗi không thuộc về chế độ ăn, mà do cơ thể trẻ đang mắc các chứng bệnh về gan, thận hoặc rối loạn hấp thu đường tiêu hóa. Những căn bệnh này khiến ruột không thể hấp thụ được vitamin D dù cha mẹ bổ sung bằng đường uống đều đặn.

Phụ huynh cần đưa con đến ngay các cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá chính xác đà phát triển nếu thấy trẻ xuất hiện các dấu hiệu bất thường. Ảnh minh họa.

Bên cạnh đó, việc lạm dụng ánh nắng mặt trời buổi sáng cũng cần được nhìn nhận lại. Tắm nắng đúng cách chỉ là một giải pháp hỗ trợ cơ thể tự tổng hợp, tuyệt đối không thể thay thế hoàn toàn liều lượng vitamin D bổ sung trực tiếp theo khuyến cáo của y khoa đối với trẻ nhỏ.

Việc tự ý tăng liều vitamin D hoặc kéo dài thời gian uống mà không có sự theo dõi của chuyên môn có thể dẫn đến ngộ độc, làm tăng canxi máu và gây tổn thương nghiêm trọng đến sức khỏe của trẻ. Phụ huynh cần đưa con đến ngay các cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá chính xác đà phát triển khi thấy trẻ xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo sau:

Tốc độ tăng trưởng chiều cao bị chững lại, thấp còi so với bạn bè.
Trẻ chậm biết ngồi, biết bò hoặc chậm biết đi.
Thường xuyên đổ mồ hôi trộm (ngay cả khi trời mát), hay quấy khóc ban đêm.
Phần thóp trên đầu lâu liền hoặc có xu hướng biến dạng cấu trúc xương.