Vì sao xoài và sầu riêng không hạt vẫn là bài toán khó? Câu trả lời nằm ở thứ ít ai ngờ tới

Nhìn đơn giản, việc tạo ra một loại trái cây không có hạt dường như chỉ cần loại bỏ phần hạt bên trong. Tuy nhiên, đối với thực vật, hạt không chỉ đảm nhiệm chức năng sinh sản mà còn có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành và lớn lên của quả.

Sau khi hoa được thụ phấn và xảy ra quá trình thụ tinh, hạt bắt đầu phát triển và sản sinh nhiều hormone thực vật, trong đó có auxin và gibberellin. Các hormone này góp phần kích thích bầu nhụy phát triển thành quả. Vì vậy, nếu quá trình hình thành hạt bị ngăn chặn hoàn toàn, quả ở một số loài có thể không phát triển bình thường. Đây cũng là lý do việc tạo trái cây không hạt không đơn thuần là tìm cách “chặn” hạt hình thành.

Xoài và sầu riêng không hạt vẫn là bài toán khó với các nhà khoa học

Cây tạo quả không hạt bằng cách nào?

Trong tự nhiên, một số loài thực vật vốn có khả năng tạo quả mà không cần hạt phát triển. Hiện tượng này được gọi là trinh sinh quả (parthenocarpy). Khi đó, bầu nhụy có thể tiếp tục lớn thành quả dù quá trình thụ tinh không xảy ra.

Các nhà khoa học cũng có thể tác động vào cơ chế này bằng cách sử dụng hormone thực vật hoặc điều chỉnh hoạt động của những gene liên quan đến quá trình phát triển quả.

Một cơ chế khác thường gặp là rụng phôi sớm (stenospermocarpy). Nho không hạt là ví dụ điển hình. Ở trường hợp này, quá trình thụ tinh vẫn diễn ra nhưng phôi hoặc hạt bị ngừng phát triển từ rất sớm. Phần còn lại trong quả chỉ là dấu tích nhỏ của hạt. Do đó, gọi là “nho không hạt” không có nghĩa bên trong quả hoàn toàn chưa từng diễn ra quá trình hình thành hạt.

Xoài không hạt khó ở điểm nào?

Với xoài, thách thức lớn hơn bởi loại quả này thường chỉ có một hạt duy nhất nhưng kích thước rất lớn. Sự phát triển của hạt và phần thịt quả có mối quan hệ nhất định với nhau. Nếu muốn tạo ra một quả xoài không hạt, các nhà khoa học không chỉ cần ngăn hạt hình thành mà còn phải bảo đảm phần thịt quả tiếp tục phát triển đầy đủ.

Quả cuối cùng vẫn phải đạt kích thước phù hợp, có hương vị, kết cấu và chất lượng tương đương giống xoài thông thường. Đồng thời, cây phải duy trì khả năng cho năng suất ổn định. Chỉ cần tác động không đúng vào quá trình phát triển, quả có thể nhỏ, biến dạng hoặc không đạt chất lượng thương phẩm.

Tạo trái cây không hạt đòi hỏi can thiệp vào quá trình phát triển tự nhiên của quả. Ảnh minh họa

Sầu riêng không hạt còn phức tạp hơn

Sầu riêng đặt ra một bài toán khác. Hạt nằm bên trong từng múi và thường có kích thước khá lớn. Phần cơm mà người tiêu dùng sử dụng cũng hình thành và phát triển trong mối liên hệ với các quá trình sinh trưởng của quả.

Vì vậy, để tạo ra sầu riêng không hạt, việc cần giải quyết không chỉ là loại bỏ hạt mà còn phải bảo đảm múi sầu riêng vẫn phát triển bình thường, phần cơm đạt độ dày, hương thơm và chất lượng mong muốn. Nói cách khác, mục tiêu không phải đơn giản là tạo ra một quả “trống hạt”, mà là tạo được một giống sầu riêng không hạt nhưng vẫn giữ những đặc điểm khiến loại quả này được ưa chuộng.

Công nghệ có thể tạo trái cây không hạt?

Trên thực tế, đặc tính không hạt đã được tạo ra ở nhiều loại cây thông qua các phương pháp chọn giống, lai tạo và xử lý hormone. Cùng với sự phát triển của công nghệ sinh học, các nhà nghiên cứu còn tìm cách tác động vào những gene kiểm soát quá trình hình thành và phát triển quả.

Một số nghiên cứu thậm chí đã thử can thiệp vào gene ở những loài vốn có nhiều hạt nhằm tạo ra các dòng quả ít hạt hoặc không hạt. Tuy nhiên, việc tạo được quả không hạt mới chỉ là bước đầu. Thách thức lớn hơn nằm ở việc giữ nguyên những đặc điểm có giá trị của quả.

Một giống cây chỉ thực sự có ý nghĩa về mặt thương mại khi quả vừa không hạt, kích thước phù hợp, thơm ngon, có chất lượng ổn định, đồng thời cây vẫn cho năng suất tốt và có khả năng thích nghi với điều kiện canh tác.

Vì thế, câu hỏi khó nhất đối với các nhà khoa học không phải là “làm thế nào để quả không có hạt?”, mà là “làm thế nào để quả mất hạt nhưng vẫn ngon, lớn và cho năng suất cao?” Đây mới là bài toán then chốt khi phát triển những giống trái cây không hạt trong tương lai.