Viêm phổi ở trẻ có lây không? Dấu hiệu cha mẹ cần biết

Viêm phổi là tình trạng viêm nhiễm nhu mô phổi, bao gồm các phế nang và tổ chức kẽ xung quanh. Khi bị viêm, các túi khí trong phổi chứa đầy dịch hoặc mủ, cản trở quá trình trao đổi oxy, khiến trẻ khó thở và có thể rơi vào suy hô hấp. Tác nhân gây viêm phổi ở trẻ rất đa dạng, gồm:

Virus (thường gặp nhất như virus hợp bào hô hấp RSV, cúm, adenovirus…)
Vi khuẩn (phế cầu, Hib…)
Nấm (ít gặp hơn, chủ yếu ở trẻ suy giảm miễn dịch)

Trong đó, viêm phổi do virus và vi khuẩn là hai nguyên nhân phổ biến và có khả năng lây lan trong cộng đồng.

Viêm phổi ở trẻ lây qua đường nào?

Viêm phổi có thể lây từ người bệnh sang người lành qua nhiều con đường, phổ biến nhất gồm:

1. Lây qua đường giọt bắn

Khi trẻ mắc viêm phổi khi ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc khóc, các giọt bắn chứa virus hoặc vi khuẩn sẽ phát tán ra môi trường. Người xung quanh hít phải có thể bị nhiễm bệnh. Trong môi trường lớp học, nhà trẻ, khu vui chơi đông người, nguy cơ lây lan càng cao do trẻ thường tiếp xúc gần và chưa có ý thức che miệng khi ho.

2. Lây qua tiếp xúc trực tiếp

Tay trẻ có thể dính dịch tiết từ mũi, miệng. Khi chạm vào đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa…, virus hoặc vi khuẩn có thể tồn tại trên bề mặt trong một thời gian. Trẻ khác chạm vào rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng sẽ dễ bị lây nhiễm.

3. Lây từ người lớn sang trẻ

Người lớn mắc cảm cúm hoặc viêm đường hô hấp trên nếu không giữ vệ sinh tốt có thể truyền mầm bệnh cho trẻ, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có hệ miễn dịch còn non yếu.

Không phải mọi trường hợp viêm phổi đều lây

Cần lưu ý, không phải tất cả các trường hợp viêm phổi đều có khả năng lây truyền. Tính lây nhiễm phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh.

Viêm phổi do virus: rất dễ lây, nhất là vào mùa lạnh, mùa mưa.
Viêm phổi do vi khuẩn: cũng có thể lây qua đường hô hấp.
Viêm phổi do hít sặc, dị vật hoặc hóa chất: không có tính lây truyền.

Vì vậy, việc xác định đúng nguyên nhân đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát lây nhiễm và điều trị.

Viêm phổi là bệnh hô hấp nguy hiểm thường gặp ở trẻ nhỏ.

Dấu hiệu nhận biết viêm phổi ở trẻ

Phát hiện sớm giúp điều trị kịp thời và hạn chế biến chứng. Phụ huynh cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu sau:

Sốt cao hoặc sốt kéo dài trên 2 ngày
Ho nhiều, ho tăng dần
Thở nhanh, thở rút lõm lồng ngực
Cánh mũi phập phồng khi thở
Khò khè, thở rít
Bỏ bú, bỏ ăn, mệt mỏi, quấy khóc
Da, môi tái hoặc tím (dấu hiệu nguy hiểm)

Ở trẻ dưới 2 tháng tuổi, biểu hiện có thể không điển hình, chỉ là bú kém, ngủ nhiều bất thường hoặc thở nhanh.

Nếu trẻ có biểu hiện khó thở, lừ đừ, co giật hoặc tím tái, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức.

Viêm phổi nguy hiểm như thế nào?

Viêm phổi có thể gây nhiều biến chứng nghiêm trọng như:

Suy hô hấp
Tràn dịch màng phổi
Nhiễm trùng huyết
Viêm màng não
Tổn thương phổi kéo dài

Trẻ sinh non, suy dinh dưỡng hoặc có bệnh nền như tim bẩm sinh, hen suyễn… có nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn. Theo thống kê y tế, viêm phổi vẫn là một trong những nguyên nhân tử vong hàng đầu ở trẻ em dưới 5 tuổi tại nhiều quốc gia đang phát triển.

Làm gì để hạn chế lây lan viêm phổi?

Để giảm nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng, ngoài tiêm phòng đầy đủ theo khuyến cáo của ngành y tế, phụ huynh cần thực hiện các biện pháp sau:

1. Giữ vệ sinh cá nhân

Hướng dẫn trẻ che miệng khi ho, hắt hơi
Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng
Không dùng chung đồ cá nhân

2. Đeo khẩu trang khi có triệu chứng hô hấp

Nếu trẻ hoặc người trong gia đình bị ho, sổ mũi, cần đeo khẩu trang khi tiếp xúc với trẻ nhỏ để hạn chế lây lan.

3. Vệ sinh môi trường sống

Lau chùi đồ chơi và các bề mặt thường xuyên tiếp xúc
Giữ nhà cửa thông thoáng.

4. Tránh khói thuốc lá

Khói thuốc lá làm tổn thương niêm mạc hô hấp và làm tăng nguy cơ viêm phổi ở trẻ.

5.. Tăng cường đề kháng cho trẻ

Nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu
Đảm bảo chế độ dinh dưỡng đầy đủ
Cho trẻ vận động phù hợp

Lời khuyên từ bác sĩ

Viêm phổi ở trẻ có khả năng lây lan, đặc biệt khi nguyên nhân do virus hoặc vi khuẩn. Tuy nhiên, bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm, điều trị đúng cách và thực hiện tốt các biện pháp phòng ngừa.

Phụ huynh không nên chủ quan trước những cơn ho kéo dài hoặc sốt cao ở trẻ. Thăm khám kịp thời giúp phòng tránh biến chứng nguy hiểm và bảo vệ sức khỏe lâu dài cho trẻ.

Chủ động phòng bệnh, giữ vệ sinh, tiêm chủng đầy đủ và nâng cao sức đề kháng chính là "lá chắn" vững chắc giúp trẻ vượt qua các bệnh lý hô hấp trong mùa cao điểm.

BS Trần Anh Tuấn