Vinaconex trước thềm ĐHĐCĐ: Những câu hỏi lớn về chiến lược mới

Trước thềm Đại hội đồng cổ đông thường niên dự kiến tổ chức ngày 25/4 tới đây, Tổng Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam (Vinaconex, HoSE: VCG) đang trở thành tâm điểm chú ý khi bước vào kỳ họp trong bối cảnh đan xen giữa kết quả kinh doanh đột biến, biến động nhân sự cấp cao và những câu hỏi lớn về chiến lược phát triển trong giai đoạn tới - những yếu tố gợi mở nhìn lại hành trình nhiều thăng trầm của doanh nghiệp này.

Hành trình hơn 3 thập kỷ: Tăng trưởng, khủng hoảng và tái định vị

Hành trình phát triển của Vinaconex có thể xem là một lát cắt thu nhỏ của nền kinh tế Việt Nam trong gần 40 năm qua.

Thành lập năm 1988 trong bối cảnh đổi mới, doanh nghiệp ban đầu đóng vai trò là đơn vị xây dựng phục vụ hợp tác quốc tế, trước khi từng bước mở rộng sang các lĩnh vực xây dựng dân dụng, công nghiệp và hạ tầng từ giữa thập niên 1990.

Giai đoạn 2000-2010 đánh dấu thời kỳ tăng trưởng mạnh, khi Vinaconex ghi dấu ấn với hàng loạt dự án lớn, từ khu đô thị Trung Hòa - Nhân Chính đến các công trình giao thông, sân bay và công nghiệp.

Tuy nhiên, việc mở rộng nhanh trong bối cảnh thị trường thuận lợi cũng khiến doanh nghiệp chịu áp lực khi chu kỳ đảo chiều. Sau khủng hoảng 2008-2012, nhiều dự án gặp khó khăn, điển hình là Cát Bà Amatina, kéo theo những vấn đề về dòng tiền và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Dự án Cát Bà Amatina.

Bước ngoặt quan trọng đến vào năm 2018, khi Nhà nước thoái toàn bộ hơn 57% vốn, đưa Vinaconex chuyển hẳn sang mô hình doanh nghiệp tư nhân. Quá trình này đi kèm với giai đoạn tranh chấp cổ đông kéo dài trước khi dần ổn định từ năm 2020.

Trong những năm gần đây, doanh nghiệp cho thấy sự phục hồi rõ nét, đặc biệt ở mảng xây lắp. Giai đoạn 2020-2024, Vinaconex trúng thầu gần 55.000 tỷ đồng các gói xây dựng, chủ yếu là các dự án hạ tầng.

Kết quả kinh doanh năm 2025 phần nào phản ánh giai đoạn tăng tốc này, với doanh thu hơn 16.000 tỷ đồng, tăng 25% so với năm trước. Lợi nhuận sau thuế đạt trên 4.100 tỷ đồng - mức cao nhất trong nhiều năm.

Tuy nhiên, bức tranh lợi nhuận cũng cho thấy sự phụ thuộc đáng kể vào hoạt động tài chính, khi riêng khoản lãi từ chuyển nhượng công ty con đóng góp hơn 3.000 tỷ đồng.

Dấu ấn thời ông Đào Ngọc Thanh và giai đoạn chuyển giao nhiều biến động

Sau cổ phần hóa, Vinaconex bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng dưới sự dẫn dắt của ông Đào Ngọc Thanh từ năm 2019. Đây là thời điểm doanh nghiệp phải đồng thời xử lý nhiều vấn đề, từ ổn định cơ cấu cổ đông đến tái định vị chiến lược và khôi phục hoạt động kinh doanh.

Trong khoảng 5 năm, ban lãnh đạo đã từng bước đưa doanh nghiệp trở lại quỹ đạo ổn định.

Mảng xây dựng được xác định là trụ cột, đóng góp 60-70% doanh thu, với việc liên tục trúng thầu các dự án lớn như cao tốc Bắc - Nam hay các hạng mục trọng điểm tại sân bay Long Thành.

Đồng thời, Vinaconex duy trì các khoản đầu tư vào năng lượng, nước sạch, giáo dục - những lĩnh vực tạo dòng tiền ổn định và biên lợi nhuận cao, giúp cân bằng rủi ro chu kỳ.

Chiến lược của giai đoạn này thiên về "xây nền", tập trung củng cố năng lực cốt lõi và chuẩn bị cho giai đoạn phát triển dài hạn, thay vì mở rộng nóng.

Tuy nhiên, quá trình chuyển giao sang thế hệ lãnh đạo mới lại diễn ra trong bối cảnh nhạy cảm. Sau khi ông Đào Ngọc Thanh rời vị trí Chủ tịch vì lý do sức khỏe, ông Nguyễn Hữu Tới - một lãnh đạo gắn bó lâu năm được bổ nhiệm thay thế.

Song chỉ sau thời gian ngắn ngồi "ghế nóng", ông Tới bị bắt tạm giam để phục vụ điều tra liên quan đến vi phạm quy định về đấu thầu, khiến bộ máy lãnh đạo cấp cao tiếp tục có sự xáo trộn trong đầu năm 2026.

Biến động nhân sự diễn ra trong bối cảnh hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp cũng xuất hiện nhiều điểm đáng chú ý.

Năm 2025, Vinaconex ghi nhận doanh thu thuần 16.064 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 4.129 tỷ đồng, tăng mạnh so với năm trước. Tuy nhiên, phần lớn mức tăng trưởng đến từ doanh thu tài chính 3.584 tỷ đồng, trong đó hơn 3.075 tỷ đồng là lãi từ chuyển nhượng công ty con, chủ yếu liên quan đến dự án Cát Bà Amatina.

Ở chiều ngược lại, hoạt động cốt lõi không có nhiều đột biến. Riêng quý IV/2025, doanh thu đạt 4.651 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 347 tỷ đồng, gần như đi ngang so với cùng kỳ. Điều này cho thấy kết quả kinh doanh vẫn phụ thuộc đáng kể vào các khoản thu mang tính chất một lần.

Cùng với đó, cấu trúc tài chính cũng có những biến động đáng chú ý. Tại cuối năm 2025, tổng tài sản đạt 31.529 tỷ đồng, trong đó các khoản phải thu ngắn hạn lên tới 12.330 tỷ đồng, gấp đôi đầu năm. Đáng chú ý, khoản cho vay ngắn hạn tăng vọt lên 6.139 tỷ đồng, gấp gần 10 lần nhưng chưa được thuyết minh chi tiết.

Ở phía nguồn vốn, nợ phải trả đạt gần 18.954 tỷ đồng, với nợ ngắn hạn chiếm phần lớn và tăng hơn 23%, trong khi nợ dài hạn giảm mạnh do doanh nghiệp chủ động cơ cấu lại vay nợ.

Song song với các vấn đề tài chính, Vinaconex vẫn duy trì hiện diện tại nhiều dự án hạ tầng lớn, nổi bật là vai trò trong liên danh Vietur thực hiện gói thầu hơn 35.000 tỷ đồng tại sân bay Long Thành.

ĐHĐCĐ 2026: Những câu hỏi lớn từ cổ đông

Bước vào năm 2026, Vinaconex đứng trước cơ hội từ làn sóng đầu tư công với nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn dự kiến triển khai đến năm 2030, tạo dư địa duy trì vị thế trong mảng xây dựng nhờ lượng backlog hiện có.

Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở quy mô tăng trưởng mà còn ở chất lượng lợi nhuận, khi mảng xây lắp vốn là nguồn thu chủ lực vẫn có biên lợi nhuận thấp, còn kết quả đột biến năm 2025 chủ yếu đến từ hoạt động tài chính mang tính một lần.

Bên cạnh đó, áp lực minh bạch tài chính gia tăng khi các khoản phải thu và cho vay ngắn hạn tăng mạnh nhưng chưa được thuyết minh đầy đủ, đặt ra yêu cầu làm rõ về mục đích sử dụng vốn và mức độ rủi ro.

Ở mảng bất động sản, sau khi thoái vốn dự án Cát Bà Amatina, bài toán tìm kiếm dự án gối đầu trở nên cấp thiết để duy trì động lực tăng trưởng trung hạn.

Đại hội cổ đông năm 2026 của Vinaconex được mong chờ giải đáp nhiều thắc mắc của cổ đông.

Đáng chú ý, tại ĐHĐCĐ 2026, doanh nghiệp dự kiến miễn nhiệm hai thành viên HĐQT là ông Nguyễn Hữu Tới và ông Dương Văn Mậu, đồng thời bầu bổ sung nhân sự mới trong bối cảnh bộ máy lãnh đạo vừa trải qua biến động lớn liên quan đến vụ việc bị khởi tố, bắt tạm giam.

Song song, Vinaconex trình kế hoạch kinh doanh với xu hướng thận trọng: tổng doanh thu và thu nhập dự kiến 15.423 tỷ đồng (giảm 22%), lợi nhuận sau thuế 1.037 tỷ đồng (giảm 73% so với mức kỷ lục 2025); riêng công ty mẹ đặt mục tiêu lợi nhuận 1.018 tỷ đồng, giảm 70%.

Doanh nghiệp cũng dự kiến chia cổ tức 2025 ở mức 16%, gồm 8% tiền mặt và 8% cổ phiếu, qua đó tăng vốn điều lệ lên gần 7.000 tỷ đồng.

Việc vừa ghi nhận lợi nhuận đột biến trong năm trước lại đặt kế hoạch "đi lùi" trong năm 2026 cho thấy sự điều chỉnh kỳ vọng, đồng thời làm nổi bật những câu hỏi của cổ đông về tính bền vững trong tăng trưởng, chất lượng lợi nhuận và năng lực quản trị sau biến động nhân sự cấp cao.

Sau hơn ba thập kỷ phát triển, Vinaconex đã đi qua nhiều chu kỳ thăng trầm. Kỳ Đại hội đồng cổ đông sắp tới không chỉ là dịp thông qua kế hoạch kinh doanh, mà còn là thời điểm để doanh nghiệp trả lời những câu hỏi lớn về chiến lược, quản trị và con đường tăng trưởng bền vững trong giai đoạn tiếp theo.