VRG sai phạm nghìn tỉ và những con số biết nói

Bản Thông báo số 475/TB-TTCP ngày 27.2.2026 của Thanh tra Chính phủ đã phơi bày một thực trạng đầy những "mảng tối" trong công tác quản lý, sử dụng vốn và tài sản nhà nước tại VRG. Những con số thống kê về khoản nợ quá hạn nghìn tỉ, hàng ngàn héc-ta đất bị lấn chiếm và những lỗ hổng trong đầu tư dự án đang đặt ra câu hỏi lớn về trách nhiệm của ban lãnh đạo doanh nghiệp này trong giai đoạn 2018-2024.

Tạm ứng “miệng” hơn 2.300 tỉ đồng

Theo kết luận của Thanh tra Chính phủ, sai phạm nghiêm trọng nhất nằm ở khâu quản lý dòng tiền tại Công ty mẹ - Tập đoàn và các đơn vị thành viên. Trong giai đoạn thanh tra, VRG đã bộc lộ sự thiếu chặt chẽ ngay từ hệ thống quy chế nội bộ. Công ty mẹ chưa ban hành Quy chế quản lý tiền mặt, tiền gửi; nhiều đơn vị thành viên chưa có quy chế giám sát tài chính hoặc quy chế hoạt động cho người đại diện vốn.

Chính sự thiếu hụt khung pháp lý nội bộ này đã dẫn đến việc điều hành vốn tùy tiện. Tính đến cuối năm 2024, Công ty mẹ - Tập đoàn đã thực hiện tạm ứng vốn cho 17 đơn vị thành viên với tổng số tiền lên tới 2.304,3 tỉ đồng. Điều đáng nói là toàn bộ các khoản tạm ứng này chỉ được theo dõi trên tài khoản phải thu - phải trả mà hoàn toàn không có văn bản thỏa thuận theo quy chế tài chính của Tập đoàn. Việc "bơm vốn" không ràng buộc trách nhiệm này tiềm ẩn rủi ro cực lớn trong việc bảo toàn và phát triển vốn nhà nước.

Bên cạnh đó, công tác phân phối lợi nhuận và trích lập các quỹ cũng đầy rẫy bất cập. Tại một số đơn vị như Cao su Kon Tum, Ea Hleo hay Bình Long, Quỹ đầu tư phát triển được trích lập nhưng lại bị "ngâm" không sử dụng, gây lãng phí nguồn lực. Ngược lại, tại Cao su Phước Hòa, đơn vị lại tự ý dùng quỹ đầu tư tài sản cố định mà chưa được cấp thẩm quyền cho phép tăng vốn chủ sở hữu.

"Hố đen" nợ quá hạn và nguy cơ mất trắng vốn nhà nước

Bức tranh tài chính của VRG càng trở nên u ám khi nhìn vào con số nợ phải thu. Tính đến ngày 31.12.2024, tổng nợ phải thu ngắn hạn của toàn Tập đoàn là hơn 1.281,3 tỉ đồng. Trong đó, nợ quá hạn chiếm hơn 30%, tương đương 414,7 tỉ đồng. Đáng báo động nhất là khoản nợ "xấu" (nợ quá hạn trên 3 năm) lên tới 327,8 tỉ đồng.

Cơ quan thanh tra đã chỉ đích danh những khoản đầu tư có nguy cơ "mất trắng":

Công ty Gỗ MDF VRG Kiên Giang: Tập đoàn đã phải trả nợ thay số tiền hơn 181 tỉ đồng nhưng đến nay vẫn chưa thể thu hồi.

Công ty Cao su Phú Riềng Kratie: Các khoản vốn cho vay và trả thay trị giá hơn 92 tỉ đồng được đánh giá là "khó có khả năng thu hồi".

Việc các khoản nợ quá hạn kéo dài không chỉ làm suy giảm năng lực tài chính của Tập đoàn mà còn cho thấy sự thiếu quyết liệt, thậm chí là buông lỏng trong công tác thu hồi công nợ và giám sát các đơn vị thành viên hoạt động kém hiệu quả.

Sai phạm chồng chất tại các dự án khu công nghiệp

Mảng đầu tư hạ tầng khu công nghiệp - vốn được kỳ vọng là mũi nhọn kinh tế của VRG - cũng ghi nhận hàng loạt sai sót về quy trình và định mức đầu tư.

Tại Dự án Khu công nghiệp Nam Pleiku (Gia Lai), chủ đầu tư là Công ty Cao su Chư Sê bị xác định tính thiếu 1,5 tỉ đồng tiền ký quỹ. Nghiêm trọng hơn, đơn vị này đã tự ý phê duyệt điều chỉnh tăng tổng mức đầu tư thêm 58,59 tỉ đồng khi chưa nhận được văn bản thỏa thuận của Tập đoàn.

Tại Khu công nghiệp Bắc Đồng Phú (Bình Phước), sai phạm về pháp lý đất đai được chỉ rõ khi Công ty thực hiện cho 03 doanh nghiệp thuê lại đất trong khi bản thân Công ty chưa được UBND tỉnh cho thuê đất chính thức. Ngoài ra, hàng loạt dự án nhà máy chế biến mủ cao su tại Sa Thầy (Kon Tum) và Lai Châu cũng bị kết luận là phê duyệt và triển khai trước khi có ý kiến thẩm định của các cơ quan chuyên môn về xây dựng.

Thất thoát tài nguyên: Hàng ngàn héc-ta đất bị "xâu xé"

Tình trạng quản lý đất đai lỏng lẻo khiến hàng ngàn héc-ta bị "xâu xé"

Vốn là doanh nghiệp quản lý diện tích đất nông nghiệp lớn bậc nhất cả nước, nhưng VRG đã để xảy ra tình trạng lãng phí và thất thoát tài nguyên nghiêm trọng. Theo thống kê của Thanh tra Chính phủ, có tới 06 công ty thành viên để xảy ra tình trạng lấn chiếm, tranh chấp trên diện tích lên đến 1.634,60 ha.

Tình trạng quản lý đất đai lỏng lẻo thể hiện rõ qua việc: Nhiều diện tích đất đã có quyết định thu hồi của cơ quan nhà nước nhưng các đơn vị thuộc Tập đoàn vẫn chậm trễ bàn giao, hoặc quản lý nhưng không đưa vào sử dụng; Công ty Cao su Phú Riềng và Cao su Lộc Ninh đã tiến hành trồng cây trên hơn 1.500 ha đất khi chưa hề có quyết định cho thuê đất hay Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Song song với sai phạm đất đai là sự lãng phí tài sản trên đất. Hiện nay, VRG đang gánh khoản đầu tư dở dang hơn 1.919 tỉ đồng tại hơn 12.655 ha vườn cây kiến thiết cơ bản kéo dài từ trước năm 2015 chưa thể khai thác. Đồng thời, hơn 7.265 ha vườn cây khác bị đánh giá là kém hiệu quả, buộc phải ngưng đầu tư, gây thiệt hại lớn về kinh tế.

Nghĩa vụ ngân sách và bài toán trách nhiệm

Về nghĩa vụ với nhà nước, bản kết luận thanh tra cho thấy VRG chưa hoàn thành trách nhiệm thuế và tiền thuê đất. Tạm tính đến tháng 10.2025, các công ty thuộc Tập đoàn còn phải nộp vào ngân sách hơn 894 tỉ đồng tiền thuê đất. Một số đơn vị như Cao su Đồng Phú còn có sai sót trong kê khai thuế GTGT đối với mặt hàng nước thô và hạch toán sai chi phí làm giảm thuế TNDN phải nộp.

Thanh tra Chính phủ khẳng định, những khuyết điểm, vi phạm này không phải là ngẫu nhiên mà là hệ quả của một quá trình thiếu kiểm tra, giám sát từ các cấp lãnh đạo. Trách nhiệm chính thuộc về: Hội đồng quản trị và Ban lãnh đạo Tập đoàn VRG qua các thời kỳ; Lãnh đạo các công ty thành viên trực tiếp xảy ra sai phạm; Các cơ quan đại diện chủ sở hữu trong việc thiếu đôn đốc, giám sát quản lý vốn nhà nước.

Trước những sai phạm có hệ thống này, Thanh tra Chính phủ đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Tập đoàn VRG khẩn trương thực hiện các biện pháp khắc phục. Cụ thể, yêu cầu truy thu ngay các khoản thuế, tiền thuê đất còn thiếu vào ngân sách nhà nước; rà soát và xử lý dứt điểm các khoản nợ quá hạn để bảo toàn vốn.

Đặc biệt, cơ quan thanh tra nhấn mạnh việc kiểm điểm và xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân có liên quan. Trong quá trình thực hiện kết luận, nếu phát hiện những dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự gây thất thoát tài sản nhà nước, hồ sơ sẽ được chuyển sang cơ quan điều tra để xử lý theo đúng quy định.

Nam Phong