WHO thúc đẩy thử nghiệm vaccine và thuốc điều trị Ebola giữa lúc dịch bùng phát tại châu Phi

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vừa công bố danh sách các phương pháp điều trị và vaccine tiềm năng sẽ được ưu tiên thử nghiệm lâm sàng nhằm ứng phó với đợt bùng phát mới của virus Ebola chủng Bundibugyo tại châu Phi.

Một người đàn ông đi qua trạm kiểm tra thân nhiệt sau khi Uganda đóng cửa biên giới với Cộng hòa Dân chủ Congo, trong bối cảnh chính quyền tăng cường nỗ lực ngăn chặn đợt bùng phát dịch Ebola mới do chủng virus Bundibugyo gây ra, tại cửa khẩu Mpondwe, thuộc quận Kasese, Uganda, ngày 28 tháng 5 năm 2026. (Ảnh: REUTERS/Abubaker Lubowa) .

Động thái này diễn ra trong bối cảnh dịch bệnh tiếp tục lan rộng tại Cộng hòa Dân chủ Congo và đã xuất hiện thêm các ca nhiễm ở Uganda, buộc quốc gia này phải siết chặt kiểm soát biên giới để ngăn chặn nguy cơ lây lan.

Theo Reuters, WHO đã khuyến nghị ưu tiên ba phương pháp điều trị thử nghiệm gồm MBP134 của Mapp Biopharmaceutical, kháng thể đơn dòng maftivimab của Regeneron và thuốc kháng virus remdesivir của Gilead Sciences. Đây đều là những ứng viên được đánh giá có tiềm năng đối phó với chủng Ebola Bundibugyo, loại virus hiện chưa có vaccine hoặc thuốc điều trị đặc hiệu được phê duyệt chính thức.

WHO cho biết các loại thuốc cũng như vaccine tiềm năng khác cần tiếp tục được đánh giá thông qua các thử nghiệm lâm sàng nhằm thu thập thêm dữ liệu về hiệu quả và độ an toàn. Trong thời gian qua, cơ quan này cùng các chuyên gia quốc tế đã liên tục rà soát và xác định những ứng viên triển vọng nhất để ứng phó với dịch bệnh.

Đáng chú ý, Regeneron cho biết nguồn cung maftivimab hiện đã có mặt tại Cộng hòa Dân chủ Congo và sẵn sàng được triển khai nếu WHO quyết định sử dụng ngay cho điều trị hoặc đưa vào nghiên cứu bổ sung.

Ảnh: Bethany Fankhauser

Bên cạnh các phương pháp điều trị, WHO cũng nhấn mạnh vai trò của thuốc kháng virus đường uống thử nghiệm obeldesivir của Gilead trong việc phòng ngừa sau phơi nhiễm. Tuy nhiên, hiệu quả của loại thuốc này được cho là phụ thuộc lớn vào khả năng truy vết tiếp xúc nhanh chóng và chính xác.

Ở mảng vaccine, ứng viên được đánh giá triển vọng nhất hiện nay là vaccine đơn liều rVSV Bundibugyo do Sáng kiến Vaccine AIDS Quốc tế phát triển. Dẫu vậy, WHO cho biết phải mất thêm khoảng 7 đến 9 tháng nữa loại vaccine này mới sẵn sàng bước vào các thử nghiệm lâm sàng.

Một ứng viên khác là ChAdOx1 Bundibugyo, do Đại học Oxford phối hợp với Viện Huyết thanh Ấn Độ phát triển, có thể được đưa vào thử nghiệm trong vòng 2 đến 3 tháng tới. Tuy nhiên, WHO lưu ý rằng vaccine này vẫn cần thêm dữ liệu nghiên cứu trên động vật trước khi triển khai rộng hơn.

Trong khi đó, WHO cũng xem xét khả năng sử dụng Ervebo của Merck - vaccine Ebola duy nhất hiện đã được cấp phép. Tuy nhiên, cơ quan này chưa khuyến nghị sử dụng rộng rãi ngoài phạm vi nghiên cứu do bằng chứng về khả năng bảo vệ trước chủng Bundibugyo vẫn còn hạn chế. Ngoài ra, các cố vấn của WHO còn đề xuất đánh giá liệu pháp phối hợp giữa kháng thể đơn dòng và remdesivir nhằm tăng hiệu quả điều trị cho bệnh nhân Ebola.

Ảnh: AFP/Getty

WHO cho biết hiện đang phối hợp chặt chẽ với chính quyền Congo, Uganda cùng các đối tác quốc tế như Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (Africa CDC) để thiết kế và triển khai các thử nghiệm lâm sàng theo tiêu chuẩn đạo đức nghiêm ngặt.

Đợt bùng phát mới của Ebola đang làm dấy lên lo ngại về nguy cơ tái diễn một cuộc khủng hoảng y tế tại khu vực châu Phi, đặc biệt khi nhiều phương pháp điều trị và vaccine vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu, chưa thể triển khai đại trà.