Xã hội hóa giáo dục, y tế nhưng không để thương mại hóa
TS Trần Du Lịch cho rằng cần xây dựng các định chế công phi lợi nhuận để huy động nguồn lực xã hội cho giáo dục, y tế và các dịch vụ phục vụ lợi ích chung.
Tác giả: TS Trần Du Lịch / NXB Tổng hợp TP.HCM
Ký ức niềm tin & khát vọng - Hành trình nhận thức về mô hình phát triển kinh tế Việt Nam
Cuốn sách tập trung quá trình hình thành và vận động của tư duy phát triển kinh tế Việt Nam, từ những trải nghiệm và ký ức của tác giả đến những suy ngẫm về hiện tại và định hướng tương lai.
Xã hội hóa giáo dục, y tế nhưng không để thương mại hóa
TS Trần Du Lịch cho rằng cần xây dựng các định chế công phi lợi nhuận để huy động nguồn lực xã hội cho giáo dục, y tế và các dịch vụ phục vụ lợi ích chung.
Khoảng tháng 5/2009, nền kinh tế nước ta đang chịu tác động nặng nề của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, trường doanh nhân PACE mời GS Paul Krugman, giáo sư Đại học Princeton (người vừa được tặng giải thưởng Nobel về kinh tế năm 2008) đến nói chuyện ở TP.HCM với chủ đề “Tìm kiếm cơ hội và giải pháp trong khó khăn và khủng hoảng”.
Trong chuyến đi này, Phó Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng (sau này là Chủ tịch Quốc hội) có tiếp ông tại Hà Nội. Tôi may mắn được tham dự buổi tiếp này và đã đặt câu hỏi đối với ông về vai trò của giáo dục, kinh nghiệm của một số nước công nghiệp mới (Nics) về đào tạo nguồn nhân lực.
Ông trả lời rất ngắn gọn là nguồn nhân lực có vai trò quyết định trong quá trình đưa một quốc gia đang phát triển trở thành quốc gia phát triển và lưu ý rằng: Giáo dục là việc của Nhà nước, chứ không phải việc của thị trường, ngay cả nước Mỹ; không thị trường hóa giáo dục.
Tôi nhớ lại câu chuyện của chú Năm Xuân mấy năm trước lưu ý với tôi về hiện tượng lệch lạc trong xã hội hóa giáo dục (tôi đã nêu bên trên).
Trong một lần phát biểu về Luật Giáo dục ở Quốc hội, tôi có nêu lại ý kiến này, với kiến nghị xã hội hóa hoạt động giáo dục theo mô hình các định chế công phi lợi nhuận.
TS Trần Du Lịch cho rằng cần xây dựng các định chế công phi lợi nhuận để huy động nguồn lực xã hội cho giáo dục, y tế và các dịch vụ phục vụ lợi ích chung.
Thật vậy, để tránh xu hướng thương mại hóa giáo dục, y tế thông qua việc thu hút đầu tư tư nhân trong hai lĩnh vực này, cần chế định các “định chế công phi lợi nhuận” (Non-profit Public Institution).
Đây là cách để huy động nguồn lực xã hội đầu tư cho các lĩnh vực phục vụ phúc lợi cho người dân, với sự hỗ trợ của Nhà nước thông qua chính sách đất đai, thuế...
Bản chất của định chế cung cấp dịch vụ công phi lợi nhuận là các tổ chức cung cấp các dịch vụ công cho xã hội như: y tế, giáo dục, văn hóa, khoa học, dịch vụ đô thị, hỗ trợ pháp lý, hỗ trợ thông tin; các tổ chức khuyến nông, khuyến ngư... do các thành phần kinh tế và Nhà nước đầu tư; không phân biệt ai là chủ sở hữu, được thành lập để phục vụ cho lợi ích chung của xã hội, của cộng đồng, mà nhà đầu tư không thu lợi nhuận về cho mình (nhà đầu tư không thu lợi nhuận, không có nghĩa là tổ chức đó không hoạt động kinh doanh, mà phải mang tính chất kinh doanh nhằm tích tụ vốn để không ngừng phát triển).
Để thực hiện vai trò này của Nhà nước, cần sớm xây dựng một đạo luật về các tổ chức dịch vụ công phi lợi nhuận. Khi có đạo luật này, vai trò quản lý nhà nước chính là giám sát sự hoạt động của các tổ chức trên, chứ không phải làm thay các tổ chức này.
