Xã vùng cao Tây Giang, Đà Nẵng với hành trình chuyển đổi số
Đà Nẵng, một trong những điểm sáng về chuyển đổi số ứng dụng công nghệ vào phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, việc chuyển đổi số, đưa công nghệ phục vụ sản xuất, nâng cao chất lượng, hiệu quả kinh tế vườn và trang trại ở các xã miền núi, đặc biệt ở các địa phương vùng cao biên giới, trong đó có xã Tây Giang vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Để khắc phục những hạn chế, tháo gỡ khó khăn, từng bước đưa kinh tế nông nghiệp ở vùng cao biên giới phát triển bền vững…

Ông A Rất BLúi, Chủ tịch UBND xã Tây Giang, Đà Nẵng - Ảnh: Ngô Anh Văn.
Mặc dù là địa phương có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế vườn, rừng nhưng để kinh tế vườn ở xã vùng cao Tây Giang phát triển thành mô hình trang trại hiệu quả, Tây Giang vẫn còn đối mặt với nhiều điểm nghẽn. Đó là sản xuất còn phân tán, mức độ liên kết chuỗi chưa đồng đều, và chất lượng sản phẩm chưa được chuyển hóa đầy đủ thành giá trị thị trường; tư duy "sản xuất trước, tìm đầu ra sau" vẫn phổ biến, dữ liệu sản xuất chưa được cập nhật nhiều và chưa được chuẩn hóa đồng bộ. Đặc biệt, mô hình tăng trưởng vẫn cần chuyển mạnh từ "tăng lượng" sang "tăng giá trị"…
VnEconomy đã có cuộc trao đổi với ông A Rất BLúi, Chủ tịch UBND xã Tây Giang, Đà Nẵng về quá trình thực hiện chuyển đổi số ở địa phương thời gian qua.
Để khắc phục những hạn chế hiện nay về phát triển kinh tế vườn, rừng, xã Tây Giang cần chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp, từ chú trọng sản lượng sang chú trọng giá trị… Vậy, theo ông, chuyển đổi số có vai trò như thế nào đến việc giải quyết bài toán trên?
Theo tôi, chuyển đổi số có vai trò rất quan trọng trong việc tháo gỡ những điểm nghẽn, tạo động lực để kinh tế vườn, rừng của xã Tây Giang chuyển từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.
Tác động cụ thể của chuyển đổi số thể hiện qua 5 phương diện.
Thứ nhất, khắc phục tình trạng sản xuất phân tán, thiếu liên kết. Thông qua việc xây dựng cơ sở dữ liệu số về diện tích vườn, rừng, hộ sản xuất, cây trồng, vật nuôi, sản lượng và mùa vụ, địa phương có thể nắm bắt tương đối đầy đủ thực trạng sản xuất. Từ đó, quy hoạch vùng sản xuất tập trung, tổ chức các hộ dân liên kết thành tổ hợp tác, hợp tác xã và hình thành các vùng nguyên liệu có quy mô phù hợp.
Khi dữ liệu được cập nhật và chia sẻ, chính quyền, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân có thể phối hợp tốt hơn trong việc xây dựng kế hoạch sản xuất, kiểm soát sản lượng và bảo đảm nguồn cung ổn định.
Thứ hai, giúp thay đổi tư duy từ sản xuất theo tín hiệu thị trường. Thông qua các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội, hệ thống truy xuất nguồn gốc và các kênh thông tin thị trường, người sản xuất có điều kiện tiếp cận trực tiếp hơn với người tiêu dùng, doanh nghiệp phân phối và các đối tác tiêu thụ.
Thay vì sản xuất xong mới tìm đầu ra, người dân có thể tìm hiểu nhu cầu, thị hiếu, tiêu chuẩn chất lượng và giá cả thị trường trước khi quyết định sản xuất. Qua đó, từng bước hình thành tư duy sản xuất theo đơn đặt hàng, theo nhu cầu thị trường và theo chuỗi giá trị.
Thứ ba, góp phần nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và gia tăng giá trị nông sản. Các công nghệ như mã QR, nhật ký sản xuất điện tử, truy xuất nguồn gốc và hệ thống quản lý chất lượng giúp minh bạch quá trình sản xuất, từ khâu chăm sóc, thu hoạch, sơ chế đến tiêu thụ.
Đối với kinh tế vườn, rừng ở Tây Giang, đây là cơ sở để xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm đặc trưng của địa phương, nâng cao niềm tin của người tiêu dùng và từng bước tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao hơn.
Thứ tư, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và tối ưu hóa hoạt động sản xuất. Việc ứng dụng các giải pháp công nghệ phù hợp như cảm biến môi trường, hệ thống tưới tiết kiệm, theo dõi thời tiết, cảnh báo sâu bệnh và quản lý quy trình canh tác sẽ giúp người dân sử dụng hiệu quả hơn đất đai, nguồn nước, lao động và vật tư đầu vào. Đặc biệt, đối với những khu vực có địa hình đồi núi, diện tích sản xuất phân tán, việc ứng dụng công nghệ cần được lựa chọn phù hợp với điều kiện thực tế, không nhất thiết phải đầu tư những hệ thống quá hiện đại, tốn kém ngay từ đầu.
Thứ năm, chuyển đổi số mở ra cơ hội hình thành các mô hình kinh tế mới, kết hợp kinh tế vườn, rừng với du lịch và dịch vụ. Thông qua quảng bá trên nền tảng số, bản đồ số, video và các kênh truyền thông trực tuyến, Tây Giang có thể giới thiệu cảnh quan, sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, văn hóa bản địa và những trải nghiệm gắn với thiên nhiên. Qua đó, không chỉ bán sản phẩm nông nghiệp mà còn có thể phát triển các dịch vụ trải nghiệm, du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, tạo thêm nguồn thu cho người dân.
Tuy nhiên, chuyển đổi số chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được triển khai đồng bộ với tổ chức lại sản xuất và xây dựng chuỗi liên kết kinh tế. Nếu chỉ dừng lại ở việc lập trang bán hàng, tạo mã QR hay đưa sản phẩm lên mạng xã hội mà không có vùng nguyên liệu ổn định, chất lượng đồng đều, quy trình sản xuất đạt yêu cầu và năng lực cung ứng thì rất khó tạo ra chuyển biến bền vững.
Vậy trong thời gian tới, xã Tây Giang sẽ tập trung vào những nhiệm vụ trọng tâm nào?
Vì vậy, theo tôi, trong thời gian tới, xã Tây Giang cần tập trung một số nhiệm vụ trọng tâm.
Một là, xây dựng cơ sở dữ liệu số về kinh tế vườn, rừng, từng bước số hóa thông tin về đất đai, vùng trồng, hộ sản xuất, sản phẩm và sản lượng.
Hai là, lựa chọn một số sản phẩm có tiềm năng, lợi thế để xây dựng mô hình điểm về sản xuất theo chuỗi giá trị, ứng dụng truy xuất nguồn gốc và thương mại điện tử.
Ba là, đẩy mạnh liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và các đơn vị phân phối; lấy nhu cầu thị trường làm cơ sở định hướng sản xuất.
Bốn là, chú trọng đào tạo kỹ năng số cho cán bộ cơ sở, tổ hợp tác, hợp tác xã và người dân; giúp bà con biết sử dụng công nghệ một cách thiết thực, dễ hiểu, dễ áp dụng.
Năm là, huy động nguồn lực xã hội hóa, khuyến khích doanh nghiệp đồng hành với người dân trong ứng dụng công nghệ, chế biến, xây dựng thương hiệu và tìm kiếm thị trường tiêu thụ.
Mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi số không phải là địa phương có bao nhiêu phần mềm, bao nhiêu ứng dụng hay bao nhiêu sản phẩm được đưa lên sàn thương mại điện tử, mà phải được đo bằng những kết quả cụ thể: người dân giảm chi phí sản xuất, sản phẩm bán được giá trị cao hơn, đầu ra ổn định hơn, thu nhập được cải thiện và tài nguyên vườn, rừng được khai thác theo hướng bền vững.
Có một khung phân tích được đề xuất là: Tăng trưởng giá trị = Năng suất × Chất lượng × Chế biến × Thị trường × Hiệu quả nguồn lực. Đây là cách tiếp cận để nhận diện nguồn tạo tăng trưởng và xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải tác động vào đâu. Ông nhìn nhận thế nào về khung phân tích trên?
Tôi cho rằng đây là một khung phân tích có ý tưởng tốt, có tính hệ thống và đặc biệt có giá trị trong việc chuyển tư duy phát triển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hiệu quả.
Điểm đáng chú ý nhất của khung này là không xem khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số) như những lĩnh vực độc lập, mà đặt chúng vào đúng vị trí: các động lực tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế và từng ngành, từng doanh nghiệp.
Kinh tế vườn và kinh tế trang trại tại xã Tây Giang đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển bền vững nhờ vào khoa học và công nghệ. Tuy nhiên, để thực sự tạo ra động lực tăng trưởng mới, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ, hợp tác xã và người dân. Chỉ khi đó, kinh tế vườn và trang trại mới có thể trở thành một không gian kinh tế đa giá trị, kết nối nông nghiệp với khoa học công nghệ, chế biến, thương mại, tài sản trí tuệ, du lịch và kinh tế xanh. Ở góc độ chuyển đổi số tại địa phương, theo ông cần có những hỗ trợ cụ thể nào trong việc chuẩn hóa dữ liệu chuyên ngành và chuyển từ báo cáo bằng dữ liệu sang quản trị bằng dữ liệu?
Theo tôi, để kinh tế vườn và kinh tế trang trại ở xã Tây Giang thực sự phát triển theo hướng hiện đại, đa giá trị và bền vững, thì một trong những nhiệm vụ có tính nền tảng hiện nay là chuẩn hóa dữ liệu chuyên ngành và thay đổi phương thức quản lý từ báo cáo bằng dữ liệu sang quản trị bằng dữ liệu. Đây không chỉ là câu chuyện ứng dụng công nghệ thông tin, mà là thay đổi căn bản cách chính quyền địa phương thu thập thông tin, phân tích thực trạng, đưa ra quyết định và tổ chức thực hiện các chính sách phát triển kinh tế.
Tôi cho rằng cần có sự hỗ trợ đồng bộ trên sáu phương diện.
Thứ nhất, cần hỗ trợ địa phương xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành nông nghiệp thống nhất, đầy đủ và có khả năng kết nối.
Thứ hai, cần hỗ trợ xây dựng nền tảng quản trị dữ liệu trực quan để chính quyền có thể điều hành dựa trên thông tin thực tế.
Thứ ba, cần có sự hỗ trợ của doanh nghiệp công nghệ trong việc xây dựng hệ sinh thái dữ liệu phục vụ toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp.
Thứ tư, cần hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực và hình thành đội ngũ nòng cốt về dữ liệu số ngay tại cơ sở.
Thứ năm, cần có cơ chế phối hợp và chia sẻ dữ liệu giữa chính quyền, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân.
Thứ sáu, cần có cơ chế đầu tư và hỗ trợ tài chính phù hợp để duy trì hệ thống dữ liệu lâu dài.
Tôi muốn nhấn mạnh một vấn đề: dữ liệu phải được xem là một loại hạ tầng kinh tế quan trọng, tương tự như hạ tầng giao thông, thủy lợi hay điện năng. Nếu có dữ liệu tốt, địa phương sẽ hiểu rõ hơn tiềm năng và lợi thế của mình, doanh nghiệp có cơ sở để đầu tư, hợp tác xã có điều kiện tổ chức sản xuất và người dân có thêm công cụ để nâng cao hiệu quả kinh tế.
Với Tây Giang, mục tiêu không phải là xây dựng một hệ thống dữ liệu thật lớn hay thật phức tạp, mà trước hết phải có một hệ thống dữ liệu thiết thực, chính xác, được cập nhật thường xuyên và phục vụ trực tiếp cho các quyết định phát triển kinh tế vườn, kinh tế trang trại.
Từ dữ liệu chuẩn hóa đến quản trị thông minh, từ quản trị thông minh đến tổ chức sản xuất hiệu quả và từ sản xuất hiệu quả đến gia tăng giá trị. Đó chính là con đường để chuyển đổi số trở thành động lực thực chất, góp phần đưa kinh tế vườn, kinh tế trang trại của Tây Giang phát triển theo hướng đa giá trị, xanh, hiện đại và bền vững.
Chuyển đổi số hay ứng dụng công nghệ cao chỉ thực sự có hiệu quả khi hạ tầng số được phủ sóng và người dân/chủ trang trại có đủ năng lực sử dụng. Đối với đặc thù khu vực miền núi Đà Nẵng (đặc biệt như các xã vùng cao Tây Giang), rào cản về kỹ năng số, chi phí đầu tư ban đầu và khả năng tiếp cận công nghệ của bà con nông dân, dân tộc thiểu số vẫn là thách thức không nhỏ. Xã có những chương trình hành động cụ thể nào (như các mô hình điểm, tập huấn "cầm tay", hỗ trợ vốn/công nghệ) để đảm bảo "không ai bị bỏ lại phía sau" trong tiến trình số hóa này ở địa phương, thưa ông?
Chuyển đổi số ở miền núi phải lấy người dân làm trung tâm, không thể áp dụng rập khuôn những mô hình đắt đỏ, phức tạp. Chúng tôi triển khai 5 nhóm giải pháp trọng tâm:
Xây dựng mô hình điểm dễ thực hiện, quy mô vừa sức: Xây dựng các mô hình điểm để người dân được nhìn thấy hiệu quả trước khi tham gia. Trước mắt, tôi cho rằng xã cần lựa chọn một số hộ sản xuất, chủ trang trại, tổ hợp tác và hợp tác xã có điều kiện phù hợp để triển khai các mô hình ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số.
Cụ thể như mô hình tổ hợp tác, hợp tác xã ứng dụng công nghệ trong quản lý vùng nguyên liệu, kết nối doanh nghiệp thu mua và tiêu thụ sản phẩm; Mô hình vườn cây thông minh quy mô hộ gia đình, ứng dụng hệ thống tưới tiết kiệm, theo dõi độ ẩm và quản lý lịch chăm sóc; Mô hình trang trại số, sử dụng nhật ký sản xuất điện tử, quản lý chi phí, sản lượng và quy trình chăm sóc; Mô hình sản xuất nông sản có truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, kết hợp quảng bá và tiêu thụ sản phẩm trên các nền tảng số; Mô hình tổ hợp tác, hợp tác xã ứng dụng công nghệ trong quản lý vùng nguyên liệu, kết nối doanh nghiệp thu mua và tiêu thụ sản phẩm.
Tập huấn "cầm tay chỉ việc": Tổ chức các lớp học ngay tại thôn bản, hướng dẫn cụ thể cách dùng smartphone, quay video bán hàng, quét mã QR, truy xuất nguồn gốc và cập nhật nhật ký sản xuất, cập nhật thời tiết, cảnh báo sâu bệnh, kỹ thuật chăm sóc cây trồng; hướng dẫn quản lý chi phí, tính toán hiệu quả kinh tế và theo dõi giá cả thị trường.
Chính sách hỗ trợ thiết bị và chi phí: Có chính sách hỗ trợ thiết bị, chi phí và giải pháp công nghệ phù hợp. Đây là vấn đề rất thực tế. Nếu yêu cầu người dân tự bỏ kinh phí mua sắm thiết bị, lắp đặt hệ thống công nghệ, duy trì internet và sử dụng các phần mềm thì sẽ rất khó tạo được sự tham gia rộng rãi, nhất là đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo và những hộ sản xuất nhỏ. Vì vậy, xã cần chủ động rà soát nhu cầu, phân loại đối tượng để đề xuất thành phố và các cơ quan chuyên môn có chính sách hỗ trợ phù hợp.
Đầu tư hạ tầng viễn thông: Phối hợp với nhà mạng rà soát, khắc phục các điểm "lõm sóng", vùng mất kết nối tại các thôn xóm và điểm truy cập internet công cộng.
Tăng cường phối hợp đa phương: Gắn kết chặt chẽ giữa chính quyền xã, doanh nghiệp công nghệ, cơ quan khuyến nông, hợp tác xã và các tổ chức đoàn thể.
Xã Tây Giang đang lồng ghép Chương trình hỗ trợ kinh doanh bền vững giai đoạn 2026–2030 để thúc đẩy kinh tế vườn và trang trại. Mục tiêu cuối cùng là giúp người nông dân xem công nghệ như một công cụ thiết thực để làm kinh tế giỏi hơn, nâng cao thu nhập.
Ngoài phục vụ phát triển sản xuất nông nghiệp, thời gian qua xã vùng cao Tây Giang đã đưa công tác chuyển đổi số vào các lĩnh vực đời sống hằng ngày như thương mại điện tử, thủ tục hành chính, y tế, giáo dục… như thế nào thưa ông? Từ kết quả cũng như hạn chế này, theo ông, người dân miền núi đang cần sự hỗ trợ nào mang tính cấp thiết nhất?
Chúng tôi xác định chuyển đổi số phải triển khai trên ba trụ cột: chính quyền số, kinh tế số và xã hội số.
Về thương mại và kinh doanh: Xã đang từng bước hỗ trợ các cửa hàng, hộ kinh doanh và cơ sở sản xuất thay đổi phương thức kinh doanh truyền thống, tiếp cận các nền tảng số để quảng bá, giới thiệu và tiêu thụ sản phẩm. Ngày 9/10/2026, xã đã phối hợp với Sapo Đà Nẵng tập huấn, hướng dẫn hộ kinh doanh cài đặt ứng dụng Sapo 6870, tạo mã QR, thanh toán không dùng tiền mặt và quản lý đơn hàng.
Về thủ tục hành chính: Đạt kết quả rất ấn tượng. Trong giai đoạn từ 1/7 đến 7/10/2025, xã tiếp nhận 1.112 hồ sơ, trong đó 1.087 hồ sơ trực tuyến (đạt 97,75%), tỷ lệ giải quyết đúng hạn đạt 99,01% và thanh toán trực tuyến đạt 98,51%.
Về y tế và giáo dục: Trạm Y tế và các trường học đang đẩy mạnh số hóa hồ sơ sức khỏe, dữ liệu định danh trẻ em, đồng thời ứng dụng công nghệ để nâng cao chất lượng dạy học và tiếp cận kho học liệu trực tuyến cho học sinh vùng cao.
Bên cạnh thành tựu, chúng tôi vẫn đối mặt với khó khăn: Hạ tầng viễn thông chưa đồng đều (toàn xã có 21 trạm BTS, độ phủ sóng 4G đạt 91,3%); kỹ năng số của đồng bào dân tộc thiểu số và người lớn tuổi còn hạn chế; điều kiện kinh tế khó khăn và tâm lý e ngại rủi ro mạng.
Về hỗ trợ cấp thiết cho người dân miền núi, chúng tôi ưu tiên 4 nhóm giải pháp:
Nhóm giải pháp thứ nhất là đầu tư hạ tầng viễn thông phủ kín toàn bộ thôn, bản.
Nhóm giải pháp thứ hai là hỗ trợ thiết bị và chi phí tiếp cận công nghệ cho hộ khó khăn.
Nhóm giải pháp thứ ba là duy trì hiệu quả Tổ công nghệ số cộng đồng với 112 thành viên, phủ kín 14 thôn, hoạt động theo phương châm "đến từng ngõ, gõ từng nhà" để hướng dẫn thao tác thực tế và phòng tránh lừa đảo mạng.
Nhóm giải pháp thứ tư là gắn trách nhiệm lâu dài của các doanh nghiệp viễn thông, ngân hàng, công nghệ với công cuộc phát triển xã hội số vùng cao, kết hợp lồng ghép các nguồn lực từ chương trình mục tiêu quốc gia và giảm nghèo bền vững.
Chuyển đổi số tại Tây Giang kiên định mục tiêu lấy người dân làm trung tâm, để mọi người dân dù ở thôn xa đều được kết nối với tri thức, dịch vụ thiết yếu và cơ hội phát triển hiện đại, thực hiện trọn vẹn thông điệp nhân văn: "Không ai bị bỏ lại phía sau" trong tiến trình số.
Nguồn VnEconomy: https://vneconomy.vn/xa-vung-cao-tay-giang-da-nang-voi-hanh-trinh-chuyen-doi-so.htm

