Xây dựng chuỗi dược liệu khép kín, nâng sinh kế cho đồng bào Tây Nguyên

Chị Lương Thị Mỹ Huệ sinh ra và lớn lên tại Tam Kỳ - Quảng Nam, Sau khi tốt nghiệp đại học, chị có thời gian công tác tại Đăk Tô, tỉnh Kon Tum. Trong quá trình làm việc tại đây, chị luôn ấp ủ kế hoạch khởi nghiệp với những sản vật từ quê nhà.

Sau đó, chị Huệ đã phát triển Công ty TNHH Thảo Dược Tây Nguyên (DATO) kinh doanh hướng tới tác động xã hội với việc liên kết với bà con đồng bào dân tộc thiểu số trồng gia vị và dược liệu tại huyện Đăk Tô, Tỉnh Kon Tum. DATO liên kết với hơn 500 hộ dân tham gia trồng gia vị và dược liệu, trong đó có hơn 60% là đồng bào dân tộc thiểu số, tạo sinh kế bền vững, hỗ trợ phụ nữ dân tộc thiểu số, giảm phá rừng và bảo tồn dược liệu quý.

Chị Lương Thị Mỹ Huệ – Giám đốc Công ty TNHH Thảo Dược Tây Nguyên (DATO) đã có chia sẻ với phóng viên báo Tin tức và Dân tộc về định hướng phát triển vùng dược liệu, xuất khẩu nông sản chế biến sâu, tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số Tây Nguyên.

Những sản phẩm của DATO được nhiều người dân ưu chuộng.

Thưa bà, Công ty TNHH Thảo Dược Tây Nguyên (DATO) hiện đang liên kết với người dân như thế nào để phát triển vùng nguyên liệu? Việc liên kết này mang lại những lợi ích gì cho doanh nghiệp và bà con nông dân?

Hiện tại, Dato đang liên kết với hơn 500 hộ dân, trong đó trên 70% là đồng bào dân tộc thiểu số, chủ yếu là đồng bào Xơ-Đăng. Vùng nguyên liệu liên kết có diện tích khoảng 300 ha, tại các xã Đăk Tô, Kon Đào và Ngọc Tụ, trước đây thuộc huyện Đăk Tô.

Chúng tôi không triển khai đơn lẻ mà phối hợp với chính quyền địa phương. Hằng năm, doanh nghiệp xây dựng kế hoạch phát triển vùng nguyên liệu, sau đó triển khai đến cấp xã, thôn. Đội ngũ của công ty trực tiếp trao đổi với bà con nông dân cùng chính quyền địa phương để tổ chức thực hiện.

Doanh nghiệp ký hợp đồng liên kết, bao tiêu sản phẩm, hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ một phần cây giống. Chúng tôi cũng đề xuất các nguồn hỗ trợ của Nhà nước về giống để bà con có thêm điều kiện tham gia liên kết, phát triển sản xuất.

Chị Lương Thị Mỹ Huệ, Giám đốc Công ty TNHH Thảo Dược Tây Nguyên (DATO) được vinh danh Nữ doanh nhân tiêu biểu Bông hồng vàng 2025.

Nguyên liệu sau khi thu hoạch được doanh nghiệp thu mua, đưa về nhà máy chế biến thành các sản phẩm phục vụ thị trường trong nước. Định hướng thời gian tới của chúng tôilà đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm chế biến sâu, qua đó nâng cao giá trị nông sản tại địa phương và tạo thêm sinh kế cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Lợi thế của Dato là có vùng nguyên liệu và nhà máy ngay tại địa phương. Điều này giúp bà con yên tâm hơn khi liên kết với doanh nghiệp. Chúng tôi cũng thông báo rõ thời gian, địa điểm thu mua đến chính quyền và người dân, tổ chức xe đến trực tiếp các thôn, làng để thu mua theo lịch định kỳ.

Trong quá trình liên kết với bà con để phát triển vùng nguyên liệu, doanh nghiệp gặp những khó khăn gì và đã có giải pháp như thế nào, thưa bà?

Khó khăn đầu tiên là thời gian đầu, bà con chưa biết doanh nghiệp là ai, hoạt động như thế nào nên chưa thực sự tin tưởng. Trước đây, một số doanh nghiệp ở xa đến đầu tư, liên kết với người dân nhưng do biến động thị trường, có thời điểm việc thu mua chưa đầy đủ, khiến bà con mất niềm tin. Vì thế, khi bắt đầu làm việc với đồng bào dân tộc thiểu số, chúng tôi phải gây dựng niềm tin từ đầu.

Doanh nghiệp kiên trì đồng hành với bà con, từ ký hợp đồng liên kết, bao tiêu sản phẩm đến hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ trong suốt quá trình canh tác. Chúng tôi cùng bà con theo dõi, chăm sóc cây trồng, xử lý các vấn đề phát sinh cho đến khi thu hoạch và đưa nguyên liệu về nhà máy. Sau mỗi vụ, doanh nghiệp tiếp tục xây dựng kế hoạch cho vụ tiếp theo.

Chị Huệ hướng dẫn kỹ thuật cho các chị em phụ nữ tại xã Đăk Tô, tỉnh Quảng Ngãi.

Việc thu mua cũng được thực hiện công khai, rõ ràng. Đến thời điểm thu hoạch, chúng tôi gửi thông báo đến UBND xã, các thôn và bà con về địa điểm, thời gian thu mua cụ thể. Xe của doanh nghiệp trực tiếp đến các thôn, làng theo lịch định kỳ để thu mua nguyên liệu. Khi thấy doanh nghiệp thực hiện đúng cam kết, bà con dần tin tưởng và số hộ tham gia liên kết tăng lên qua từng năm.

Bên cạnh đó, trình độ và năng lực canh tác của bà con chưa đồng đều, nên việc hướng dẫn kỹ thuật cũng gặp khó khăn. Một số hộ chưa đạt hiệu quả như mong muốn, trong khi những hộ được hướng dẫn tận tình, tỉ mỉ và tuân thủ đúng kỹ thuật đã đạt kết quả tốt hơn.

Chúng tôi tiếp tục phối hợp với chính quyền địa phương, kiên trì hướng dẫn và đồng hành với bà con để nâng cao hiệu quả sản xuất, bảo đảm chất lượng nguyên liệu và duy trì liên kết lâu dài.

Sau nhiều năm liên kết với bà con, bà nhận thấy thu nhập và đời sống của người dân đã thay đổi như thế nào?

Tôi nhận thấy đời sống của bà con đã có những chuyển biến tích cực. Trước đây, phần lớn bà con trồng mì, nhưng thu nhập từ cây mì thấp và bấp bênh. Có những thời điểm giá mì xuống quá thấp, sau hai năm trồng và thu hoạch, bà con hầu như không có lợi nhuận.

Do đó, doanh nghiệp phối hợp với chính quyền địa phương vận động bà con chuyển đổi cơ cấu cây trồng sang những loại cây phù hợp, quen thuộc và dễ trồng như gừng, nghệ.

Tôi không dám đánh giá thu nhập của bà con đã tăng lên quá cao, nhưng điều có thể nhận thấy rõ là thu nhập ổn định hơn. Công ty thực hiện bao tiêu đều đặn, thu mua theo cam kết, giúp bà con yên tâm sản xuất.

Ngoài thu nhập từ canh tác, bà con còn có thêm việc làm khi thu hoạch, vận chuyển nguyên liệu và tham gia các công việc tại nhà máy. Đặc biệt, vào những thời điểm doanh nghiệp thực hiện các đơn hàng xuất khẩu, chúng tôi thu hút thêm lao động tại địa phương, giúp bà con tăng thu nhập.

Hiện nay các sản phẩm của Dato đang được tiêu thụ qua những kênh nào? Doanh nghiệp có những định hướng gì để thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm, vừa tăng doanh thu cho doanh nghiệp, vừa tạo thêm thu nhập cho người dân địa phương?

DATO hiện xây dựng các vùng nguyên liệu dược liệu, gia vị đạt các tiêu chuẩn xuất khẩu đi thị trường khó tính như Hàn Quốc, Nhật Bản, Châu Âu.

Từ nguyên liệu bà con làm ra, DATO chế biến thành các sản phẩm chế biến sâu như trà dược liệu, cao chiết, nước cốt dược liệu mật ong….

Hiện tại, chúng tôi có hai kênh bán hàng chính. Thứ nhất là kênh truyền thống. Các sản phẩm của Dato đã có mặt tại một số hệ thống siêu thị lớn, hệ thống sân bay, các đại lý và chuỗi cửa hàng đặc sản trên khắp các tỉnh, thành phố trong cả nước.

Thứ hai là kênh thương mại điện tử. Chúng tôi đang bán hàng khá tốt trên TikTok. Đây là kênh có tốc độ tăng trưởng mạnh trong thời gian gần đây. Bên cạnh các sản phẩm chế biến, một số sản phẩm của doanh nghiệp cũng đang được xuất khẩu sang các thị trường như Mỹ, Australia, Hà Lan và Trung Đông.

Thời gian tới, chúng tôi tiếp tục duy trì kênh truyền thống, đồng thời đẩy mạnh thương mại điện tử và tìm kiếm cơ hội mở rộng thị trường xuất khẩu. Kênh truyền thống hiện đã tương đối ổn định đối với doanh nghiệp, nhưng để tạo bước đột phá, doanh nghiệp cần tiếp cận thêm các nền tảng bán hàng trực tuyến.

Chúng tôi cũng đang đề xuất với tỉnh và các sở, ngành tăng cường kết nối, hỗ trợ doanh nghiệp kinh doanh trên các sàn thương mại điện tử, đồng thời tư vấn để doanh nghiệp có thể tiếp cận những nền tảng lớn hơn như Alibaba, Amazon.

Việc tự triển khai bán hàng trực tuyến còn gặp khó khăn do năng lực và nguồn lực của doanh nghiệp có hạn, trong khi thuê đơn vị thực hiện chuyên nghiệp cũng là vấn đề cần cân nhắc. Nếu được hỗ trợ về kết nối và tư vấn, doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn trong việc đưa sản phẩm đến người tiêu dùng.

Đặc biệt, hình thức livestream và bán hàng trực tiếp giúp khách hàng đặt câu hỏi, được giải đáp ngay những băn khoăn về sản phẩm. Khi hiểu rõ hơn về sản phẩm, khách hàng sẽ thuận lợi hơn trong việc đưa ra quyết định mua hàng.

Cùng với đó, chúng tôi đang tích cực triển khai các kế hoạch xuất khẩu. Theo tôi, xuất khẩu là hướng đi quan trọng để đưa khối lượng nông sản lớn ra thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm. Khi đầu ra được mở rộng, doanh nghiệp có điều kiện hỗ trợ thêm nhiều hộ nông dân, giúp bà con tự tin phát triển vùng nguyên liệu vì đã có đầu ra ổn định.

Trân trọng cảm ơn bà!