Xây dựng cơ sở dữ liệu giá để ngăn nâng khống giá gói thầu

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Tờ trình Dự án Luật. Ảnh: VPQH

Chuyển trọng tâm sang quản lý chất lượng, hiệu quả, kết quả đầu ra

Sáng ngày 30/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) cho ý kiến về Dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi).

Trình bày Tờ trình về Dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Dự thảo Luật sửa đổi toàn diện Luật Đấu thầu hiện hành, nhằm bảo đảm tính khả thi, đồng bộ, thống nhất của pháp luật. Đồng thời, đổi mới phương thức quản lý hoạt động đấu thầu, chuyển trọng tâm từ quản lý quá trình sang quản lý chất lượng, hiệu quả và kết quả, sản phẩm đầu ra.

Dự thảo xác định rõ các hoạt động áp dụng đấu thầu và pháp luật liên quan; không áp dụng Luật Đấu thầu (sửa đổi) đối với những lĩnh vực, vấn đề đặc thù đã được pháp luật chuyên ngành quy định; đồng thời xác định nguyên tắc áp dụng khi có sự khác biệt giữa các luật.

Đặc biệt, Dự thảo sửa đổi, bổ sung các quy định tập trung nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động đấu thầu. Theo đó, Dự thảo bổ sung các chính sách, nguyên tắc cơ bản, áp dụng nhà thầu quản lý, trao quyền chủ động cho nhà thầu gắn với trách nhiệm toàn diện về chất lượng, tiến độ, chi phí và hiệu quả.

Đồng thời, bổ sung, hoàn thiện cơ chế ưu tiên, ưu đãi trong hoạt động đấu thầu đối với sản phẩm công nghệ cao, công nghệ chiến lược, hàng hóa xuất xứ Việt Nam, sản phẩm của doanh nghiệp nhỏ và vừa…;  hoàn thiện quy định để ưu tiên tổ chức đấu thầu trong nước nhằm góp phần hỗ trợ phát triển, nâng cao năng lực doanh nghiệp Việt Nam.

Đáng chú ý, Dự thảo bổ sung cơ sở dữ liệu về giá theo hướng tích hợp dữ liệu thuế, hải quan để tham chiếu giá thị trường, qua đó góp phần ngăn ngừa việc nâng khống giá gói thầu.

Trong lựa chọn hàng hóa, Dự thảo cho phép nêu nhãn hiệu hàng hóa theo nhóm nhãn hiệu, đồng thời chú trọng đánh giá về kỹ thuật, tránh việc chỉ lựa chọn theo giá thấp nhưng không bảo đảm chất lượng.

Thực hiện mục tiêu đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, Dự thảo Luật quy định trao quyền cho chủ đầu tư tự quyết định hình thức lựa chọn nhà thầu phù hợp gắn với trách nhiệm; lược bỏ một số hình thức lựa chọn nhà thầu có quy trình thực hiện tương đồng để tích hợp vào một hình thức.

Dự thảo bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh đối với các gói thầu mà chủ đầu tư chưa xác định đầy đủ yêu cầu về kỹ thuật, giải pháp công nghệ hoặc giá gói thầu. Đồng thời, mở rộng chỉ định thầu, lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt, đặt hàng; giao Chính phủ quy định chi tiết các trường hợp áp dụng và mở rộng áp dụng đấu thầu trước để đẩy nhanh tiến độ dự án…

Nhằm nâng cao hiệu lực quản lý, tăng cường kiểm tra, giám sát, Dự thảo bổ sung các hành vi bị cấm như nâng khống giá gói thầu; hạn chế việc sử dụng thầu phụ bất hợp pháp, ngăn chuyển nhượng thầu trái phép.

Đồng thời, hoàn thiện cơ chế giám sát hoạt động đấu thầu theo hướng tăng cường giám sát thường xuyên dựa trên dữ liệu, thống kê, phân tích trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia nhằm kịp thời phát hiện, phòng ngừa, ngăn chặn vi phạm; bổ sung cơ chế giám sát theo vụ việc, bảo đảm giám sát có trọng tâm, trọng điểm, theo kết quả đầu ra…

Đưa đấu thầu trở thành công cụ quản trị minh bạch, hiệu quả

Thẩm tra Dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản thống nhất với định hướng chuyển trọng tâm từ quản lý quy trình, thủ tục sang quản lý chất lượng, hiệu quả và kết quả đầu ra; tăng phân cấp, phân quyền, tăng quyền tự chủ gắn với trách nhiệm.

Cơ quan thẩm tra cho rằng, việc sửa đổi Luật cần hướng tới thiết kế quy trình đơn giản, giảm chi phí tuân thủ, giảm các khâu trung gian, hình thức và làm cho đấu thầu trở thành công cụ quản trị minh bạch, hiệu quả, để ngay cả những chủ thể không bắt buộc cũng có động lực lựa chọn áp dụng vì lợi ích mà cơ chế này mang lại.

Các đại biểu tham dự Phiên họp. Ảnh: VPQH

Về phạm vi điều chỉnh, áp dụng pháp luật và quyền tự chủ trong mua sắm, đấu thầu, đa số ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát, phân định rõ phạm vi điều chỉnh và mối quan hệ giữa Luật Đấu thầu với pháp luật ngành, lĩnh vực; xác định nguyên tắc áp dụng khi có quy định khác nhau, tránh chồng chéo, nhiều quy trình hoặc cách hiểu khác nhau.

Đồng thời, làm rõ phạm vi, giới hạn của quyền tự quyết và những nguyên tắc vẫn phải tuân thủ tại Luật; xác định rõ thẩm quyền và chủ thể chịu trách nhiệm cuối cùng đối với từng quyết định, gắn với công khai, trách nhiệm giải trình và hậu kiểm; tránh tình trạng trao quyền nhưng không xác định rõ giới hạn, căn cứ và trách nhiệm, dẫn đến tâm lý e ngại, không dám quyết định.

Đối với bảo đảm cạnh tranh, ưu đãi và đấu thầu trong nước, đa số ý kiến kiến nghị cần giữ lại các nguyên tắc, điều kiện thiết yếu bảo đảm tính độc lập, cạnh tranh của nhà thầu, nhà đầu tư; rà soát các cơ chế ưu đãi, dành riêng gói thầu, yêu cầu sử dụng hàng hóa, nhà thầu, nhà thầu phụ trong nước để không quá hạn chế cạnh tranh.

Việc ưu tiên năng lực trong nước cần gắn với khả năng cung ứng, cạnh tranh thực chất của thị trường và bảo đảm tương thích với các cam kết quốc tế.

Về các hành vi bị cấm, Cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát để các hành vi thông thầu, gian lận, không bảo đảm công bằng, minh bạch được xác định rõ, bao quát đầy đủ các chủ thể và hành vi có khả năng làm sai lệch cạnh tranh, kết quả lựa chọn.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị tiếp tục xác định đấu thầu rộng rãi là phương thức lựa chọn bảo đảm tính cạnh tranh trong những trường hợp phù hợp; đồng thời rà soát các điều kiện, tiêu chí để tránh việc quy định ngoại lệ quá rộng dẫn đến thu hẹp cạnh tranh; làm rõ điều kiện, phạm vi, căn cứ áp dụng đàm phán cạnh tranh, chỉ định thầu, đặt hàng, lựa chọn trong trường hợp đặc biệt và chỉ định nhà đầu tư.

Về hợp đồng và bảo đảm thực hiện kết quả lựa chọn, Cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát để việc sửa đổi hợp đồng, điều chỉnh, chuyển nhượng dự án không làm thay đổi về thực chất các điều kiện làm căn cứ lựa chọn. Các cam kết của nhà đầu tư cần tiếp tục có giá trị ràng buộc trong quá trình thực hiện, kể cả trường hợp không ký hợp đồng; nhà đầu tư nhận chuyển nhượng phải kế thừa các quyền, nghĩa vụ có liên quan.