Xây dựng nông thôn mới đậm đà bản sắc văn hóa

Nhà văn hóa dân tộc tại xã Sông Ray. Ảnh: Bình Nguyên

Theo đó, các địa phương trên địa bàn tỉnh không chỉ chú trọng đầu tư đồng bộ về hạ tầng, phát triển kinh tế mà hình thành những cộng đồng dân cư nông thôn sống đoàn kết, có lối sống văn minh. Trong đó, các giá trị văn hóa truyền thống, bản địa được trân trọng giữ gìn, phát huy.

Xây dựng làng quê văn minh

Gắn với phong trào xây dựng NTM, các mô hình những tuyến đường kiểu mẫu, khu dân cư kiểu mẫu không ngừng được nhân rộng; góp phần hình thành những vùng quê trù phú, có cảnh quan đẹp, môi trường trong lành. Những mô hình hay trong xây dựng ấp, khu phố văn hóa được nhân rộng như: tuyến đường tự quản bảo vệ môi trường, camera an ninh, phân loại rác thải tại hộ gia đình; phát huy vai trò của các tổ tự quản về vệ sinh môi trường...

Ông Đoàn Minh Hoài, Tổ trưởng tổ 2, ấp Phú Điền 4, xã Phú Hòa nhận xét: Cùng với phong trào xây dựng khu dân cư kiểu mẫu, tính cộng đồng ở các ấp, khu dân cư được phát huy. Việc duy trì môi trường xanh - sạch - đẹp, chăm sóc cây xanh, duy trì đèn đường đều nhờ sự đồng lòng của toàn bộ người dân trong khu dân cư. Ai cũng có ý thức chung tay vun vén mới đạt được các tiêu chí kiểu mẫu. Các tuyến đường có hệ thống chiếu sáng, lắp camera đảm bảo an ninh, ý thức của người dân ngày càng cao trong giữ gìn vệ sinh chung, bảo vệ an ninh nên tình trạng trộm chó, mất cắp vặt từng xảy ra nay không còn xuất hiện.

Các làng quê trên địa bàn tỉnh cũng chú trọng xây dựng nội quy, quy ước với mục tiêu xây dựng cộng đồng dân cư đoàn kết, có lối sống văn hóa, văn minh. Nếp sống văn minh được bắt đầu từ xây dựng nếp nhà đẹp. Cùng với phong trào xây dựng khu dân cư kiểu mẫu, các địa phương phát động phong trào xây dựng gia đình văn hóa không đói nghèo, không vi phạm pháp luật và tệ nạn xã hội, không có bạo lực gia đình, không có trẻ suy dinh dưỡng và bỏ học. Những gia đình ở nông thôn không chỉ hình thành được ý thức giữ sạch nhà, sạch bếp, sạch ngõ mà còn phát huy ý thức cộng đồng, chung tay dọn dẹp vệ sinh, trồng hoa, giữ cho các tuyến đường làng, ngõ xóm luôn sạch, đẹp.

Bà Trịnh Thị Quý, người dân tại xã Xuân Định nhận xét: Các hộ gia đình tại địa phương tích cực thực hiện các tiêu chí sáng - xanh - sạch - đẹp gắn với chương trình phân loại rác tại nguồn, làm phân, thuốc an toàn cho sản xuất nông nghiệp sạch. Trong đó, vai trò người phụ nữ được phát huy trong giữ gìn nếp nhà, nếp làng với những truyền thống văn hóa tốt đẹp như: lối ứng xử chuẩn mực kính trên, nhường dưới trong gia đình; duy trì truyền thống hiếu học; tích cực tham gia các hoạt động của cộng đồng…

Trong xây dựng NTM, các địa phương rất chú trọng đầu tư các thiết chế văn hóa, thể thao. Các hoạt động văn hóa, thể thao cơ sở ngày càng phát huy hiệu quả. Nhà văn hóa ấp, khu phố, xã, trung tâm văn hóa, thể thao - học tập cộng đồng, thư viện… được đầu tư đồng bộ, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tinh thần của người dân nông thôn. Nhiều địa phương còn đầu tư công viên hoặc tại các khu sinh hoạt cộng đồng được trang bị các dụng cụ tập thể thao ngoài trời, trồng cây xanh… thu hút người dân tham gia luyện tập thể dục thể thao. Nhiều doanh nghiệp, cá nhân cũng mạnh dạn đầu tư các dự án như: trung tâm thể thao đa năng, hồ bơi, sân bóng đá, phòng tập gym, sân chơi thiếu nhi… góp phần đa dạng không gian sinh hoạt văn hóa, thể thao cho người dân nông thôn.

Gắn với các thiết chế văn hóa, nhiều câu lạc bộ được hình thành như: bóng đá, bóng chuyền, dưỡng sinh, đờn ca tài tử, dân ca… tạo sân chơi bổ ích cho các nhóm tuổi, góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cũng như củng cố khối đoàn kết toàn dân.

Nhiều làng quê vẫn giữ được nét đẹp sinh hoạt văn hóa cộng đồng nơi các đình, chùa, miếu… Đặc biệt, mỗi độ xuân về, các làng quê lại rộn rã không khí sinh hoạt văn hóa như: múa lân - sư - rồng; đua thuyền, biểu diễn văn hóa dân gian… không chỉ thu hút lớp cao niên mà giới trẻ cũng tích cực tham gia với tinh thần trân trọng, giữ gìn những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của ông cha.

Đậm đà bản sắc văn hóa

Xây dựng NTM, những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các làng quê, nhất là nét đặc sắc của văn hóa dân tộc bản địa được nhiều địa phương trân trọng, giữ gìn. Theo đó, các địa phương trên địa bàn tỉnh chú trọng khai thác, bảo tồn những giá trị văn hóa bản địa đa dạng, đặc sắc, xem đó là tài sản quý cần bảo vệ và phát huy để nông thôn không chỉ giàu, đẹp mà còn đậm đà bản sắc văn hóa.

Gian hàng trưng bày các sản phẩm thổ cẩm của đồng bào dân tộc ở xã Tân Hưng tại Triển lãm Thành tựu nông nghiệp tỉnh Đồng Nai năm 2025 thu hút khách tham quan. Ảnh: Bình Nguyên

Gắn với thực hiện các tiêu chí về văn hóa trong xây dựng NTM, nhiều dự án đầu tư về thiết chế văn hóa cho các dân tộc bản địa được quan tâm như: nhà dài tại xã Tà Lài, nhà cộng đồng tại xã Phú Lý; nhiều địa phương quan tâm khôi phục và phát triển các làng nghề, tổ chức các đội văn nghệ cồng chiêng gắn với phát triển du lịch cộng đồng…

Chị Điểu Thị Nheo, người dân tộc S’tiêng, thành viên đội văn nghệ cồng chiêng của Vườn quốc gia Bù Gia Mập (ở xã Bù Gia Mập) chia sẻ: “Là thành viên trong đội văn nghệ nên tôi có nhiều bộ trang phục các dân tộc như M’nông, S’tiêng… Ngoài biểu diễn văn nghệ, tôi còn mặc trang phục dân tộc mình vào các dịp lễ, Tết hoặc các sự kiện cộng đồng, lễ hỏi, cưới... Người phụ nữ trong gia đình dân tộc S’tiêng vẫn giữ được tục lệ trước khi cưới phải tự dệt và chuẩn bị các bộ trang phục truyền thống tặng các thành viên nhà chồng. Bản thân tôi thấy tự hào vì mặc trang phục dân tộc, qua đó quảng bá về văn hóa dân tộc mình”.

Những làng quê sạch, đẹp, an toàn, có lối ứng xử văn minh, có bản sắc văn hóa độc đáo không chỉ tạo nên môi trường sống lý tưởng cho người dân nông thôn mà còn trở thành điểm hẹn hấp dẫn với du khách gần xa. Trong đó, những giá trị, bản sắc văn hóa độc đáo của các dân tộc bản địa được khai thác, trở thành đặc sản du lịch.

Ông Văn Thành Toàn, chủ vườn hoa Bốn Mùa ở xã Xuân Bắc cho hay: Điều thú vị khi đến nhà vườn, du khách không chỉ thưởng thức đặc sản trái cây ngon và ẩm thực vùng quê mà còn được trải nghiệm cuộc sống nơi miệt vườn, tìm hiểu về văn hóa bản địa. Chính vì vậy, cơ sở của chúng tôi đã mở rộng liên kết với các nhà vườn tại địa phương để hình thành chuỗi dịch vụ khép kín từ tham quan, ăn uống, cung cấp các đặc sản du lịch, đa dạng các hoạt động văn hóa nhằm gia tăng giá trị cho mô hình nông nghiệp sinh thái miệt vườn.

Bình Nguyên