Xuất hiện 'vũ khí mới' làm thay đổi hiệu quả tác chiến ở Ukraine và Dải Gaza

'Máy chủ trên bầu trời': Cách drone Israel trở thành 'cỗ máy tạo mục tiêu và tình báo' trên bầu trời Gaza. Ảnh: haaretz.com

Trên những chiến trường hiện đại từ Ukraine đến Dải Gaza, tiếng bom đạn và tiếng gầm của xe tăng không còn là âm thanh duy nhất. Không gian chiến đấu giờ đây bị bao phủ bởi hàng nghìn camera, UAV, cảm biến và hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI). 

Trong khi tên lửa, pháo binh cùng xe tăng.... vẫn giữ vai trò truyền thống, một loại “vũ khí mới” đã nổi lên và đang quyết định nhịp độ cũng như hiệu quả tác chiến: dữ liệu. 

Ai kiểm soát được dòng chảy dữ liệu từ cảm biến đến quyết định tấn công, người đó nắm giữ lợi thế quyết định.

Cuộc xung đột ở Ukraine đã trở thành phòng thí nghiệm thực tế lớn nhất thế giới cho loại hình chiến tranh này.

Mỗi ngày, hàng nghìn drone trinh sát và tấn công bay lượn trên bầu trời, thu thập hàng chục terabyte hình ảnh, video và tín hiệu. 

Những dữ liệu ấy không chỉ phục vụ cho một nhiệm vụ cụ thể mà còn được đưa vào các hệ thống quản lý chiến trường như Delta. 

Dữ liệu từ drone ở Ukraine đang thúc đẩy một thị trường 'Miền Tây hoang dã' mới. Ảnh: technologyreview.com

Phần mềm này tích hợp mọi nguồn tin từ video drone, tín hiệu vô tuyến, ảnh vệ tinh và các cảm biến khác vào một nền tảng duy nhất. 

Nhờ trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống có thể phát hiện mục tiêu chỉ trong khoảng 2 giây, rút ngắn đáng kể chuỗi từ phát hiện đến tiêu diệt. 

Các quan chức quân sự phương Tây đã phải thừa nhận rằng cách tiếp cận này đang khiến họ phải chạy đua để bắt kịp.

Điều quan trọng hơn nằm ở kho dữ liệu khổng lồ được tích lũy qua hàng triệu giờ bay. 

Ukraine đã biến những thước phim chiến trường thành tài nguyên chiến lược, mở cửa cho các đối tác đồng minh và doanh nghiệp công nghệ được sử dụng để huấn luyện mô hình AI. 

Những đoạn video ghi lại cách mục tiêu di chuyển, ẩn nấp hay phản ứng khi bị drone tiếp cận trở thành “vàng” để đào tạo thuật toán nhận diện và dẫn đường tự động. 

Các binh sĩ Ukraine chuẩn bị phóng một chiếc drone vào ngày 24/6/2026. Ảnh: newscientist.com

Kết quả là drone ngày càng độc lập hơn, có khả năng vượt qua nhiễu điện tử và tự đưa ra quyết định ở giai đoạn cuối của cuộc tấn công. 

Dữ liệu không còn là thông tin hỗ trợ mà trở thành loại đạn dược vô hình, quyết định tốc độ và độ chính xác của toàn bộ hệ thống vũ khí.

Ở Dải Gaza, bức tranh cũng tương tự dù bối cảnh khác biệt. Đội bay không người lái của Israel hoạt động liên tục như một “máy chủ trên bầu trời”, vừa thu thập tình báo vừa tạo ra danh sách mục tiêu nhờ các thuật toán AI. 

Hệ thống cảm biến dày đặc kết hợp với phần mềm phân tích giúp lực lượng mặt đất và không quân phản ứng nhanh hơn trong môi trường đô thị phức tạp. 

Dù quy mô và tính chất xung đột khác Ukraine, nguyên lý chung vẫn là một: bên nào xử lý được khối lượng dữ liệu khổng lồ từ camera, UAV và cảm biến nhanh hơn, bên đó nắm quyền chủ động trên chiến trường.

Sự chuyển dịch này đang định hình lại toàn bộ cách nghĩ về sức mạnh quân sự. Trước đây, ưu thế thuộc về bên sở hữu nhiều xe tăng, pháo hoặc máy bay hơn. 

Nay, ưu thế thuộc về bên có mạng lưới cảm biến dày đặc hơn, hệ thống AI xử lý thông minh hơn và quan trọng nhất là kho dữ liệu thực chiến phong phú hơn để liên tục cải tiến thuật toán. 

Cuộc đua vũ trang tự động hóa trong cuộc xung đột Nga-Ukraine. Ảnh: aspistrategist.org.au

Các chuyên gia quân sự đã ví von “dữ liệu giống như đạn dược”. Ai sở hữu nhiều dữ liệu chất lượng cao hơn và biết cách biến chúng thành quyết định nhanh hơn sẽ kiểm soát nhịp độ chiến đấu.

Cuộc đua công nghệ này không dừng lại ở việc sản xuất thêm drone hay lắp thêm cảm biến. Nó đang đẩy mạnh sự phát triển của các hệ thống tự động hóa cao hơn, từ dẫn đường cuối đoạn đường bay đến khả năng phối hợp theo đàn. 

Đồng thời, nó cũng đặt ra những câu hỏi lớn về đạo đức, kiểm soát và an ninh. Dữ liệu chiến trường một khi được chia sẻ để huấn luyện AI có thể lan tỏa ra ngoài phạm vi quân sự, ảnh hưởng đến cả ứng dụng dân sự trong tương lai.

Từ Ukraine đến Dải Gaza, chiến trường thế kỷ 21 đã chứng minh một sự thật rõ ràng: bom đạn và thiết bị truyền thống vẫn cần thiết, nhưng dữ liệu mới chính là 'vũ khí mới' quyết định ai sẽ nắm giữ thế chủ động. 

(Theo haaretz.com, newscientist.com, aspistrategist.org.au, foxnews.com, nationalinterest.org, technologyreview.com)