Xuất nhập khẩu 2026: Tận dụng 'bước chạy đà' và 'cửa sổ vàng' để bứt phá

Mục tiêu kim ngạch xuất khẩu năm 2026 tăng 15-16% so với năm 2025, đạt khoảng 500 tỷ USD, tức là mỗi tháng phải xuất khẩu 45-46 tỷ USD. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Kết quả xuất nhập khẩu những tháng đầu năm 2026 được xem là “bước chạy đà” quan trọng cho cả năm. Việc đơn hàng đang tăng lên, cùng với việc thuế quan đối với hàng hóa xuất khẩu vào thị trường Hoa Kỳ tạm thời được điều chỉnh về mức 10% được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho xuất khẩu trong thời gian tới. Tuy nhiên, trước những biến động địa chính trị và rào cản Xanh từ thị trường lớn, việc chủ động nguồn nguyên liệu và tận dụng các Hiệp định thương mại tự do (FTA) đang trở thành bài toán sống còn.

Chủ động để giảm thiểu rủi ro

Bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày-Túi xách Việt Nam, cho biết tác động của biến động tại Trung Đông đến hoạt động xuất khẩu da giày hiện nay vẫn ở mức hạn chế. Nguyên nhân là phần lớn đơn hàng quý 1/2026 đã được ký kết từ trước và vẫn chưa đến thời điểm giao hàng.

“Các doanh nghiệp kỳ vọng, tình hình logistics sẽ sớm ổn định trở lại trong vòng 1-2 tháng tới, qua đó giảm bớt áp lực đối với chuỗi cung ứng,” bà Xuân nói.

Về dài hạn, bà Xuân nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao mức độ chủ động nguyên phụ liệu trong nước để ngành da giày tăng khả năng chống chịu trước những cú sốc từ thị trường toàn cầu.

“Chủ động được nguyên phụ liệu đầu vào, giá trị gia tăng của sản phẩm sẽ cao hơn, doanh nghiệp có thể chủ động về thời gian sản xuất, giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ bên ngoài và hạn chế rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng,” bà Xuân cho biết. Để đạt được mục tiêu này, việc phát triển các khu công nghiệp chuyên sâu cho ngành dệt may và da giày được xem là giải pháp quan trọng. Bà Xuân cũng lưu ý về xu hướng tiêu dùng Xanh tại EU, buộc doanh nghiệp phải đầu tư vào công nghệ thân thiện môi trường để bám trụ chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) cũng bày tỏ quan điểm về sự phụ thuộc lớn của ngành dệt may vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu. Ông cho rằng, trong bối cảnh nhiều Hiệp định thương mại tự do yêu cầu quy tắc xuất xứ chặt chẽ, việc không chủ động được nguồn nguyên liệu sẽ khiến doanh nghiệp khó tận dụng ưu đãi thuế quan từ các hiệp định này.

“Nếu chúng ta không sản xuất được nguyên phụ liệu, rất khó tận dụng các Hiệp định thương mại tự do, thậm chí có những trường hợp chỉ được hưởng lợi rất ít,” ông Cẩm nhấn mạnh.

Bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho rằng trong bối cảnh thương mại toàn cầu liên tục biến động, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu đang trở thành một yêu cầu mang tính chiến lược đối với ngành thủy sản.

Bà Hằng cho biết xuất khẩu thủy sản Việt Nam vẫn tập trung lớn vào một số thị trường chủ lực như Hoa Kỳ, EU, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. “Ngoài các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ và EU, chúng tôi đề xuất mở rộng các chương trình xúc tiến thương mại sang những thị trường tiềm năng như Brazil, khu vực Nam Mỹ hay Nam Á, nhằm giảm sự phụ thuộc vào một số thị trường lớn,” bà Hằng đề xuất.

Tận dụng “cửa sổ vàng” từ EVFTA

Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết bức tranh xuất nhập khẩu của Việt Nam trong hai tháng đầu năm 2026 tiếp tục ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực, tạo nền tảng quan trọng để hướng tới mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu hai con số trong cả năm.

Theo số liệu tổng hợp, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong hai tháng đầu năm đạt 76,39 tỷ USD, tăng 18,3% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mục tiêu tăng trưởng 15-16% mà Chính phủ đặt ra cho năm 2026. Tuy nhiên, Việt Nam cũng ghi nhận nhập siêu gần 3 tỷ USD trong giai đoạn này. Ông Sơn cho rằng đây không phải là tín hiệu đáng lo ngại, bởi phần lớn kim ngạch nhập khẩu tập trung vào máy móc, thiết bị và nguyên phụ liệu phục vụ sản xuất.

“Việc nhập khẩu tăng chủ yếu phục vụ sản xuất và xuất khẩu trong thời gian tới. Đây là yếu tố cho thấy hoạt động sản xuất công nghiệp và xuất khẩu của Việt Nam đang được chuẩn bị nguồn lực để tăng trưởng mạnh hơn trong các tháng tiếp theo,” ông Sơn nhận định.

Theo số liệu tổng hợp, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong hai tháng đầu năm đạt 76,39 tỷ USD, tăng 18,3% so với cùng kỳ năm trước. (Ảnh: Hồng Đạt/TTXVN)

Chia sẻ thông tin về thị trường, ông Trần Ngọc Quân, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Bỉ và EU, cho biết EU đang tích cực đàm phán và ký kết các Hiệp định thương mại tự do (FTA) với nhiều đối tác lớn như Ấn Độ và Indonesia, đồng thời mở rộng hợp tác với Canada. EU cũng tăng cường hợp tác kinh tế với các nước ASEAN, bao gồm Việt Nam, nhằm xây dựng chuỗi cung ứng bền vững và giảm phụ thuộc vào một số thị trường lớn.

Theo ông Quân, Việt Nam hiện có lợi thế đáng kể tại thị trường EU nhờ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA). Sau năm thứ sáu thực thi, EVFTA đã giúp cắt giảm hơn 80% dòng thuế đối với hàng hóa Việt Nam, tạo ra lợi thế cạnh tranh. Ông Quân cho rằng Việt Nam đang có lợi thế khoảng 3-5 năm so với các quốc gia chưa có FTA với EU và đây là thời điểm quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam gia tăng thị phần tại châu Âu.

Ông Quân khuyến nghị Việt Nam tận dụng “cửa sổ vàng” từ EVFTA để đẩy mạnh xúc tiến thương mại tại EU. Các bộ, ngành, hiệp hội và doanh nghiệp cần đầu tư nhiều hơn vào quảng bá sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Doanh nghiệp cần tăng cường kết nối với các đối tác châu Âu để cập nhật kịp thời những thay đổi trong chính sách và tiêu chuẩn thị trường.

“Ba đến năm năm tới sẽ là giai đoạn quan trọng để củng cố vị thế tại EU trước khi các đối thủ cạnh tranh cũng đạt được các hiệp định tương tự,” Tham tán Thương mại Việt Nam tại Bỉ và EU nhấn mạnh./.

(Vietnam+)