Xung đột ở Iran: 'Vũng lầy' phơi bày giới hạn sức mạnh Mỹ

Một vụ nổ tại Riyadh, Saudi Arabia ngày 18/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Bình luận trên trang tin Chinausfocus.com mới đây, Warwick Powell, Giáo sư thỉnh giảng tại Đại học Công nghệ Queensland, cho rằng hơn 3 tuần sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, điều Washington kỳ vọng về một chiến thắng chớp nhoáng dường như đang biến thành một "vũng lầy" dai dẳng - phơi bày những giới hạn thực sự của sức mạnh quân sự Mỹ và thúc đẩy quá trình tái cân bằng địa chính trị trên toàn châu Á.

Kịch bản đảo ngược hoàn toàn

Chiến dịch ban đầu được thiết kế theo mô hình "gây sốc và kinh hoàng" kinh điển: tiêu diệt chính xác các trung tâm chỉ huy, cơ sở sản xuất tên lửa và tài sản hải quân của Iran. Chính quyền Trump tuyên bố cơ sở hạ tầng tên lửa của Tehran đã bị vô hiệu hóa trong vài ngày đầu.

Thực tế diễn ra ngược lại. Cơ cấu ra quyết định của Iran - được phân bổ trong Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), lực lượng vũ trang chính quy và mạng lưới giáo sĩ - chứng tỏ khả năng phục hồi đáng kể. Vụ ám sát Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei không làm lung lay quyền lực. Xã hội Iran, thay vì sụp đổ, thể hiện sự gắn kết mạnh mẽ trước áp lực bên ngoài.

Chiến thuật bất đối xứng áp đảo phòng thủ Mỹ

Iran áp dụng chiến thuật khôn ngoan: bảo tồn các hệ thống tiên tiến trong khi triển khai hàng loạt tên lửa và thiết bị bay không người lái cũ hơn để "làm bão hòa khu vực". Kết quả là các đợt tấn công tên lửa đã áp đảo hệ thống phòng không đóng tại vùng Vịnh, làm cạn kiệt kho tên lửa đánh chặn Patriot, THAAD của Mỹ và đồng minh.

Hình ảnh vệ tinh xác nhận các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng thông tin liên lạc và radar tại ít nhất 7 địa điểm của Mỹ ở Bahrain, Qatar, Kuwait, Saudi Arabia, UAE. Những căn cứ từng được coi là bất khả xâm phạm đã trở thành gánh nặng. Lực lượng Mỹ phải rút khỏi các vị trí tiền tuyến, dẫn đến nhịp độ xuất kích suy giảm và áp lực hậu cần gia tăng. Đặc biệt, ít nhất một máy bay tiếp nhiên liệu KC-135 Stratotanker đã bị bắn hạ trên bầu trời phía Tây Iraq trong Chiến dịch Epic Fury (Cơn Cuồng nộ Dữ dội).

Hormuz - Yếu tố quyết định

Bước ngoặt mang tính chiến lược là việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển 1/5 lượng dầu toàn cầu. Thông qua các cuộc tấn công vào tàu vận tải thương mại và hoạt động rải thủy lôi, Iran đã làm tê liệt giao thông qua điểm nghẽn này. Sự can thiệp của Bộ Tài chính Mỹ vào thị trường tương lai và việc phối hợp giải phóng kho dự trữ dầu chiến lược chỉ mang lại sự hỗ trợ tạm thời. Nếu tình trạng phong tỏa kéo dài hơn một tháng, các biện pháp này sẽ mất tác dụng.

Trước tình hình trên, các chế độ quân chủ Arab vùng Vịnh đang thăm dò các kênh ngoại giao kín đáo với Tehran hướng tới giải pháp giảm leo thang.

Châu Á chịu tác động không đồng đều

Cú sốc năng lượng tác động khác nhau lên các nền kinh tế châu Á. Nhật Bản và Hàn Quốc, phụ thuộc nặng nề vào dầu thô Trung Đông, chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi giá năng lượng tác động trực tiếp vào lạm phát và dự báo tăng trưởng. Với các nền kinh tế Đông Nam Á vốn chưa phục hồi hoàn toàn sau đại dịch COVID-19, chi phí dầu diesel và vận tải sẽ làm giảm khả năng cạnh tranh xuất khẩu.

Trung Quốc ngược lại có vị thế thuận lợi: trữ lượng quốc gia dồi dào, năng lực sản xuất trong nước và quá trình chuyển đổi xanh diễn ra nhanh chóng đã tạo ra vùng đệm đáng kể.

Về an ninh, việc Mỹ tái triển khai các thành phần THAAD và khẩu đội Patriot từ Hàn Quốc sang Trung Đông để bù đắp tổn thất gửi đi tín hiệu không thể nhầm lẫn: các tình huống khẩn cấp ở Đông Bắc Á xếp sau ưu tiên vùng Vịnh. Seoul đã lên tiếng lo ngại, và những nghi ngờ tương tự lan rộng tại Tokyo, Manila.

Triển vọng và bài học chiến lược

Triển vọng giải quyết xung đột trong ngắn hạn mờ mịt. Chính quyền Trump đã tìm kiếm các phương án rút lui, kể cả cuộc điện đàm được cho là quan trọng với Tổng thống Nga về giảm leo thang, nhưng các đề xuất ngừng bắn đều chưa có kết quả. Bất kỳ giải pháp nào cũng có khả năng đòi hỏi Mỹ chấp nhận giảm bớt hiện diện ở khu vực - rút quân hoặc hạn chế hoạt động tại các căn cứ vùng Vịnh.

Theo Giáo sư Powell, cuộc chiến này không chứng minh thất bại hoàn toàn của sức mạnh Mỹ, mà phơi bày "những giới hạn về hậu cần, kho đạn dược và sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng - bao gồm linh kiện quan trọng từ chuỗi cung ứng Trung Quốc". Việc bổ sung trong điều kiện tiêu hao liên tục sẽ gặp nhiều khó khăn.

Đối với châu Á, bài học mang tính cấu trúc là rõ ràng: đẩy nhanh "điện hóa" để giảm rủi ro biến động giá dầu, rút ngắn chuỗi cung ứng tại các điểm nghẽn, và đánh giá lại thực dụng các cấu trúc an ninh hiện hành.

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc