Xung đột Trung Đông ảnh hưởng ra sao tới các dự án hóa dầu?
Saudi Basic Industries Corporation (Sabic) dự báo các dự án hóa dầu mới tại vùng Vịnh sẽ khởi động muộn, nhưng chưa bị hủy.
Giám đốc tài chính Salah Al-Hareky nhận định giá hóa chất tăng cao chỉ mang tính tạm thời. Xung đột Mỹ-Iran gây gián đoạn logistics, trong khi thị trường vốn đã dư cung do Trung Quốc mở rộng công suất. (Ảnh minh họa)
Vì sao nhà máy xây xong vẫn chưa thể khai thác?
Gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz khiến thiết bị cỡ lớn phải đổi tuyến; nhà thầu khó tiếp cận công trường; bảo hiểm rủi ro xung đột tăng giá; tàu hóa chất cạnh tranh chỗ với tàu dầu; chuyên gia chạy thử khó di chuyển; và nguyên liệu như ethane hoặc naphtha có thể đến trễ.
Các nút thắt nối tiếp nhau: thiết bị chậm làm lùi lịch nhà thầu, kéo dài chạy thử và khiến nhà máy tiếp tục chờ nguyên liệu. Số liệu Reuters được eChem dẫn lại cho rằng gần 20% công suất ethylene toàn cầu ngừng hoạt động và tới 40% nguồn cung naphtha châu Á bị ảnh hưởng; chưa được xác minh độc lập.
Ngay cả khi Hormuz mở lại, vận tải cũng không lập tức bình thường. ICIS ước tính cần khoảng ba tháng để vận chuyển hóa chất phục hồi; hàng dầu có thể được ưu tiên trước. S&P Global Ratings cho rằng lưu lượng có thể vẫn thấp hơn trước xung đột đến cuối năm 2026. Sabic được cho là đã tăng hơn 230% lượng polymer chuyển từ Al Jubail đến các cảng phía tây Ả Rập Xê-út. Ngừng bắn không đồng nghĩa lịch khởi động lập tức hồi phục.
Ba dự án, ba mức độ bất định
Borouge 4: Dự án bắt đầu khai thác polymer đầu tháng 4, với dây chuyền XLPE 2 vận hành trước. Borouge dự kiến tăng sản lượng dần; các nhà máy bổ sung được lên kế hoạch hoạt động trong năm 2026 và 2027. Rủi ro chính là chậm tăng công suất.
Satorp: Liên doanh Aramco-TotalEnergies vẫn đặt mục tiêu khởi động quý III/2027. Thiết bị trọng yếu và chạy thử có thể chịu ảnh hưởng nếu gián đoạn kéo dài. Công suất được nêu ở mức 1,65-1,7 triệu tấn/năm; chênh lệch có thể do làm tròn hoặc phạm vi tính.
Ras Laffan: Ngày 6/10, QatarEnergy vẫn đề cập mục tiêu khai thác trong năm 2026, nhưng chưa đầy ba tháng còn lại. Dự án chưa có mốc mới được công bố, nên mang rủi ro trượt lịch lớn nhất.
Giá tăng chỉ là cơ hội ngắn hạn?
Sabic ghi nhận sản lượng hóa dầu quý III đạt 6,71 triệu tấn, tăng 24% so với quý trước; doanh thu 7,52 tỷ USD và EBITDA điều chỉnh 1,26 tỷ USD. Giá bán giảm 10% theo quý nhưng vẫn cao hơn năm 2024 và 2025. Đây là số liệu do Sabic công bố, chưa được xác minh độc lập. ICIS cho biết chênh lệch giá ethylene-polyethylene tại Mỹ tăng lên hơn 45 cent/pound, từ khoảng 20 cent.
Sabic kỳ vọng giá bình thường hóa khi khai thác vùng Vịnh và logistics phục hồi. McKinsey, qua ICIS, cho rằng ảnh hưởng nhỏ hơn lo ngại nhờ nhập khẩu và công suất mới. Trái lại, S&P Global cảnh báo xung đột phơi bày sự phụ thuộc vào nguyên liệu và tuyến vận tải Trung Đông.
Yếu tố dài hạn là Trung Quốc. Nomura dự báo công suất ethylene toàn cầu tăng từ 243,9 triệu tấn/năm năm 2026 lên 251,3 triệu tấn năm 2027, với tỷ lệ vận hành gần 81%. Dự án vùng Vịnh chậm lại, nhưng chỉ trì hoãn nguồn cung dư thừa, không loại bỏ dự án. Giá và biên lợi nhuận có thể được hỗ trợ ngắn hạn, nhưng áp lực cạnh tranh có thể trở lại từ năm 2027.
Nhà đầu tư cần theo dõi gì?
Cam kết “không hủy dự án” của Sabic là nhận định, không phải bảo đảm. Nếu gián đoạn kéo dài, chi phí thiết bị, nhà thầu và bảo hiểm có thể tăng, buộc chủ đầu tư điều chỉnh quy mô hoặc hoãn thêm. Giá cũng có thể giảm trước khi nguồn cung hồi phục, khi khách hàng đổi nhà cung cấp hoặc giảm tồn kho; polyethylene Mỹ đã giành thêm thị phần tại một số thị trường vùng Vịnh từng phục vụ.
Năm chỉ báo đáng theo dõi gồm lịch khởi động mới của Borouge, Satorp và QatarEnergy; lưu lượng tàu qua Hormuz; phí bảo hiểm rủi ro xung đột; tỷ lệ vận hành và xuất khẩu polyethylene của Trung Quốc; cùng thông tin vượt chi phí. Những tín hiệu này giúp phân biệt đợt tăng giá nhất thời với thay đổi bền vững.
