Xung đột Trung Đông giáng đòn vào ngành dệt may

Ngành dệt may sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề từ khủng hoảng Trung Đông

Tại Trung Quốc, quốc gia đóng vai trò là công xưởng may mặc của thế giới, các nhà sản xuất đang phải gồng mình chống đỡ một làn sóng tăng giá nguyên liệu đầu vào với tốc độ chóng mặt. Giá dầu thô tăng vọt do hệ lụy từ cuộc xung đột đẫm máu đã trực tiếp đẩy chi phí các loại sợi tổng hợp lên những mức đỉnh mới.

Tình trạng này đe dọa trực tiếp đến biên lợi nhuận vốn đã mỏng manh của hàng chục ngàn nhà máy gia công, đồng thời dấy lên nguy cơ một đợt lạm phát giá cả hàng may mặc sẽ nhanh chóng lan rộng đến tay người tiêu dùng trên toàn thế giới. Các doanh nghiệp hiện đang phải vật lộn tìm cách phân bổ lại rủi ro, cân bằng dòng tiền và vất vả đàm phán lại các bản hợp đồng thương mại để duy trì sự sống còn.

Cú sốc chi phí nguyên liệu và sự hoảng loạn của các xưởng sản xuất

Sự leo thang căng thẳng quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran đang vẽ lại toàn bộ bức tranh chi phí của ngành công nghiệp dệt may. Khi cuộc chiến bước sang ngày thứ mười mà không có bất kỳ dấu hiệu hạ nhiệt hay nhượng bộ nào từ các bên, thị trường năng lượng toàn cầu đã phản ứng bằng những nhịp đập dữ dội. Giá dầu thô đã ghi nhận mức tăng vọt lên tới 29% trong phiên giao dịch hôm nay, đánh dấu biên độ dao động trong ngày lớn nhất kể từ tháng 4 năm 2020.

Sự biến động này bắt nguồn từ việc hàng loạt quốc gia sản xuất dầu mỏ tại Vùng Vịnh quyết định cắt giảm sản lượng nhằm phòng ngừa rủi ro, cùng với diễn biến chính trị mới tại Tehran khi con trai của cố Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei được chỉ định làm người kế vị. Bất chấp việc Tổng thống Mỹ Donald Trump hạ thấp mức độ nghiêm trọng của đợt tăng giá này bằng cách coi đó là một mức giá nhỏ phải trả, tác động thực tế của nó đang tàn phá cấu trúc chi phí của các nhà sản xuất cách đó hàng ngàn dặm.

Ngành công nghiệp may mặc hiện đại có sự phụ thuộc sâu sắc vào nguồn vàng đen. Dữ liệu từ tổ chức Textile Exchange chỉ ra rằng sợi polyester chiếm tới 59% tổng sản lượng sợi toàn cầu trong năm 2024, áp đảo hoàn toàn so với mức 19% của sợi bông tự nhiên. Do polyester và acrylic đều là các sản phẩm phụ trực tiếp của quá trình tinh chế hóa dầu, sự leo thang của giá dầu thô ngay lập tức được truyền dẫn vào chi phí sản xuất sợi nhựa.

Theo ghi nhận từ hàng loạt nhà sản xuất hàng may mặc tại khu vực miền Nam và miền Đông Trung Quốc, giá các loại sợi hóa học này đã tăng hơn 10% chỉ trong vòng hơn một tuần kể từ khi loạt đợt không kích đầu tiên diễn ra. Tốc độ thay đổi giá cả diễn ra nhanh đến mức các nhà cung cấp sợi hiện phải điều chỉnh báo giá một đến hai lần mỗi ngày để theo kịp nhịp đập điên rồ của thị trường dầu mỏ quốc tế.

Sự biến động liên tục này tạo ra một áp lực tâm lý và tài chính khổng lồ lên các chủ doanh nghiệp sản xuất. Wu Ying, chủ sở hữu hai nhà máy quy mô lớn chuyên sản xuất áo sơ mi và váy nữ tại Quảng Châu, chia sẻ về tình trạng quá tải tin nhắn trên ứng dụng WeChat từ các nhà cung cấp vải và nguyên liệu. Các đối tác cung ứng này đang tháo chạy khỏi các cam kết giá cũ, liên tục gửi những tin nhắn khẩn cấp cảnh báo rằng mức giá nguyên liệu thô không thể được đảm bảo cho đến khi các đơn đặt hàng thực sự được chốt và thanh toán hoàn tất.

Để sống sót qua cơn bão chi phí, doanh nghiệp của Wu Ying buộc phải mở các cuộc đàm phán vô cùng căng thẳng với tệp khách hàng của mình. Nhóm khách hàng này phần lớn là các cửa hàng quần áo quy mô vừa và nhỏ nằm rải rác tại tỉnh Quảng Đông, cùng với một lượng lớn các nhà bán lẻ trực tuyến trên nền tảng Tmall của tập đoàn Alibaba.

Mục tiêu cốt lõi của cuộc đàm phán là chia sẻ gánh nặng chi phí nguyên liệu đang đội lên, đồng thời yêu cầu phía mua hàng tăng tỷ lệ thanh toán trước nhằm xoa dịu áp lực dòng tiền đang ngày một đè nặng lên nhà máy. Áp lực tiền mặt khổng lồ cần thiết để thu gom và tích trữ nguyên liệu lúc này đang trở thành một nỗi ám ảnh thực sự đối với các chủ xưởng, nhất là khi rủi ro chiến tranh lan rộng vẫn là một ẩn số vô cùng khó lường đối với chuỗi cung ứng toàn cầu.

Lợi thế của mô hình thời trang nhanh và thương mại điện tử

Đợt sóng thần chi phí đang càn quét qua chuỗi cung ứng dệt may, vạch trần sức chống chịu khác nhau của từng loại hình kinh doanh. Đối với nhóm doanh nghiệp xuất khẩu thông qua các nền tảng thương mại điện tử có tốc độ xoay vòng vốn cực nhanh như Shein, Temu hay Amazon, họ đang nắm giữ một lợi thế nhất định trong việc thích ứng với môi trường vĩ mô đầy rẫy sự bất định. Đặc thù của mô hình thời trang nhanh là việc xé nhỏ các đơn đặt hàng thành những lô sản xuất với số lượng giới hạn.

Vòng đời sản phẩm ngắn ngủi cho phép các nhà máy gia công và nền tảng bán lẻ rút ngắn tối đa thời gian đàm phán giá cả với các nhà cung cấp thượng nguồn, qua đó nhanh chóng thiết lập lại mặt bằng giá bán lẻ chỉ trong vòng vài ngày. Nhờ cơ chế vận hành linh hoạt và dựa nhiều vào thuật toán phân tích dữ liệu này, phần chi phí vật liệu tăng thêm có thể được đẩy về phía người tiêu dùng cuối cùng một cách mượt mà và ít độ trễ hơn rất nhiều so với phương thức bán lẻ truyền thống.

Thực tế vận hành tại các doanh nghiệp đi theo mô hình này đang diễn ra với một cường độ chóng mặt. Huang Lun, giám đốc bán hàng tại một công ty may mặc ở Quảng Châu chuyên xuất khẩu đồ lót và quần tập yoga sang thị trường Mỹ qua kênh bán hàng trực tuyến, cho biết nhịp độ làm việc của phòng thu mua đã thay đổi hoàn toàn.

Thay vì chốt giá theo quý hoặc theo tháng như trước đây, đội ngũ của ông hiện phải rà soát bảng giá vật liệu từng ngày, thậm chí từng giờ để đưa ra quyết định chính xác về thời điểm cần chuyển phần chi phí đội lên vào giá bán sản phẩm. Nếu sự biến động của giá dầu mỏ tiếp tục duy trì ở mức cao, việc tăng giá niêm yết trên các gian hàng trực tuyến sẽ diễn ra trong vòng vài ngày tới, phản ánh đúng nguyên lý nước chảy chỗ trũng của thị trường tự do nhằm bảo vệ dòng tiền hoạt động của doanh nghiệp.

Ngay cả những đối tác gia công chiến lược cho các gã khổng lồ thời trang nhanh cũng đang ráo riết tìm cách bảo vệ biên lợi nhuận của mình thông qua các cơ chế chia sẻ rủi ro chủ động. Hai nhà cung cấp thân thiết của thương hiệu bán lẻ thời trang giá rẻ Shein đã bắt đầu khởi động các vòng đàm phán trực tiếp với bộ phận thu mua của công ty mẹ. Đề xuất cốt lõi của họ là yêu cầu Shein cùng gánh chịu khoảng một nửa mức tăng 10% chi phí sợi hóa học đối với các đơn đặt hàng mới chuẩn bị được đưa vào dây chuyền.

Sự phụ thuộc lẫn nhau giữa nền tảng bán lẻ có tệp khách hàng khổng lồ và mạng lưới xưởng gia công có năng lực sản xuất thần tốc tạo ra một không gian thương lượng nhất định, giúp các xưởng sản xuất tránh được viễn cảnh phải một mình gồng gánh toàn bộ thiệt hại từ cú sốc vĩ mô toàn cầu.

Thế kẹt của các nhà cung cấp truyền thống và rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng

Ngược lại với bức tranh linh hoạt của mảng thương mại điện tử, tại những khu vực chuyên gia công các đơn hàng truyền thống khối lượng lớn, tình hình hiện lên với một gam màu tối tăm và tuyệt vọng hơn rất nhiều. Hàng ngàn nhà máy sản xuất đang rơi vào một thế kẹt hoàn hảo, nơi biên lợi nhuận mỏng như dao cạo phải đối đầu trực tiếp với cơn bão giá nguyên liệu phi mã. Lily Lu, người điều hành một doanh nghiệp xuất khẩu phụ kiện quần áo lâu năm tại tỉnh Chiết Giang chuyên phục vụ các đại lý bán lẻ khổng lồ như Walmart, thừa nhận rằng những cú sốc chi phí dồn dập gần đây đang đẩy mô hình kinh doanh của bà đến bờ vực của sự đổ vỡ.

Thực tế giao dịch trên thị trường nguyên liệu thô hiện nay diễn ra theo một kịch bản vô cùng hỗn loạn và nghẹt thở. Có những thời điểm, đại diện nhà cung cấp vải vừa gửi tin nhắn thông báo điều chỉnh tăng giá sợi hóa học lên mức 10%. Thế nhưng, chỉ vài phút sau, một tin nhắn khẩn cấp khác lại dội đến, báo bạo rằng mức tăng thực tế của nguyên liệu thô đã vọt lên hơn 15% do sự hoảng loạn lan rộng trên các sàn giao dịch hàng hóa.

Sự bất định đến mức cực đoan này tước đi mọi khả năng hoạch định tài chính và lên kế hoạch sản xuất của các giám đốc nhà máy. Tình hình chiến sự tại Trung Đông đang giáng những đòn chí mạng vào các xưởng gia công truyền thống. Các đơn hàng khổng lồ từ những chuỗi siêu thị như Walmart vốn dĩ được ký kết với một mức tỷ suất lợi nhuận cực kỳ eo hẹp từ nhiều tháng trước, hoàn toàn không có đủ dư địa tài chính để hấp thụ một biến động tăng giá nguyên liệu ở mức hai con số.

Đối với những đơn hàng mới chuẩn bị bước vào giai đoạn đàm phán, các nhà máy gia công có thể yêu cầu khách hàng ngồi lại để điều chỉnh lại cấu trúc giá cho phù hợp với thời giá. Tuy nhiên, bi kịch thực sự nằm ở khối lượng khổng lồ những đơn hàng đã được chốt hợp đồng cứng và đang trong quá trình chuẩn bị vật tư. Các nhà máy gia công buộc phải cắn răng nuốt trọn phần chi phí tăng vọt này để giữ chữ tín, tránh các khoản phạt vi phạm hợp đồng và duy trì quan hệ lâu dài với các khách hàng lớn. Việc chấp nhận đưa dây chuyền vào hoạt động trong tình trạng chắc chắn thua lỗ là một quyết định vô cùng đau đớn.

Cú sốc đầu vào này xuất hiện vào một thời điểm tồi tệ nhất có thể tưởng tượng được đối với ngành sản xuất Trung Quốc. Sức cầu của người tiêu dùng trên phạm vi toàn cầu vẫn đang trong trạng thái yếu ớt do di chứng kéo dài của các chu kỳ thắt chặt tiền tệ tại các nền kinh tế phương Tây. Cùng lúc đó, quá trình phục hồi kinh tế nội địa tại Trung Quốc diễn ra thiếu đồng đều, khiến các doanh nghiệp dệt may không thể trông cậy vào thị trường trong nước để bù đắp cho sự sụt giảm lợi nhuận từ mảng xuất khẩu.

Áp lực kẹp giữa hai gọng kìm, một bên là chi phí đầu vào tăng phi mã, một bên là sức mua đầu ra vô cùng ảm đạm, đang tạo ra một sức ép khổng lồ vắt kiệt dòng tiền của các công xưởng. Nếu cuộc chiến tiếp tục kéo dài, nó sẽ định hình lại toàn bộ cấu trúc chuỗi cung ứng dệt may, buộc hàng loạt doanh nghiệp nhỏ phải rời khỏi cuộc chơi và đẩy một mặt bằng giá mới lên vai người tiêu dùng toàn cầu.

Bùi Tú