Xung đột Trung Đông: Lợi hại của 5 hướng đổ bộ vào Iran

Một cuộc tấn công trên bộ của Mỹ vào Iran luôn được giới phân tích quân sự coi là lựa chọn cuối cùng khi leo thang chiến sự. Lý do rất rõ ràng: Nó quá tốn kém để triển khai và quá bất ổn để duy trì. Tuy nhiên, khi cuộc xung đột giữa Mỹ-Israel và Iran tiếp tục gia tăng cường độ, với việc Mỹ điều lực lượng thủy quân lục chiến và triển khai lính dù tới Trung Đông, câu hỏi đặt ra là: Nếu một cuộc tấn công trên bộ nổ ra, nó sẽ bắt đầu từ đâu và liệu có thể đem lại kết quả chiến lược nào không?

Bản đồ Iran cho thấy, các hướng xâm nhập quốc gia này đều có những điểm lợi-hại. Ảnh: Google Map

Thoạt nhìn vào bản đồ ngoại vi của Iran, người xem có thể nghĩ lực lượng từ bên ngoài có thể xâm nhập vào nước này từ rất nhiều điểm, từ Vịnh Ba Tư đến Vịnh Oman và các vùng biên giới phía Tây. Nhưng chỉ cần “phóng to” bản đồ ra một chút, chúng ta sẽ thấy một loại địa hình khiến cho một cuộc tấn công bằng lực lượng trên bộ có vẻ khả thi và đây cũng chính là yếu tố có thể đem lại thất bại về mặt chiến lược cho lực lượng xâm nhập. Trên thực tế, địa hình của Iran đưa các lực lượng bên ngoài vào một tập hợp hẹp các điểm nghẽn ven biển, các trung tâm năng lượng và hành lang biên giới, nhưng đây không phải là những con đường dẫn đến thắng lợi mà là “ngòi nổ” tiềm tàng cho leo thang diện rộng.

Dưới đây là phân tích chi tiết về 5 mắt xích, 5 hướng đổ bộ chính, nơi ranh giới giữa lợi thế tác chiến và thảm họa chiến lược trở nên cực kỳ mong manh.

Đảo Kharg: “Nút thắt cổ chai” đầy rủi ro

Đảo Kharg là ví dụ điển hình nhất về việc một lợi thế rõ rệt lại tạo ra nguy cơ khôn lường. Đây là trung tâm xuất khẩu dầu mỏ của Iran, nơi có tới 90% lượng dầu thô của quốc gia này đi qua trước khi được xuất khẩu.

Bản đồ đảo Kharg. Ảnh: Google Map

Điểm lợi của mắt xích này là nó nằm tương đối biệt lập với Iran đại lục, với chiều dài khoảng 8km và chiều rộng từ 4 đến 5km tùy địa điểm. Đảo Kharg có diện tích nhỏ, dễ bị tấn công và tập trung mật độ dày đặc các cơ sở hạ tầng quan trọng. Xét về mặt tác chiến thuần túy, việc tấn công vào đây sẽ gây gián đoạn kinh tế ở mức tối đa cho Iran mà không cần thâm nhập sâu ngay lập tức vào lãnh thổ đất liền.

Tuy nhiên, đảo Kharg cũng là một cái bẫy. Một đòn tấn công vào Kharg sẽ không dừng lại ở một hành động quân sự cục bộ. Bằng việc đánh vào xương sống kinh tế của Iran, nó sẽ ngay lập tức tác động tiêu cực đến thị trường năng lượng toàn cầu. Quan trọng hơn, nó sẽ tạo ra lý do cho Iran tấn công trả đũa vào các cơ sở năng lượng khắp khu vực Vịnh Ba Tư. Như vậy, đảo Kharg không chỉ là một mục tiêu, mà còn là một ngòi nổ làm quốc tế hóa cuộc xung đột theo hướng không thể kiểm soát. Đó có thể là lý do khiến lực lượng Mỹ-Israel sau khi tấn công một số cơ sở quân sự ở đây thì vẫn chưa dám tấn công toàn diện hòn đảo huyết mạch dầu mỏ này.

Eo biển Hormuz: “Cửa tử” của dòng chảy năng lượng

Eo biển Hormuz vẫn là chiến trường quan trọng nhất trong mọi kịch bản xung đột. Gần 1/5 lượng dầu toàn cầu đi qua tuyến đường thủy hẹp này, khiến nó trở thành điểm nghẽn năng lượng quan trọng nhất thế giới. Kiểm soát được Hormuz đồng nghĩa với việc nắm giữ đòn bẩy kiểm soát năng lượng toàn cầu, gây áp lực trực tiếp lên cả Iran lẫn các cường quốc phụ thuộc vào dầu mỏ.

Tuy nhiên, Hormuz không phải là một điểm đơn lẻ có thể bị đánh chiếm bằng bộ binh, mà là một hệ thống lãnh thổ và hàng hải phức tạp. Bất kỳ nỗ lực kiểm soát thực chất nào cũng đòi hỏi phải đánh chiếm Bandar Abbas (cảng lớn nhất của Iran) và đảo Qeshm. Điều này buộc Mỹ phải bước vào một cuộc chiến tranh giành lãnh thổ kéo dài. Việc duy trì sự hiện diện của lực lượng trên bộ tại đây yêu cầu phải vô hiệu hóa liên tục hệ thống phòng thủ ven biển và tên lửa tác chiến phi đối xứng của Iran. Đây là một nhiệm vụ tiêu tốn nguồn lực khổng lồ và gây bất ổn dài hạn cho chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ba hòn đảo chiến lược: Abu Musa, Tunb Lớn và Tunb Nhỏ

Đảo Abu Musa cùng vùng Tunb Lớn và Tunb Nhỏ tạo thành cửa ngõ chiến lược phía Tây dẫn vào eo biển Hormuz. Đây là những mục tiêu có giá trị biểu tượng cao và nằm ở vị trí tiền tiêu. Việc đánh chiếm các đảo này có vẻ dễ dàng hơn so với việc tấn công vào đất liền. Tuy vậy, giá trị kinh tế của chúng khá hạn chế và việc chiếm đóng những hòn đảo này không mở ra con đường nào có thể tiến vào nội địa Iran. Ngược lại, do đây là vùng lãnh thổ có tuyên bố chủ quyền chồng lấn giữa Iran và Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), bất kỳ hoạt động quân sự nào tại đây cũng sẽ kéo theo những hệ lụy chính trị phức tạp, có thể mở rộng quy mô cuộc chiến mà không cải thiện được vị thế chiến lược của Mỹ. Nghịch lý của hướng tiếp cận này là: Mục tiêu càng dễ đánh chiếm thì càng đóng góp ít vào thành công chung của chiến lược tổng thể.

Hành lang Chabahar-Konarak: Lối vào trống trải nhưng xa xôi

Nằm dọc theo bờ biển phía Đông Nam Iran, hành lang Chabahar-Konarak xuất hiện như một lối vào khác biệt, ít được quân sự hóa hơn so với Vịnh Ba Tư.

Điểm lợi là khu vực này có địa thế mở, ít tắc nghẽn, thoạt nhìn rất thuận lợi cho các hoạt động đổ bộ quy mô lớn từ bên ngoài. Ngược lại, khả năng tiếp cận này đi kèm với một hạn chế căn bản: Chabahar mang lại lối vào nhưng không mang lại đòn bẩy. Nó không nằm ở trung tâm huyết mạch dầu mỏ như Kharg, cũng không khống chế điểm nghẽn toàn cầu như Hormuz. Vấn đề lớn nhất là khoảng cách: Đổ quân tại đây vẫn khiến lực lượng xâm nhập cách xa các trọng điểm kinh tế và chính trị của Iran hàng nghìn km, biến chiến dịch thành một cuộc hành quân hậu cần tốn kém, kéo dài và mệt mỏi qua những vùng địa hình trống trải.

Trục Abadan-Khorramshahr: Con đường trực diện nhưng đẫm máu

Trục Abadan-Khorramshahr. Ảnh: Google Map

Nếu một cuộc tấn công trên bộ diễn ra dưới hình thức quyết liệt nhất, trục khả thi nhất sẽ là Abadan-Khorramshahr ở vùng phía Tây Nam nhiều dầu mỏ. Đây là lộ trình mà Tổng thống Iraq Saddam Hussein từng lựa chọn khi phát động chiến tranh với Iran năm 1980. Lợi thế của trục đường này là trực tiếp đưa lực lượng từ Vịnh Ba Tư vào vùng lãnh thổ có giá trị chiến lược cao nhất của Iran.

Tuy nhiên, để tiếp cận trục đường này, quân đội Mỹ buộc phải đi qua Kuwait và miền Nam Iraq. Hành lang đi qua Iraq có sự hiện diện của các lực lượng dân quân thân Iran, đặc biệt là Hashd al-Shaabi. Điều này sẽ tạo ra một chiến trường thứ cấp trước khi lực lượng trên bộ của Mỹ kịp chạm tới biên giới Iran. Con đường tưởng chừng trực tiếp nhất này lại chứa đựng nguy cơ làm bùng nổ một cuộc chiến tranh diện rộng trải dài từ miền Nam Iraq đến Tây Nam Iran.

Nhìn toàn cảnh, địa hình Iran tự nó đã là một hàng rào vật lý chiến lược, với những dãy núi Zagros ở phía Tây và Alborz ở phía Bắc cùng hàng loạt những điểm yếu kinh tế như đảo Kharg, các điểm nghẽn địa lý như eo biển Hormuz hay các hành lang biên giới. Tất cả đều cho thấy một điều: Không có lộ trình nào đảm bảo một chiến thắng nhanh chóng và ít tổn thất. Mọi hướng tấn công đều có thể dẫn đến một nghịch lý: Những gì có vẻ khả thi về mặt tác chiến ban đầu lại chính là những thứ có khả năng gây ra hậu quả quân sự và chính trị tồi tệ về lâu dài. Kết hợp với hệ thống phòng thủ chiều sâu, địa hình hiểm trở của Iran thực sự là một bài toán hóc búa cho bất kỳ lực lượng bộ binh nào muốn xâm nhập.