10 năm khai quật, hé lộ lăng mộ khổng lồ với 186 người tuẫn táng
Từ dấu hiệu bất thường trên cánh đồng, các nhà khảo cổ phát hiện lăng mộ Tần Công số 1, hé lộ quy mô mai táng đồ sộ cùng những bí mật tàn khốc.
Bí ẩn vùng đất bất thường và hành trình tìm kiếm kéo dài 10 năm
Tại thôn Nam Chỉ Huy, huyện Phượng Tường, tỉnh Thiểm Tây (Trung Quốc), một ngôi mộ cổ có quy mô đặc biệt lớn từng bị vùi lấp dưới lòng đất suốt hàng nghìn năm. Đây chính là mộ Tần Công số 1, một trong những phát hiện khảo cổ quan trọng liên quan đến lịch sử nước Tần thời cổ đại.
Trước khi ngôi mộ được phát hiện, các nhà khảo cổ Trung Quốc đã dành nhiều công sức tìm kiếm lăng mộ của những vị quân chủ nước Tần, tổ tiên của Tần Thủy Hoàng. Mặc dù trước đó, đội quân đất nung ở Tây An đã được khai quật, nhưng những di tích liên quan đến các vị vua nước Tần thời kỳ sớm hơn vẫn chưa được xác định rõ ràng.
Bước ngoặt xuất hiện khi một người dân họ Cận ở thôn Nam Chỉ Huy phản ánh về khu đất gần làng có nhiều dấu hiệu khác thường. Cây trồng tại đây thường sinh trưởng kém, năng suất không ổn định. Đáng chú ý hơn, cấu trúc đất khác biệt rõ rệt so với những khu vực xung quanh. Trong các lớp đất xuất hiện sự pha trộn giữa đất vàng, đất đỏ và những mảnh sỏi có đặc điểm tương tự vật liệu xây dựng cổ.
Nhận thấy đây có thể là dấu tích của một công trình bị chôn vùi, các chuyên gia thuộc cơ quan khảo cổ tỉnh Thiểm Tây đã tiến hành khảo sát thực địa. Những dấu hiệu ban đầu khiến họ nghi ngờ bên dưới khu đất tồn tại một khu lăng mộ cổ có quy mô lớn.
Năm 1976, công tác khai quật chính thức bắt đầu. Tuy nhiên, phải mất khoảng 10 năm làm việc đầy khó khăn, các nhà khảo cổ mới từng bước tiếp cận được khu vực quan trọng bên trong ngôi mộ. Quá trình này đã biến Tần Công số 1 thành một trong những công trình khảo cổ gây chú ý nhất trong lịch sử nghiên cứu thời Tần.

Cận cảnh dòng minh văn khắc trên thân chuông đồng trong mộ Tần Cảnh Công. Ảnh: Bảo tàng Đồ đồng Bảo Kê (Trung Quốc).
Quy mô kiến trúc đồ sộ, vượt xa nhiều lăng mộ cùng thời
Sau khi tiếp cận cấu trúc bên trong, các nhà khảo cổ nhận thấy Tần Công số 1 có quy mô vượt trội so với nhiều ngôi mộ của các nước chư hầu cùng thời. Công trình có mặt bằng hình chữ Trung Quốc “中”, gồm hai đường hầm dẫn xuống từ phía Đông và phía Tây, kết nối với khu vực mộ thất hình chữ nhật.
Toàn bộ ngôi mộ dài khoảng 300 m, sâu khoảng 24 m, diện tích mặt bằng lên tới 5.334 m². Đây là một trong những ngôi mộ thời Tiên Tần có quy mô lớn nhất từng được khai quật tại Trung Quốc.
Đáng chú ý, bên trong mộ thất được thiết kế nhiều tầng bậc, tạo thành kết cấu giống hình kim tự tháp ngược. Xung quanh khu vực an táng chính có những khu vực dành cho người tuẫn táng và các vật phẩm tùy táng. Cách bố trí này phản ánh quan niệm về thế giới sau khi chết, đồng thời cho thấy địa vị đặc biệt của người được chôn cất.
Một trong những phát hiện gây chú ý nhất là hệ thống quan quách bằng gỗ bách được gọi là Hoàng trường đề thấu. Đây là hình thức mai táng cao cấp, sử dụng những thanh gỗ bách có phần lõi màu vàng, xếp khít thành nhiều lớp bao quanh quan tài chính.
Theo tư liệu khảo cổ, bộ quan quách chính dài khoảng 14,4 m, rộng 5,6 m và cao 5,6 m. Các thanh gỗ được lựa chọn, gia công và sắp xếp theo quy cách chặt chẽ, tạo thành một kết cấu bảo vệ tương đối kiên cố cho khu vực đặt quan tài.
Điều đặc biệt là Hoàng trường đề thấu vốn được xem là hình thức mai táng có cấp bậc rất cao, gắn với nghi lễ dành cho thiên tử. Việc một vị quân chủ nước Tần sử dụng loại quan quách này cho thấy tham vọng khẳng định quyền lực và vị thế của tầng lớp thống trị thời bấy giờ.
186 người tuẫn táng và những dấu tích về tập tục mai táng tàn khốc
Trong quá trình khai quật, các chuyên gia phát hiện tổng cộng 186 bộ hài cốt người được chôn theo trong khu lăng mộ. Đây là một trong những số lượng người tuẫn táng lớn nhất từng được ghi nhận tại các ngôi mộ cổ Trung Quốc có niên đại từ thời Tây Chu trở về sau.
Đáng chú ý, hài cốt không được bố trí hoàn toàn giống nhau. Một số người được đặt trong những hòm gỗ lớn, số khác nằm trong các hộp gỗ có kích thước nhỏ hơn. Nhiều bộ hài cốt được phát hiện trong tư thế co quắp, cho thấy cách thức mai táng có sự phân chia theo những quy định nhất định.
Một số đồ tùy táng, vị trí chôn cất và cấu trúc hòm gỗ, hộp gỗ cho thấy những người này có thể thuộc nhiều tầng lớp khác nhau. Trong đó có khả năng bao gồm người hầu cận, phi tần, quan lại thân tín, thợ thủ công và những người có địa vị thấp hơn trong xã hội.
Những phát hiện này phản ánh rõ sự tồn tại của tập tục tuẫn táng trong xã hội cổ đại. Theo quan niệm đương thời, người chết vẫn cần có người phục vụ và bảo vệ ở thế giới bên kia. Tuy nhiên, phía sau niềm tin ấy là thân phận bi kịch của những người bị đưa vào mộ cùng chủ nhân.
Đặc biệt, trong một khu vực khai quật, các nhà khảo cổ còn phát hiện một hộp sọ nằm dưới nền đất, gần đó có xương động vật và những mảnh xương khó nhận dạng. Những dấu tích này góp phần giúp giới nghiên cứu tìm hiểu sâu hơn về các hình thức hiến tế và tuẫn táng trong nghi lễ tang ma thời cổ.
Hơn 3.000 cổ vật và manh mối xác định danh tính chủ nhân
Mặc dù bị xâm phạm nghiêm trọng, Tần Công số 1 vẫn cung cấp một khối lượng di vật có giá trị lớn. Các nhà khảo cổ phát hiện gần 247 đường hầm trộm mộ, một số dấu tích được cho là có niên đại từ thời Nam Triều. Điều đó cho thấy ngôi mộ đã trở thành mục tiêu của những kẻ trộm cổ vật qua nhiều thế kỷ.
Sau khoảng 10 năm khai quật, các chuyên gia thu được hơn 3.000 hiện vật thuộc nhiều chất liệu khác nhau, bao gồm vàng, đồng, sắt, ngọc, đá, gốm, đồ sơn mài, gỗ và hàng dệt.
Đặc biệt, những chiếc khánh đá có khắc chữ là nguồn tư liệu quan trọng để xác định danh tính người được an táng. Các dòng minh văn cổ cung cấp thông tin về quan hệ kế vị và nghi lễ của hoàng tộc nước Tần. Dựa trên nội dung khắc chữ, các nhà nghiên cứu xác định chủ nhân ngôi mộ là Tần Cảnh Công, tên thật là Doanh Thạch, một vị quân chủ nước Tần thời Xuân Thu.
Tần Cảnh Công trị vì từ năm 577 đến năm 537 trước Công nguyên, được xem là tổ tiên đời thứ 14 của Tần Thủy Hoàng. Việc xác định danh tính chủ nhân giúp các nhà nghiên cứu kết nối những di vật khảo cổ với các ghi chép lịch sử, qua đó hiểu rõ hơn về quá trình phát triển của nước Tần trước khi thống nhất Trung Quốc.
Xem video: Giới trẻ thích thú trải nghiệm căn hầm bí mật chống bom ở TP HCM. Nguồn Vietnamnet

