3 nguyên tắc dưỡng sinh giúp cơ thể khỏe mạnh suốt mùa hè

Mùa hè là thời điểm dương khí trong tự nhiên phát triển mạnh, nhiệt độ môi trường tăng cao khiến cơ thể dễ mất nước, hao tổn năng lượng và phát sinh nhiều vấn đề sức khỏe. Theo quan điểm dưỡng sinh phương Đông, việc điều chỉnh chế độ ăn uống, nghỉ ngơi và lao động phù hợp với đặc điểm khí hậu mùa hè có thể giúp cơ thể duy trì trạng thái cân bằng, nâng cao sức đề kháng và giảm nguy cơ bệnh tật.

1. Dưỡng sinh mùa hè: Ưu tiên thực phẩm thanh mát, dễ tiêu

Ưu tiên các thực phẩm thanh bổ: Thời tiết nắng nóng khiến chức năng tiêu hóa dễ bị ảnh hưởng. Vì vậy, không nên lạm dụng các món ăn quá nhiều dầu mỡ hoặc quá bổ dưỡng vì có thể gây cảm giác đầy bụng, khó tiêu; ưu tiên các thực phẩm thanh đạm, giàu nước và dễ tiêu hóa như bí xanh, đậu xanh, dưa hấu, rau xanh và các loại trái cây tươi. Theo y học cổ truyền, đây là những thực phẩm có tính mát, giúp thanh nhiệt, hỗ trợ giải khát và góp phần cân bằng nhiệt lượng dư thừa trong cơ thể vào mùa hè.

BSCKII. Lương Y Trần ngọc Quế - Hội Đông Y Quảng Trị.

Bổ sung hợp lý thực phẩm có vị đắng: Theo y học cổ truyền, mùa hè thuộc hành Hỏa và có mối liên hệ với tạng Tâm. Một số thực phẩm có vị đắng nhẹ như khổ qua được cho là có tác dụng thanh nhiệt, hỗ trợ làm dịu cảm giác bứt rứt, khó chịu do thời tiết nóng bức. Tuy nhiên, các thực phẩm vị đắng chỉ nên sử dụng ở mức độ hợp lý trong chế độ ăn cân đối, không nên lạm dụng.

Uống đủ nước, tăng cường thực phẩm vị chua: Mùa hè cơ thể tiết nhiều mồ hôi hơn bình thường, làm tăng nguy cơ mất nước và điện giải. Do đó, việc bổ sung đủ nước là yêu cầu quan trọng hàng đầu.

Ngoài nước lọc, có thể sử dụng các loại trà thảo mộc như trà xanh, trà hoa cúc hoặc trà hoa hòe với lượng phù hợp. Một số thực phẩm có vị chua như chanh, ô mai cũng có thể giúp kích thích tiết dịch cơ thể, hỗ trợ giảm cảm giác khát; nên uống nước đều đặn trong ngày thay vì đợi đến khi khát mới uống.

Hạn chế đồ ăn, thức uống quá lạnh: Nhiều người có thói quen sử dụng nước đá, kem lạnh hoặc đồ uống lạnh để giải nhiệt nhanh. Tuy nhiên, việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm lạnh có thể gây co thắt đường tiêu hóa, dẫn đến đau bụng, đầy hơi hoặc tiêu chảy ở những người có cơ địa nhạy cảm. Bên cạnh đó, các loại trà thảo mộc có tác dụng thanh nhiệt cũng không nên sử dụng kéo dài hoặc liên tục trong thời gian dài nếu không có chỉ định phù hợp, bởi có thể ảnh hưởng đến khả năng thích nghi tự nhiên của cơ thể.

Bổ sung một số thực phẩm có tính ấm:Trong dân gian có câu: "Đông ăn củ cải, hạ ăn gừng". Theo quan điểm dưỡng sinh, mặc dù thời tiết bên ngoài nóng nhưng hệ tiêu hóa vẫn cần được bảo vệ. Việc bổ sung một lượng vừa phải các gia vị có tính ấm như gừng, tiêu trong bữa ăn có thể giúp hỗ trợ tiêu hóa, tăng cảm giác ngon miệng và phù hợp với nguyên tắc cân bằng âm dương trong cơ thể.

Dưỡng sinh mùa hè cần ăn uống thanh đạm, ngủ nghỉ điều độ, tránh nắng nóng và duy trì vận động phù hợp giúp cơ thể thích nghi tốt hơn với thời tiết.

2. Điều chỉnh sinh hoạt hợp lý để thích nghi với thời tiết nắng nóng

Duy trì giờ ngủ phù hợp: Theo quan điểm dưỡng sinh, mùa hè có thể ngủ muộn hơn mùa đông một chút và thức dậy sớm hơn để phù hợp với thời gian mặt trời mọc. Tuy nhiên, điều quan trọng là vẫn phải bảo đảm ngủ đủ từ 7 - 9 giờ mỗi ngày đối với người trưởng thành. Không nên hiểu "ngủ muộn" là thức khuya sau nửa đêm vì điều này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch, miễn dịch và khả năng phục hồi của cơ thể.

Dành thời gian ngủ trưa ngắn: Một giấc ngủ trưa từ 15 - 30 phút có thể giúp giảm mệt mỏi, cải thiện sự tỉnh táo và phục hồi năng lượng cho cơ thể trong những ngày nắng nóng. Ngủ trưa quá lâu có thể gây cảm giác uể oải sau khi thức dậy và ảnh hưởng đến giấc ngủ ban đêm.

Tránh tiếp xúc trực tiếp với hơi lạnh: Sử dụng điều hòa là nhu cầu phổ biến trong mùa hè, nhưng không nên để luồng khí lạnh thổi trực tiếp vào đầu, cổ hoặc cơ thể trong thời gian dài. Sự chênh lệch nhiệt độ quá lớn giữa môi trường bên ngoài và trong phòng có thể làm tăng nguy cơ sốc nhiệt, đau đầu, đau cơ hoặc các triệu chứng khó chịu khác. Ngoài ra, không nên tắm nước lạnh ngay sau khi vừa đi nắng về hoặc khi cơ thể đang đổ nhiều mồ hôi. Cần nghỉ ngơi, lau khô mồ hôi và để nhiệt độ cơ thể ổn định trước khi tắm.

Không mặc quần áo ẩm ướt: Mồ hôi hoặc nước mưa làm quần áo ẩm kéo dài có thể khiến cơ thể khó chịu, tăng nguy cơ mắc các bệnh về da hoặc cảm lạnh ở người có sức đề kháng kém. Khi vận động ngoài trời hoặc di chuyển trong điều kiện thời tiết thất thường, nên chuẩn bị quần áo thay thế để giữ cơ thể luôn khô ráo.

3. Điều chỉnh cường độ làm việc và vận động trong mùa hè

Tránh lao động quá sức dưới trời nắng: Nhiệt độ cao làm tăng nguy cơ mất nước, kiệt sức do nóng và say nắng. Vì vậy, cần hạn chế làm việc kéo dài dưới ánh nắng gay gắt, đặc biệt trong khoảng thời gian từ 10 - 16 giờ. Đối với những người phải làm việc ngoài trời, cần bổ sung nước thường xuyên và cân nhắc sử dụng các loại dung dịch bù điện giải khi cần thiết.

Vận động vừa phải: Mùa hè vẫn cần duy trì hoạt động thể chất để nâng cao sức khỏe. Tuy nhiên, nên lựa chọn thời điểm mát mẻ như sáng sớm hoặc chiều tối để tập luyện. Các hình thức vận động nhẹ nhàng như đi bộ, khí công, thái cực quyền, đạp xe thư giãn hoặc các bài tập kéo giãn cơ thể phù hợp với nhiều đối tượng. Nếu tham gia các môn thể thao cường độ cao, cần điều chỉnh thời lượng và cường độ tập luyện phù hợp với thể trạng.

Giữ tâm lý ổn định: Thời tiết nóng bức có thể làm nhiều người dễ cáu gắt, căng thẳng hoặc mệt mỏi hơn bình thường. Theo y học cổ truyền, việc duy trì tâm trạng ổn định có vai trò quan trọng trong bảo vệ sức khỏe mùa hè. Ngủ đủ giấc, dành thời gian thư giãn, tập hít thở sâu, thiền hoặc tham gia các hoạt động giải trí lành mạnh có thể giúp giảm căng thẳng và nâng cao chất lượng cuộc sống.