Ám ảnh của nhiều ông trùm công nghệ Thung lũng Silicon

Không còn gì bí mật về việc loạt tiểu thuyết Culture của cố nhà văn Iain Banks về một xã hội không tưởng do AI điều hành đã truyền cảm hứng cho Thung lũng Silicon, đặc biệt là Elon Musk, phát triển công nghệ cấy ghép não.

Hay Mark Zuckerberg ngưỡng mộ cuốn tiểu thuyết phản địa đàng cyberpunk Snow Crash năm 1992 của Neal Stephenson đến mức từng yêu cầu tất cả quản lý sản phẩm của Facebook phải đọc nó, đồng thời lấy tên thế giới trong truyện Metaverse đặt cho công ty của mình.

Khi ChatGPT-4o ra mắt, CEO của OpenAI, Sam Altman đăng một từ duy nhất her lên X, ám chỉ bộ phim Her năm 2013 của Spike Jonze. Đây là bộ phim kết thúc buồn về một người đàn ông yêu AI do Scarlett Johansson lồng tiếng.

Tại sao những ông trùm Thung lũng Silicon, thường được giới truyền thông ca ngợi là thiên tài trong 40 năm qua, lại có những ám ảnh đến vậy? Chưa kể nhiều ám ảnh đó là sai lầm, như cách Musk mô tả Cybertruck của Tesla là “chiếc xe mà Blade Runner sẽ lái” trong khi Blade Runner không phải là một nhân vật cụ thể nào cả mà là tên gọi của lực lượng sát thủ tiêu diệt những người nhân bản.

Nhà phê bình Max Read từng chỉ trích rằng: “Bạn không cần chiếc xe Blade Runner sẽ lái vì bạn không sống trong thế giới đó”.

Động cơ của Thung lũng Silicon

Cho tới nay, khoa học viễn tưởng đã có vai trò đáng kể trong việc dự đoán và thậm chí truyền cảm hứng cho sự thay đổi công nghệ. Nhiều tác giả của thể loại này đôi khi được chính phủ, thường là quân đội hoặc lực lượng an ninh, tham khảo ý kiến khi họ xây dựng kịch bản đối phó với các mối đe dọa tiềm tàng.

Cuốn sách ra mắt ngày 24/2. Ảnh: Amazon.

Tuy nhiên, những ông trùm Thung lũng Silicon ôm ý tưởng hiện thực hóa những phát minh hư cấu chỉ vì chúng có vẻ "ngầu".

Nhà văn người Argentina Michel Nieva đã chia sẻ trong cuốn sách gần đây Technology and Barbarism: or: How Billionaires Will Save Us From the End of the World rằng tầm nhìn bi quan về cuộc sống trên Trái Đất đã được Thung lũng Silicon sử dụng để biện minh cho tham vọng xây dựng thuộc địa trên Hỏa tinh.

Ví dụ, với Musk, "phương thuốc vạn năng cho mọi vấn đề của Trái Đất không phải là thu hẹp khoảng cách giàu nghèo hay ngăn chặn cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội và môi trường do chủ nghĩa tư bản gây ra, mà là triển khai hệ thống hiện tại sang một hành tinh khác".

Trong khi các tác giả khoa học viễn tưởng giữa thế kỷ 20 thường miêu tả việc du hành giữa các hành tinh là vì lợi ích chung, thì những viễn tưởng này đang được Thung lũng Silicon sử dụng để định hướng tầm nhìn kinh doanh và mang lại lợi nhuận.

Trong khi Jeff Bezos không chủ trương xâm chiếm các hành tinh khác, ông hướng đến tạo ra các khu định cư tự cung tự cấp trong không gian, theo ý tưởng của nhà vật lý Gerard O’Neill trong cuốn sách năm 1976 The High Frontier: Human Colonies in Space. Tuy nhiên, ông tránh đề cập đến việc chỉ một số ít người đặc quyền mới có thể sống ở những nơi như vậy, còn phần lớn nhân loại sẽ bị mắc kẹt trên hành tinh quê hương bị tàn phá.

Nieva đã viết bài luận Khoa học viễn tưởng của giới tư bản chủ nghĩa để bày tỏ “sự bối rối khi nhận thấy thể loại văn học yêu thích của mình, khoa học viễn tưởng, bị biến thành động lực thần thoại của chủ nghĩa tư bản đương đại”.

Góc nhìn này có phần tương đồng với lập luận của nhà sử học Quinn Slobodian và nhà văn công nghệ Ben Tarnoff trong cuốn sách mới Muskism: A Guide for the Perplexed về Thung lũng Silicon. Hai tác giả này tin rằng quyền lực và sự giàu có của Musk được xây dựng trên sự đầu cơ và niềm tin rằng ông sắp tạo ra một bước đột phá mang tính thời đại, bao gồm cả kế hoạch về Hỏa tinh.

Ảnh minh họa. Nguồn: Slate.

Thung lũng Silicon kiếm tiền từ ảo tưởng tận thế

Slobodian và Tarnoff viết rằng ông ấy "không chỉ bán ôtô, tên lửa hay vệ tinh". "Ông ấy bán ảo tưởng rằng trong một thế giới ngày càng bất ổn, các quốc gia và công chúng đều có thể củng cố khả năng tự lực của mình bằng cách kết nối với cơ sở hạ tầng của ông ấy". Hai tác giả gọi đây là “chủ nghĩa vị lai phòng thủ”.

Hoạt động ngoài hành tinh có quy tắc riêng, không còn chịu ràng buộc bởi các quy định của các chính phủ, con người tự mình trải nghiệm mọi thứ với thực tế ảo và không cần đến sự giao tiếp với người thật nữa khi có thể trò chuyện với AI về mọi thứ, hay có thể che chắn bản thân bất khả xâm phạm trên đường phố với những chiếc xe Cybertruck.

Chủ nghĩa vị lai phòng thủ đại diện cho cách sống quay về thời kỳ sơ sinh, khi con người được bảo vệ trong một không gian kín với nhu cầu sinh tồn cơ bản. Nieva lưu ý rằng Musk đã thuê một nhà thiết kế trang phục cho các bộ phim siêu anh hùng để tạo ra trang bị cho phi hành gia của SpaceX, tìm cách tạo nên thức ăn thay thế dạng lỏng và loại bỏ các nhu cầu cá nhân được coi là xa xỉ.

Giữa thế giới khoa học viễn tưởng phong phú, các ông trùm công nghệ chỉ chọn đọc, chọn nghe những điều họ thấy phù hợp. Các tác giả khoa học viễn tưởng có thể đưa ra nhiều lời phản đối, nhưng ở Thung lũng Silicon, không ai lắng nghe những lời phản đối hay cảnh báo đó.

Minh Hoa

Tranh minh họa: Shepherd Josh