Bánh tét ngày xuân

Từ mâm cúng ngày Tết đến mâm cơm đãi khách đầu xuân, bánh tét không chỉ là món ăn mà còn là biểu tượng của sự sum vầy và lời chúc an khang, no ấm. Điều làm nên sức sống của bánh tét chính là sự khéo léo và phong phú trong cách chế biến. Tùy từng địa phương, người dân gia giảm nguyên liệu cho hợp khẩu vị, nếp gói với nhân đậu xanh, thêm miếng thịt ba rọi đặt dọc theo đòn bánh; có nơi trộn đậu đen để tăng độ bùi, tạo màu sắc đẹp mắt. Nhiều vùng còn sáng tạo bánh tét lá cẩm, lá dứa, gấc, bánh tét ngũ sắc, thậm chí có loại khắc chữ. Trong những gia đình đông con cháu, bánh tét có thể được gói lớn hơn thường lệ; khi cắt khoanh, lát bánh tròn trịa đặt gọn trên đĩa, vừa trang trọng, vừa đẹp mắt.

Gói bánh tét ở xã Phú Thọ, tỉnh Đồng Tháp.

Gói bánh tét là công việc tỉ mỉ, đòi hỏi sự chăm chút từ khâu chọn lá đến chuẩn bị nhân. Lá chuối thường được cắt từ sớm để còn tươi, lau sạch, rọc đều; nếp vo kỹ, để ráo; đậu xanh cà vỏ, đãi sạch; thịt ba rọi cắt vuông vắn, ướp cho thấm gia vị. Người nội trợ còn truyền nhau những mẹo nhỏ để bánh nhanh mềm, nếp chín đều, song luôn phải canh lửa cẩn thận, nồi bánh nhiều khi được nấu suốt đêm đến sáng mới vớt ra. Đòn bánh gói xong được buộc chặt bằng dây chuối phơi khô hoặc dây buộc phù hợp, bảo đảm khi nếp nở bánh vẫn chắc, không bung.

Không chỉ có bánh mặn, bánh tét chay và bánh tét ngọt cũng được ưa chuộng, nhất là trong các gia đình ăn chay dịp lễ, Tết. Nhân đậu xanh trộn đường, hay nhân chuối chín tạo màu đỏ tím ở lõi bánh, đem lại hương vị thanh và lạ miệng. Bên cạnh đó còn có những biến thể công phu như bánh tét lá cẩm (ngâm nếp với nước lá cẩm cho thành màu tím thẫm), bánh tét gói lá mật cật với hình dáng khác biệt, hay bánh tét thập cẩm bổ sung trứng muối, tôm khô, lạp xưởng, hạt sen... tạo nên món ăn đậm chất ngày Tết, dù tốn kém và cầu kỳ hơn.

Giữ gìn phong tục ấy, nhiều địa phương Nam Bộ những năm gần đây còn nhân rộng tinh thần sẻ chia trong Chương trình “Tết quân-dân”, gắn với xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh. Mỗi độ xuân về, LLVT cùng nhân dân tổ chức gói hàng trăm đòn bánh tét tặng gia đình chính sách, quân nhân và hộ nghèo, góp thêm hơi ấm nghĩa tình để ai cũng có Tết. Bánh tét vì thế không chỉ hiện diện trong căn bếp mỗi nhà mà còn lan tỏa thành nét đẹp văn hóa, nối kết cộng đồng, làm dày thêm truyền thống “quân với dân một ý chí”, đậm đà bản sắc Việt trong mùa xuân mới./.