Bảo đảm năng lượng cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Áp lực từ tăng trưởng và chuyển đổi xanh

Tại Diễn đàn “Hoàn thiện chính sách điện tái tạo và lưu trữ (BESS): Nền tảng năng lượng xanh ổn định cho doanh nghiệp” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức ngày 21/4, nhiều ý kiến cho rằng, bài toán điện năng hiện nay không chỉ nằm ở việc có đủ nguồn cung, mà còn ở khả năng bảo đảm tính ổn định, minh bạch và phù hợp với xu thế phát triển xanh. Với mục tiêu tăng trưởng hai con số, yêu cầu về hệ thống năng lượng ổn định, linh hoạt và bền vững ngày càng cấp thiết.

Toàn cảnh diễn đàn. Ảnh: BTC

Theo PGS.TS. Ngô Trí Long, Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam, điện năng là yếu tố hạ tầng nền tảng, có vai trò quyết định đối với khả năng duy trì tăng trưởng kinh tế, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Nhu cầu điện không chỉ gia tăng về sản lượng, mà còn đòi hỏi ngày càng cao về tính ổn định của hệ thống và khả năng dự báo chi phí.

Thực tế thời gian gần đây cho thấy áp lực lên hệ thống điện đang gia tăng nhanh chóng. Việc tiêu thụ điện toàn quốc vượt mốc 1 tỷ kWh/ngày từ cuối tháng 3, sớm hơn thời điểm cao điểm nắng nóng, cho thấy dư địa dự phòng của hệ thống đang dần thu hẹp. Trong khi đó, yêu cầu về chất lượng điện năng và độ tin cậy trong cung ứng ngày càng khắt khe, đặc biệt đối với khu vực sản xuất công nghiệp.

Bà Phan Thị Thu Thủy, đại diện Cục Điện lực (Bộ Công Thương), cho rằng dưới góc độ thị trường, áp lực chuyển đổi xanh đang đặt doanh nghiệp trước một “cuộc đua” mới. Theo đó, khả năng tiếp cận nguồn điện xanh ngày càng trở thành điều kiện quan trọng để doanh nghiệp duy trì đơn hàng, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và thu hút đầu tư.

Thực tế cho thấy, nhiều thị trường xuất khẩu lớn đã áp dụng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe liên quan đến phát thải và sử dụng năng lượng sạch. Vì vậy, theo bà Thủy, cần sớm hình thành các cơ chế phù hợp, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn điện xanh với chi phí hợp lý, đồng thời bảo đảm khả năng dự báo trong dài hạn.

Hoàn thiện DPPA và phát triển BESS là yêu cầu cấp bách

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh đó, DPPA cần được nhìn nhận như một giải pháp kinh tế mang tính chiến lược. Tuy nhiên, quá trình triển khai hiện nay vẫn còn nhiều vướng mắc liên quan đến khung pháp lý, cơ chế giá và hạ tầng hệ thống. Nếu DPPA không sớm được hoàn thiện đồng bộ, doanh nghiệp sẽ không chủ động được nguồn điện và điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng xây dựng kế hoạch đầu tư, mở rộng sản xuất và quản trị rủi ro.

Toàn cảnh diễn đàn. Ảnh: BTC

Về vấn đề này, bà Phan Thị Thu Thủy, đại diện Cục Điện lực, cho biết cơ quan quản lý đang tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế DPPA theo hướng mở rộng đối tượng tham gia, đồng thời bảo đảm vận hành an toàn, ổn định hệ thống điện quốc gia.

Theo đó, việc mở rộng sẽ được thực hiện có kiểm soát, trên cơ sở các chủ thể tham gia đáp ứng đầy đủ yêu cầu về kỹ thuật, đo đếm và kết nối hệ thống, không làm ảnh hưởng đến an toàn vận hành. Bên cạnh đó, cơ chế giá điện trong các giao dịch DPPA cũng được định hướng hoàn thiện theo hướng tăng cường yếu tố thị trường, cho phép các bên chủ động đàm phán trong khuôn khổ pháp luật, đồng thời vẫn bảo đảm vai trò giám sát, điều tiết của Nhà nước.

Một nội dung quan trọng khác được nhiều đại biểu quan tâm là vai trò của BESS. Theo Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam Nguyễn Anh Tuấn, BESS là yếu tố then chốt giúp nguồn điện tái tạo vận hành ổn định, qua đó bảo đảm tính liên tục cho sản xuất và sự vận hành hiệu quả của thị trường điện.

Đặc biệt, DPPA chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được kết hợp với các giải pháp lưu trữ năng lượng. Thực tế cho thấy, do phụ thuộc vào điều kiện thời tiết, các nguồn điện tái tạo như điện mặt trời thường chỉ phát điện vào ban ngày, trong khi nhu cầu tiêu thụ lại tăng cao vào buổi tối. Sự lệch pha giữa cung và cầu này khiến điện tái tạo khó đáp ứng nhu cầu nếu không có giải pháp lưu trữ phù hợp.

Tuy nhiên, một trong những rào cản lớn hiện nay là chi phí đầu tư BESS còn cao, trong khi các cơ chế hỗ trợ như ưu đãi thuế, tín dụng xanh hay cơ chế giá cho dịch vụ lưu trữ vẫn chưa hoàn thiện. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp và nhà đầu tư còn dè dặt khi tham gia.

Các chuyên gia cho rằng, để cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) thực sự trở thành động lực cho chuyển đổi năng lượng, cần một cách tiếp cận chính sách mang tính hệ thống và dài hạn. Trong đó, việc xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo là yếu tố then chốt để thu hút đầu tư.

PGS.TS. Ngô Trí Long nhấn mạnh, DPPA khi kết hợp với BESS có thể trở thành “đòn bẩy thể chế” quan trọng, góp phần huy động nguồn lực xã hội cho phát triển năng lượng, thúc đẩy chuyển đổi xanh và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong giai đoạn tới. Vì vậy, đẩy nhanh tiến trình hoàn thiện cơ chế DPPA, đồng thời xây dựng các chính sách khuyến khích phát triển BESS cần được xác định là ưu tiên cấp thiết trong chiến lược phát triển năng lượng quốc gia hiện nay.