Bảo tồn, phát huy nghề đan lát thủ công truyền thống của người Mường

Phụ nữ dân tộc Mường bản Đức Phong - xã Tiền Phong lưu giữ nghề đan lát thủ công gắn với phát triển du lịch cộng đồng.

Những năm gần đây, nghề đan lát trên địa bàn xã Mường Bi phát triển khá sôi động, thu hút đông đảo người dân tham gia. Theo chị Nguyễn Thị Bảy - Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Lương Phú, người Mường nơi đây vốn có nghề đan lát truyền thống nhưng trước kia chủ yếu làm các vật dụng phục vụ sinh hoạt trong gia đình. Từ năm 2020 đến nay, HTX liên kết với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu để đặt hàng, tổ chức thu mua sản phẩm cho bà con. Từ đó, nghề đan lát mỹ nghệ trở thành công việc tạo thu nhập ổn định cho nhiều hộ dân. Những nguyên liệu quen thuộc như cỏ gianh, nứa, tre... được người dân tận dụng để tạo nên các sản phẩm thủ công mang đậm nét văn hóa bản địa. Từ đôi bàn tay khéo léo của người thợ, những sợi mây, nan tre giản dị trở thành những sản phẩm như: Giỏ xách, khay đựng, vật dụng trang trí có tính thẩm mỹ cao, thân thiện với môi trường.

Nguyên liệu cỏ gianh được người Mường xã Mường Bi tận dụng làm sản phẩm thủ công mỹ nghệ.

Tham gia chuỗi cung cấp sản phẩm đan lát cho HTX hiện có hơn 500 người, bao gồm cả trong độ tuổi lao động và hết tuổi lao động. Những người có tay nghề giỏi phải kể đến cụ Bùi Thị Hường (sinh năm 1941) ở xóm Lũy Ải. Cụ không chỉ có kỹ thuật đan đa dạng mà còn lồng ghép được nhiều kiểu đan, tạo độ hoàn thiện cao cho từng sản phẩm. Một số chị em phụ nữ đang nuôi con nhỏ, như chị Bùi Thị Quỳnh, Bùi Thị Phúc ở xóm Mường Lồ... tham gia chuỗi đan lát vì công việc phù hợp với điều kiện hoàn cảnh, tranh thủ được mọi thời gian rảnh rỗi, mức thu nhập dao động trong khoảng 5-6 triệu đồng/tháng.

Sản phẩm làng nghề của HTX mây tre đan xóm Bui (xã Nhân Nghĩa) có độ tinh xảo cao, đáp ứng nhu cầu, thị hiếu khách hàng.

Hiện nay, thị trường đan lát thủ công chuyển mình mạnh mẽ, tập trung vào xu hướng sống xanh và xuất khẩu. Bà Quách Thị Dung - Giám đốc HTX mây tre đan xóm Bui (xã Nhân Nghĩa) chia sẻ: Dù các vật dụng truyền thống đã dần bị thay thế nhưng sản phẩm đan lát của đồng bào Mường nhờ tính thẩm mỹ và thân thiện với môi trường nên vẫn có cơ hội phát triển. Cùng với các làng nghề mây tre đan của tỉnh, làng nghề mây tre đan xóm Bui đang tiếp tục mở rộng xuất khẩu với sản phẩm chủ lực là giỏ xách, đồ nội thất. Nhờ vẻ đẹp mộc mạc, sản phẩm mây tre đan thủ công của HTX còn được ứng dụng nhiều trong decor không gian quán cà phê, homestay, nhà hàng.

Theo đồng chí Nguyễn Thị Hồng Minh - Phó Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn, bảo tồn và phát triển nghề đan lát được xem là mục tiêu trọng điểm nhằm nhằm giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Mường và thúc đẩy kinh tế nông thôn. Thời gian qua, tỉnh đã gắn kết việc phát triển nghề với Chương trình mỗi xã một sản phẩm OCOP và du lịch với việc tiêu chuẩn hóa sản phẩm; đồng thời phát triển các vật dụng đan lát truyền thống thành sản phẩm lưu niệm OCOP mang thương hiệu địa phương, lồng ghép trải nghiệm đan lát vào các tour du lịch sinh thái để du khách trực tiếp quan sát, học hỏi và mua sản phẩm tại điểm đến.

Các HTX, tổ hợp tác đẩy mạnh liên kết với doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm mây tre đan cho người dân.

Mặt khác, khuyến khích nhân rộng các mô hình HTX và tổ hợp tác để quy hoạch vùng nguyên liệu bền vững. Tiểu biểu trong phát triển mô hình làng nghề là HTX mây tre đan xóm Bui (xã Nhân Nghĩa) đã được công nhận làng nghề từ năm 2017, không chỉ tạo hàng trăm việc làm ổn định cho lao động nữ mà còn là nơi lưu truyền kỹ thuật đan lát thủ công truyền thống.

Để “truyền lửa” thế hệ, các cơ sở đào tạo và địa phương phối hợp tổ chức nhiều lớp truyền nghề, khuyến khích các nghệ nhân cao tuổi truyền dạy kỹ năng đan lát tinh xảo cho lực lượng kế cận. Thay vì chỉ tập trung vào những sản phẩm nông cụ thô sơ, các lao động làm nghề không ngừng học hỏi, cải tiến mẫu mã, đan lát các sản phẩm có tính ứng dụng cao đáp ứng nhu cầu của thị trường, như túi xách, đèn trang trí, hộp đựng quà...

Hội thi đan lát trong khuôn khổ Ngày hội văn hóa - thể thao - du lịch xã Vân Sơn tôn vinh, quảng bá nét đẹp nghề thủ công của đồng bào Mường vùng cao.

Công tác giới thiệu sản phẩm đan lát từ các làng nghề cũng được đẩy mạnh thông qua hội chợ, nền tảng thương mại trực tuyến. Nắm bắt thị trường, nghệ nhân tham gia nghề, HTX tích cực cập nhật mẫu mã, nâng cao chất lượng xử lý chống mối mọt, ẩm mốc, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào khâu tiêu thụ.

Đặc biệt, nhằm tôn vinh, quảng bá nét đẹp nghề đan lát truyền thống, một số địa phương trong tỉnh đã tổ chức các hội thi đan lát trong các sự kiện lễ hội, nổi bật là lễ hội Khai hạ dân tộc Mường; Ngày hội văn hóa - thể thao - du lịch cấp xã. Trong không gian lễ hội, các nghệ nhân trình diễn kỹ năng đan lát truyền thống từ tre, nứa, mây. Sản phẩm hoàn thiện được trưng bày để người dân và du khách chiêm ngưỡng, mua sắm. Nhờ đó, góp phần bảo tồn nghề thủ công địa phương và giới thiệu sản phẩm lưu niệm tới du khách.