Biến tín chỉ carbon thành tài sản chiến lược của doanh nghiệp

Ông Phạm Nam Hưng, đại diện Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và môi trường, tại Diễn đàn “Hoàn thiện chính sách và nâng cao năng lực doanh nghiệp tham gia thị trường carbon”. Ảnh: DĐDN

Minh bạch là chìa khóa

Việc định danh tín chỉ carbon như một tài sản tài chính được xem là chiến lược then chốt, giúp chuyển hóa các nỗ lực giảm phát thải khí nhà kính thành dòng vốn phục vụ tái đầu tư. Qua đó, các rào cản xanh từ thị trường quốc tế không còn là áp lực tuân thủ mà trở thành động lực kinh tế để doanh nghiệp tạo dựng lợi thế cạnh tranh mới.

Tuy nhiên, để một tấn phát thải thực sự mang giá trị tài chính, điều kiện tiên quyết là tính minh bạch và liêm chính của dữ liệu. Ông Phạm Nam Hưng, đại diện Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và môi trường, nhấn mạnh hệ thống Đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) đóng vai trò “xương sống” trong toàn bộ cơ chế này.

Theo ông Hưng, phương pháp kiểm kê khí nhà kính trước đây chủ yếu thực hiện từ trên xuống, dựa trên số liệu thống kê tổng hợp, không còn phù hợp khi áp dụng ở cấp doanh nghiệp.

Thay vào đó, MRV yêu cầu kiểm kê ở cấp cơ sở, chi tiết đến từng công đoạn sản xuất, với hệ số phát thải riêng cho từng khâu vận hành. Cách tiếp cận này giúp dữ liệu phát thải và giảm phát thải đạt độ chính xác cao, đủ độ tin cậy để tham gia giao dịch trong nước và quốc tế.

Ông Hưng nhấn mạnh, nếu không có số liệu kiểm kê được phê duyệt minh bạch, hạn ngạch hay tín chỉ carbon cũng chỉ là những con số vô giá trị trên lý thuyết.

Đồng quan điểm, bà Vũ Thị Châu Quỳnh, Phó vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính, cảnh báo rằng bất kỳ sai sót nào trong quy trình xác thực dữ liệu đều có thể khiến giá trị tài sản bị sụt giảm nghiêm trọng hoặc bị thị trường từ chối.

Khi đó, tính liêm chính của dữ liệu không còn là yêu cầu hành chính mà trở thành yếu tố sống còn, phản ánh trực tiếp uy tín và sức khỏe tài chính của doanh nghiệp.

Kích hoạt tín chỉ carbon cần nỗ lực từ doanh nghiệp

Bên cạnh nền tảng kỹ thuật, việc đưa tín chỉ carbon trở thành tài sản còn phụ thuộc vào khung chính sách nhằm đảm bảo tính thanh khoản và khả năng lưu thông trên thị trường. Một trong những trụ cột là hình thành sàn giao dịch carbon tập trung.

Ông Đỗ Thanh Lâm, đại diện Vụ Pháp chế Bộ Tài chính, cho rằng việc xác lập đầy đủ thuộc tính kinh tế của carbon là điều kiện bắt buộc để khơi thông dòng vốn từ các quỹ đầu tư xanh quốc tế.

Khi quyền sở hữu tài sản carbon được công nhận, doanh nghiệp có thể đưa vào hạch toán kế toán hoặc sử dụng làm tài sản thế chấp, qua đó tiếp cận nguồn tín dụng ưu đãi. Cơ chế vận hành sàn giao dịch từ năm 2028 được kỳ vọng sẽ biến nỗ lực cắt giảm phát thải thành lợi nhuận thực tế thay vì chỉ là chi phí tuân thủ.

Song song đó, chính sách đấu giá hạn ngạch phát thải được thiết kế nhằm tạo áp lực kinh tế tích cực, buộc doanh nghiệp cân nhắc giá trị của từng tấn khí thải trong chiến lược kinh doanh.

Bà Vũ Thị Châu Quỳnh, Phó vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính, tại Diễn đàn “Hoàn thiện chính sách và nâng cao năng lực doanh nghiệp tham gia thị trường carbon". Ảnh: DĐDN

Theo ông Lâm, cơ chế này sẽ thúc đẩy dòng vốn dịch chuyển từ các đơn vị phát thải vượt mức sang hỗ trợ các doanh nghiệp tiên phong trong đổi mới công nghệ sạch.

Về mặt pháp lý, lộ trình hoàn thiện các quy định thay thế Nghị định 06/2022/NĐ-CP đang được đẩy nhanh, hướng tới xây dựng hành lang thông thoáng hơn cho doanh nghiệp tham gia thị trường.

Ông Hưng cho biết việc chuẩn hóa này sẽ giúp tín chỉ carbon của Việt Nam đủ điều kiện tham gia các cơ chế chuyển giao quốc tế theo Nghị định 112/2026/NĐ-CP.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những yêu cầu mới đặt ra cho doanh nghiệp, trong bối cảnh khả năng bảo toàn giá trị của tín chỉ carbon trước biến động cung - cầu toàn cầu trở thành thách thức đáng kể.

Bà Quỳnh khuyến nghị doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy tuân thủ sang quản trị danh mục tài sản dài hạn, đồng thời xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ chặt chẽ để đảm bảo tính xác thực của dữ liệu trước khi đưa lên sàn.

Ngoài ra, biến động giá carbon trên thị trường quốc tế đòi hỏi doanh nghiệp phải có chiến lược dự phòng trong kế hoạch tài chính dài hạn, cũng như chuẩn bị đội ngũ nhân sự am hiểu cả kỹ thuật phát thải và nghiệp vụ tài chính xanh để tối ưu hóa giá trị tài sản.

Sự kết hợp giữa hạ tầng kỹ thuật minh bạch và hạ tầng tài chính đồng bộ được xem là bệ đỡ để mỗi tín chỉ carbon mang giá trị kinh tế thực chất và có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Qua đó, doanh nghiệp không chỉ tái cấu trúc danh mục tài sản theo hướng giảm phát thải mà còn nâng cao điểm số ESG, thu hút dòng vốn từ các định chế tài chính lớn, đồng thời từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0 trên nền tảng kinh tế, tài chính bền vững và minh bạch.