'Bộ tứ ' nền tảng để Hà Nội thực sự bứt phá

Cơ chế đặc thù phải đi trước một bước

Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW về "Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới", trong đó, đề ra 5 quan điểm phát triển của Thủ đô thời gian tới.

Một trong 5 quan điểm đáng chú ý là việc xác lập thể chế đặc thù, vượt trội; phân cấp; phân quyền triệt để, toàn diện gắn với cơ chế kiểm soát và trách nhiệm giải trình, bảo đảm Thủ đô có đủ thẩm quyền, công cụ và nguồn lực để chủ động quyết định, tổ chức thực hiện, chịu trách nhiệm toàn diện đối với các vấn đề phát triển của Thủ đô.

Ông Nguyễn Hữu Hoàng, chuyên gia nghiên cứu về chính sách công, cho rằng, Nghị quyết 02-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đặt ra một yêu cầu mang tính đột phá: Xây dựng hệ thống cơ chế đặc thù, vượt trội cho Thủ đô Hà Nội, trong đó, trọng tâm là phân cấp, phân quyền triệt để, toàn diện, đi kèm cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình rõ ràng.

Việc triển khai hiệu quả các cơ chế đặc thù theo Nghị quyết số 02-NQ/TW sẽ tạo ra một “không gian thể chế” mới cho Hà Nội phát triển. Ảnh: Văn Huy

"Đây không chỉ là một định hướng cải cách hành chính, mà còn là bước chuyển về tư duy quản trị đô thị, nhằm bảo đảm Hà Nội có đủ thẩm quyền, công cụ và nguồn lực để chủ động quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm toàn diện đối với sự phát triển của mình", ông Nguyễn Hữu Hoàng nhận định.

Theo ông Nguyễn Hữu Hoàng, trong bối cảnh Hà Nội đang đối mặt với những thách thức lớn về hạ tầng, dân số, môi trường và yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững, việc duy trì cơ chế quản lý tập trung, phụ thuộc nhiều vào cấp trung ương sẽ làm giảm tính linh hoạt và kéo dài thời gian xử lý các vấn đề cấp bách.

Nghị quyết 02-NQ/TW vì vậy nhấn mạnh yêu cầu phân cấp mạnh mẽ hơn nữa cho chính quyền Thủ đô, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt như: Quy hoạch, đầu tư công, tài chính – ngân sách, quản lý đất đai và phát triển đô thị.

Cũng theo ông Nguyễn Hữu Hoàng, phân quyền ở đây không chỉ dừng lại ở việc “giao việc”, mà phải đi kèm với “giao quyền” đầy đủ. Hà Nội cần được chủ động phê duyệt các dự án hạ tầng quy mô lớn, điều chỉnh quy hoạch cục bộ, áp dụng những mô hình tài chính sáng tạo, thậm chí thử nghiệm cơ chế mới chưa có tiền lệ. "Khi có đủ công cụ, chính quyền Thủ đô sẽ rút ngắn đáng kể quy trình ra quyết định, nâng cao hiệu quả điều hành và kịp thời đáp ứng yêu cầu phát triển", ông Nguyễn Hữu Hoàng nói.

Ông Nguyễn Hữu Hoàng cũng đánh giá, một trong những điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết là xây dựng các cơ chế vượt trội, mang tính “mở đường” cho Hà Nội phát triển. Điều này có thể bao gồm việc cho phép áp dụng các chính sách tài chính – ngân sách linh hoạt hơn, tăng tỷ lệ điều tiết ngân sách giữ lại cho Thủ đô, hoặc thiết kế các quỹ phát triển đô thị độc lập để huy động nguồn lực xã hội.

Bên cạnh đó, Hà Nội cần được trao quyền trong việc thu hút và sử dụng nhân tài, với các cơ chế đãi ngộ đặc biệt để thu hút chuyên gia trong và ngoài nước. Việc phát triển hạ tầng số, đô thị thông minh, kinh tế xanh… cũng đòi hỏi những khung thể chế mới, linh hoạt, phù hợp với đặc thù của một đô thị lớn và có vai trò đầu tàu.

Trách nhiệm giải trình - Thước đo của hiệu quả quản trị

Mặt khác, một trong những điểm cốt lõi của mô hình quản trị hiện đại là trách nhiệm giải trình. Khi được trao quyền nhiều hơn, chính quyền Thủ đô cũng phải chịu trách nhiệm cao hơn trước Trung ương và nhân dân về kết quả thực hiện.

Nghị quyết 02-NQ/TW không chỉ là định hướng cho riêng Hà Nội, mà còn là bước đi chiến lược trong tiến trình đổi mới phương thức quản lý nhà nước. Ảnh: Văn Huy

Trách nhiệm giải trình không chỉ thể hiện qua báo cáo hành chính, mà phải được cụ thể hóa bằng các chỉ số đo lường hiệu quả, tiến độ thực hiện các dự án, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp. Các cơ chế đánh giá độc lập, định kỳ sẽ giúp nhận diện kịp thời những hạn chế, từ đó, điều chỉnh chính sách phù hợp.

Đồng thời, cần gắn trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu với kết quả thực hiện nhiệm vụ. Đây là yếu tố quan trọng để bảo đảm việc phân quyền không dẫn đến tình trạng “cha chung không ai khóc”, mà ngược lại, tạo động lực cho sự chủ động và sáng tạo trong điều hành.

Như vậy, việc triển khai hiệu quả các cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 02-NQ/TW sẽ tạo ra một không gian thể chế mới cho Hà Nội phát triển. Khi có đủ quyền hạn, nguồn lực và cơ chế kiểm soát phù hợp, Thủ đô có thể chủ động giải quyết các điểm nghẽn, khai thác tốt hơn các tiềm năng, lợi thế và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Quan trọng hơn, đây còn là mô hình thí điểm cho cải cách thể chế trên phạm vi cả nước. Những kinh nghiệm từ Hà Nội sẽ góp phần hoàn thiện hệ thống quản trị quốc gia theo hướng hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn.

Nghị quyết 02-NQ/TW do đó không chỉ là định hướng cho riêng Hà Nội, mà còn là bước đi chiến lược trong tiến trình đổi mới phương thức quản lý nhà nước. Phân cấp mạnh, trao quyền thực chất, kiểm soát chặt chẽ và giải trình rõ ràng – đó chính là “bộ tứ” nền tảng để Thủ đô bứt phá trong giai đoạn phát triển mới.

Nguyễn Văn Huy