Các nước tăng cường trợ giá nhiên liệu

Một trạm xăng tại Ba Lan. (Ảnh: AFP)

Tuần trước, ảnh hưởng lan rộng từ xung đột Trung Đông khiến thị trường năng lượng biến động mạnh, đẩy giá dầu Brent lên gần 110 USD/thùng. Giá nhiên liệu tại Mỹ, Đức và nhiều nơi khác cũng tăng lên mức kỷ lục, khiến ngày càng nhiều nước triển khai hoặc gia hạn các biện pháp hỗ trợ người tiêu dùng.

Theo dữ liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), trong bốn tháng qua, số quốc gia áp dụng trợ giá nhiên liệu đã tăng hơn gấp đôi, từ 16 lên 38 nước tính đến đầu tháng 9. Số nước cắt giảm thuế năng lượng cũng tăng từ 40 lên 57, trong khi tổng số quốc gia triển khai các biện pháp hỗ trợ năng lượng cho người tiêu dùng tăng từ 56 lên 94.

Pháp vừa gia hạn chương trình trợ giá dành cho những người lái xe nhiều, trong khi Đức chuẩn bị kế hoạch hỗ trợ người dân chịu ảnh hưởng bởi giá nhiên liệu tăng cao. Tại Anh, chính phủ cũng chịu sức ép phải đưa ra biện pháp hỗ trợ các hộ thu nhập thấp.

Tuy nhiên, những chính sách này đang làm gia tăng gánh nặng ngân sách trong bối cảnh lạm phát cao, lãi suất tăng và chi phí vay của chính phủ leo thang. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và các tổ chức quốc tế đã kêu gọi các nước giới hạn các biện pháp hỗ trợ về quy mô và thời gian, nhưng nhiều chính phủ vẫn buộc phải can thiệp để giảm áp lực lên người dân.

Chuyên gia Pasha Mahdavi thuộc Đại học California, Santa Barbara, nhận định rằng một khi các chương trình hỗ trợ được triển khai, chính phủ rất khó rút lại chúng vì người dân và doanh nghiệp đã quen với mức hỗ trợ đó.

Châu Âu đối mặt rủi ro lớn trước mùa đông

Châu Âu đặc biệt dễ tổn thương khi mùa đông đến gần, bởi lượng khí đốt dự trữ của khu vực đã xuống mức thấp trong nhiều năm. Thông thường, các nước EU sử dụng lượng khí dự trữ trong mùa đông để đáp ứng khoảng một phần ba nhu cầu tiêu thụ.

Tại Anh, khí đốt đóng vai trò quan trọng trong phát điện và sưởi ấm. Hóa đơn năng lượng trung bình của các hộ gia đình dự kiến tăng 4% vào tháng 10, trong khi nhà cung cấp EDF dự báo mức tăng tiếp theo có thể lên tới 26% vào tháng 1, tùy thuộc diễn biến giá bán buôn.

Trước tình hình này, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết nhóm G7 sẽ thảo luận khả năng giải phóng thêm dầu và nhiên liệu từ các kho dự trữ chiến lược.

Trong khi đó, Ủy viên châu Âu phụ trách kinh tế Valdis Dombrovskis cảnh báo các chính phủ cần thận trọng với tài khóa khi lợi suất trái phiếu chính phủ tăng mạnh.

Đông Nam Á và châu Phi cũng chịu sức ép

Các nền kinh tế lớn ở Đông Nam Á như Indonesia, Malaysia và Thái Lan đều có chính sách trợ giá nhiên liệu. Giá dầu tăng mạnh sẽ khiến chi phí trợ giá tăng theo, tạo thêm áp lực lên ngân sách.

Indonesia tuyên bố tiếp tục duy trì trợ giá nhiên liệu, trong khi Thái Lan - vốn chịu sức ép tài khóa - đã bắt đầu giảm dần các khoản trợ giá từ tháng 3.

Philippines đặc biệt dễ bị ảnh hưởng vì phải nhập khẩu gần 95% nhu cầu dầu từ Trung Đông. Giá dầu tăng đã khiến các tài xế ngành vận tải biểu tình và yêu cầu chính phủ hỗ trợ.

Tại châu Phi, giá nhiên liệu tăng cũng đang đẩy lạm phát lên cao. Botswana đã phải giảm thuế và các khoản phí liên quan đến nhiên liệu nhằm giảm gánh nặng cho người tiêu dùng và doanh nghiệp. Lạm phát của nước này hiện đã vượt mức mục tiêu 3-6% của ngân hàng trung ương.

Mỹ cũng không tránh khỏi ảnh hưởng

Là nước khai thác dầu và khí đốt lớn nhất thế giới, Mỹ có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, giá nhiên liệu vẫn tăng mạnh.

Theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá dầu diesel tại Mỹ đã lên gần 6,45 USD/gallon, tăng khoảng 70% kể từ khi xung đột bắt đầu.

Một số bang của Mỹ từng áp dụng các đợt tạm ngừng thuế nhiên liệu, nhưng chính phủ liên bang chưa triển khai chương trình giảm thuế hoặc trợ giá trên toàn quốc. Tổng thống Donald Trump từng đề xuất tạm đình chỉ thuế tiêu thụ đặc biệt liên bang đối với xăng, ở mức 18,4 cent/gallon, nhưng cần Quốc hội thông qua.

Khủng hoảng năng lượng vì thế đang tạo ra một bài toán kép cho các chính phủ: vừa phải bảo vệ người dân trước giá nhiên liệu tăng cao, vừa phải kiểm soát chi phí trợ giá để tránh làm suy yếu tài chính công.