Cần cú hích từ sáng tạo nội dung

Truyền hình là một trong những kênh thông tin hiệu quả trong lan tỏa văn hóa đọc. Ảnh: Gala sách hay (VTV)

Loay hoay đi tìm dấu ấn

Thực tế, một số kênh truyền hình đã xây dựng được chương trình, lồng ghép nội dung liên quan đến sách như giới thiệu tác phẩm mới, trò chuyện với tác giả... Các chương trình này đã góp phần cung cấp thông tin về thị trường sách, giới thiệu những đầu sách có giá trị, đồng thời khơi gợi phần nào sự quan tâm của công chúng đối với hoạt động đọc. Đặc biệt, vào những dịp như Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21.4), nhiều đài truyền hình đã tăng cường phát các phóng sự, tọa đàm, bản tin chuyên đề nhằm lan tỏa thông điệp về vai trò của sách trong đời sống xã hội.

Tuy vậy, so với số lượng, thời lượng của các chương trình giải trí, chương trình chuyên sâu về sách trên truyền hình vẫn khá khiêm tốn. Phần lớn các nội dung liên quan đến văn hóa đọc thường chỉ xuất hiện dưới dạng phóng sự ngắn trong các bản tin văn hóa - xã hội hoặc các chương trình tổng hợp. Thời lượng dành cho việc giới thiệu sách vì thế khá ít, khó tạo được dấu ấn hoặc sự gắn bó lâu dài với khán giả. Nhiều chương trình chưa được duy trì ổn định, liên tục, khiến việc hình thành thói quen theo dõi cho người xem gặp khó khăn.

Bên cạnh đó, cách thể hiện của nhiều chương trình về sách trên truyền hình vẫn còn khá truyền thống, chưa tạo ra trải nghiệm hấp dẫn cho khán giả. Nội dung đôi khi xoay quanh việc giới thiệu tóm tắt tác phẩm theo lối khô cứng, trong khi các hình thức thể hiện sáng tạo như kể chuyện bằng hình ảnh, tái hiện nội dung sách, hay kết hợp yếu tố giải trí vẫn còn chưa được khai thác nhiều. Điều này khiến chương trình khó cạnh tranh với các loại hình nội dung giải trí đa dạng đang thu hút khán giả trên các nền tảng số.

Một thực tế khác là đối tượng khán giả trẻ, nhóm công chúng có khả năng lan tỏa mạnh mẽ văn hóa đọc lại ít tiếp cận các chương trình về sách trên truyền hình. Trong bối cảnh giới trẻ dành nhiều thời gian cho mạng xã hội, video ngắn và các nền tảng trực tuyến, các chương trình truyền hình nếu thiếu sự đổi mới về hình thức và nội dung sẽ khó tạo được sức hút. Không ít chương trình vì vậy rơi vào tình trạng khán giả chủ yếu là những người đã có sẵn thói quen đọc, trong khi mục tiêu mở rộng “tệp” độc giả mới lại chưa đạt được như kỳ vọng.

Thay đổi tư duy phát triển nội dung

Theo ThS Nguyễn Hữu Giới (Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam), thực tế, việc tuyên truyền, giới thiệu sách cần được tăng cường và thường xuyên hơn. Là một sản phẩm văn hóa và cũng là hàng hóa nhưng chi phí dành cho quảng bá sách hiện nay còn khiêm tốn, ít hơn rất nhiều so với việc quảng bá các sản phẩm khác; chưa hình thành một chiến lược kinh doanh cụ thể.

“Những bài giới thiệu sách trên báo còn chưa nhiều, lại tản mạn. Về thời lượng, trên truyền hình đã có mục điểm báo hằng ngày thì chúng ta cũng nên có mục điểm sách hằng ngày, hằng tuần và có thể miễn phí hoặc ưu đãi giảm giá phát tin… Ngoài ra, các NXB trước khi phát hành cũng nên có kế hoạch quảng bá sách rộng rãi, đa chiều, thiết thực hơn”, ThS Nguyễn Hữu Giới cho biết.

Trong bối cảnh các chương trình truyền hình giải trí có phần lấn át, để xây dựng các chương trình truyền hình lan tỏa văn hóa đọc mà vẫn thu hút khán giả, điều quan trọng trước tiên là thay đổi cách tiếp cận nội dung. Ngoài giới thiệu thông tin về cuốn sách, chương trình cần kể lại những câu chuyện hấp dẫn xoay quanh cuốn sách, tác giả hoặc bối cảnh ra đời. Khi câu chuyện được “truyền hình hóa” bằng hình ảnh, âm thanh và cảm xúc, khán giả sẽ dễ dàng tiếp cận, ghi nhớ và tìm đọc cuốn sách.

Bên cạnh đó, yếu tố tương tác cần được đặt ở vị trí trung tâm. Các chương trình có thể thiết kế những thử thách đọc sách, tranh luận, hoặc đặt câu hỏi mở để khán giả tham gia qua mạng xã hội. Việc kết nối giữa truyền hình và nền tảng số sẽ giúp mở rộng không gian tiếp nhận, đặc biệt là với khán giả trẻ, nhóm đối tượng có thói quen tiêu thụ nội dung nhanh và linh hoạt.

Hình thức thể hiện cũng cần đa dạng hơn, từ talkshow, gameshow đến phim tài liệu ngắn hoặc các tình huống kịch hóa, thay vì chỉ dừng lại ở hình thức đưa tin như hiện nay. Sự xuất hiện của người nổi tiếng, KOLs hay những độc giả có sức ảnh hưởng sẽ góp phần tạo hiệu ứng lan tỏa, đưa việc đọc sách trở thành xu hướng gần gũi.

Ngoài ra, các chương trình cần lựa chọn những cuốn sách bám sát đời sống, nhu cầu của từng nhóm đối tượng khán giả; phản ánh những vấn đề mà xã hội quan tâm, từ kỹ năng sống, tâm lý đến văn hóa, lịch sử. Khi khán giả nhìn thấy bản thân trong từng trang sách cùng những vấn đề đang được quan tâm, họ sẽ có động lực tìm đọc.

Cùng với đó, để khán giả chủ động tìm đến các chương trình khuyến đọc, nhà đài, đơn vị sản xuất cần duy trì lịch phát sóng ổn định và định hình rõ phong cách riêng cho chương trình. Khi khán giả nhận diện được “chất” riêng, họ sẽ có xu hướng thường xuyên theo dõi chương trình. Những nội dung “gợi mở” thay vì “giải thích trọn vẹn” sẽ kích thích sự tò mò, khiến khán giả muốn xem đầy đủ chương trình.

ĐÌNH TOÁN