Chương trình nghệ thuật đặc biệt 'Tinh hoa di sản - Ngàn năm tỏa rạng': Tôn vinh văn hóa Kinh Bắc, lan tỏa giá trị di sản

Khắc họa giá trị di sản, khơi dậy niềm tự hào

Chương trình nghệ thuật “Tinh hoa di sản - Ngàn năm tỏa rạng” là điểm nhấn đặc biệt trong khuôn khổ Lễ đón nhận Bằng của UNESCO ghi danh Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp; công bố Quần thể Di tích và Danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản văn hóa thế giới và khai mạc Festival Bắc Ninh - 2026 (gọi tắt là Lễ đón nhận Bằng của UNESCO). Theo bà Bùi Thị Thu Thủy, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thông qua chương trình, Ban Tổ chức Lễ đón nhận Bằng của UNESCO mong muốn khắc họa rõ nét giá trị di sản của vùng đất Kinh Bắc - nơi hội tụ nhiều loại hình văn hóa đặc sắc của dân tộc. Đây cũng là dịp quảng bá hình ảnh Bắc Ninh giàu truyền thống, khơi dậy niềm tự hào và trách nhiệm của cộng đồng trong việc gìn giữ, phát huy giá trị di sản.

Thiết kế sân khấu Lễ đón nhận Bằng của UNESCO.

Từ mục đích và ý nghĩa đó, ê kíp sáng tạo đã xây dựng chương trình nghệ thuật có thời lượng khoảng 100 phút, tái hiện hành trình “dòng chảy di sản” của vùng đất Kinh Bắc. Chương trình bắt đầu bằng đại cảnh “Rạng rỡ miền di sản” - không gian sân khấu được đánh thức bởi âm vang trống hội, hòa cùng giai điệu dân ca quan họ, mở ra bức tranh văn hóa rực rỡ của miền Kinh Bắc. Hình ảnh liền anh, liền chị, nghệ nhân làng nghề, thiếu nhi trong trang phục truyền thống hòa quyện tạo nên không khí lễ hội giàu bản sắc. Tiếp đó chương 1 “Tinh hoa di sản” mở ra không gian tâm linh và triết lý văn hóa sâu sắc. Các tiết mục như “Ánh sáng Phật pháp”, “Cõi thiêng”, “Linh thiêng Bổ Đà”, “Huyền sử ca Kinh Bắc”… được dàn dựng như những trường đoạn nghệ thuật, tái hiện mạch nguồn tinh thần của Thiền phái Trúc Lâm và truyền thống văn hiến lâu đời. Ánh sáng Phật giáo Trúc Lâm, dòng thiền mang bản sắc Việt do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập hiện lên như trục tâm linh xuyên suốt, kết nối các không gian di sản từ Yên Tử đến Vĩnh Nghiêm, từ những trang mộc bản đến các ngôi cổ tự linh thiêng.

Chương 2 “Sắc màu Kinh Bắc” là bức tranh sinh động của đời sống văn hóa. Những làn điệu quan họ, hình ảnh làng nghề, hoạt cảnh về tranh dân gian Đông Hồ hòa quyện trong dòng chảy nghệ thuật giàu cảm xúc. Chương 3 “Ngàn năm tỏa rạng” với các tiết mục đặc sắc khép lại bằng hình ảnh một Bắc Ninh đang chuyển mình mạnh mẽ trong thời kỳ hội nhập.

Kể chuyện di sản bằng ngôn ngữ sân khấu

Những người làm chương trình chia sẻ, điều ê kíp hướng tới không phải là “kể lại” di sản mà làm cho di sản hiện diện như một thực thể sống trên sân khấu - có nhịp thở, có cảm xúc và có khả năng đối thoại với công chúng. Không dừng ở việc tái hiện, chương trình còn thể hiện tinh thần sáng tạo và tiếp nối của thế hệ hôm nay khi sử dụng ngôn ngữ sân khấu hiện đại để kể câu chuyện truyền thống. Các tiết mục âm nhạc đương đại, những bản phối khí mới từ dân ca quan họ, chèo… mang đến sắc thái tươi mới, giúp di sản trở nên gần gũi hơn với công chúng, nhất là giới trẻ. Điểm nổi bật là cách dàn dựng theo dạng “kịch bản dòng chảy”: Mỗi phần, tiết mục được liên kết bằng âm nhạc, hình ảnh và chuyển động sân khấu, tạo nên mạch cảm xúc, giúp khán giả thực sự được “trải nghiệm” hành trình di sản. Chương trình cũng tạo ấn tượng mạnh bằng những hình ảnh biểu tượng như dòng chảy ánh sáng lấy cảm hứng từ các dòng sông ẩn dụ cho dòng chảy văn hóa Kinh Bắc bền bỉ qua thời gian. Không gian tranh Đông Hồ được “động hóa”, đưa các hình tượng dân gian bước ra sân khấu, tạo nên sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại. Điểm nhấn đặc biệt là màn trình diễn drone (thiết bị bay không người lái) ánh sáng kết hợp pháo hoa nghệ thuật, tái hiện hành trình phát triển của Bắc Ninh.

"Chương trình không tiếp cận theo hướng “trình diễn các di sản” đơn lẻ mà xây dựng một trục xuyên suốt mang tính kể chuyện hành trình của di sản từ cội nguồn, kết tinh thành bản sắc và lan tỏa thành khát vọng tương lai. Ba lớp giá trị được đan cài chặt chẽ gồm: Chiều sâu lịch sử - tâm linh của Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc; chiều rộng văn hóa Kinh Bắc với tranh dân gian Đông Hồ cùng những biểu đạt tinh tế của đời sống, thẩm mỹ và tâm hồn người Việt và chiều mở hội nhập, nơi di sản tiếp tục sống, giao thoa, tỏa sáng trong bối cảnh đương đại" - Tổng đạo diễn Đặng Lê Minh Trí.

Chương trình quy tụ nghệ sĩ, nghệ nhân như các Nghệ sĩ Nhân dân: Phạm Phương Thảo, Thúy Hường, Nghệ nhân Nhân dân Phú Hiệp và các "ngôi sao" ca nhạc: Tùng Dương, Hòa Minzy, Đức Phúc, Đông Hùng… Bên cạnh đó, sự góp mặt của các đoàn nghệ thuật tiêu biểu trên cả nước. Sự kết hợp giữa nghệ sĩ chuyên nghiệp, nghệ nhân và lực lượng quần chúng không chỉ tạo nên quy mô hoành tráng mà còn giữ được tính chân thực - yếu tố quan trọng khi đưa di sản lên sân khấu lớn. Hàng trăm nghệ sĩ và các lực lượng khác tham gia chương trình đang tích cực luyện tập hằng ngày. Nghệ sĩ Thanh Quý, Phó Giám đốc Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh cho biết: Những ngày này, hơn 40 nghệ sĩ, diễn viên của đơn vị miệt mài tập luyện các tiết mục. Vinh dự khi tham gia chương trình, Nghệ nhân Nhân dân Phú Hiệp ở tổ dân phố Thổ Hà (phường Vân Hà) chia sẻ: "Đây cũng là cơ hội để Bắc Ninh truyền tải thông điệp: Di sản không chỉ thuộc về quá khứ mà đang sống động trong đời sống hôm nay".

Chương trình“Tinh hoa di sản - Ngàn năm tỏa rạng” sẽ diễn ra lúc 20 giờ 10 phút ngày 27/3 tại Quảng trường 3/2, được truyền hình trực tiếp trên sóng VTV 1 - Đài Truyền hình Việt Nam; Báo và Phát thanh, Truyền hình Bắc Ninh.Với sự đầu tư công phu, cách tiếp cận sáng tạo và sự hội tụ của nhiều lực lượng nghệ thuật, đây không chỉ là một chương trình biểu diễn mà còn là lời khẳng định về sức sống bền bỉ của văn hóa Kinh Bắc. Từ mạch nguồn nghìn năm ấy, bản sắc Việt tiếp tục được gìn giữ, tiếp biến, tỏa sáng trên hành trình hội nhập cùng thế giới.

Vi Lệ Thanh