Càng dùng AI càng kiệt sức vì sếp bắt một người làm việc bằng ba

Đọc bài viết “Sếp được AI bày ý tưởng ‘trên trời’, nhân viên bất lực khi cố hiện thực hóa”, tôi liên tưởng ngay đến công ty mình. Công nghệ đúng là nâng cao tốc độ xử lý và hiệu suất công việc, giảm chi phí cho cơ quan, doanh nghiệp, nhưng không hề giảm gánh nặng vất vả cho người lao động. Khi năng suất lao động tăng nhờ AI, người sếp sẽ cắt giảm nhân sự và mỗi người còn lại phải gánh lượng công việc nhiều hơn, áp lực và mức độ kiệt sức chỉ tăng chứ không giảm.

Công ty tôi vừa trải qua một đợt cắt giảm nhân sự. Phòng có 14 người, sau 2 tháng chỉ còn 5. Những người nghỉ việc được thông báo rằng công ty cần tinh gọn bộ máy, tối ưu chi phí và ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu suất.

Sếp nói trí tuệ nhân tạo đã có thể hỗ trợ rất nhiều công đoạn, nên số lượng nhân sự hiện tại vẫn đủ để duy trì công việc. Ngày có thông báo cắt giảm, tôi nghĩ mình may mắn vì không nằm trong danh sách; nhưng chỉ sau vài tuần, tôi mới hiểu cái giá của việc được giữ lại.

Trước đây, mỗi người trong phòng phụ trách một mảng riêng. Tôi viết nội dung quảng cáo, có đồng nghiệp thiết kế hình ảnh, cũng có người nhận thông tin từ khách hàng và làm kế hoạch. Khi đồng nghiệp nghỉ việc, toàn bộ đầu việc của họ được giao lại cho tôi. Phần việc của tôi tăng gấp 3, không chỉ phải làm nhiều hơn mà trách nhiệm cũng lớn hơn, trong khi mức lương vẫn giữ nguyên.

Trong cách nhìn của sếp, đây không phải là vấn đề vì đã có AI hỗ trợ. Trong các cuộc họp, anh luôn nhấn mạnh rằng lượng công việc nhân ba chỉ tương ứng với phần mà AI đã gánh hộ, những công việc trước đây mất cả giờ thì nay có thể xong trong vài phút nếu biết đặt câu lệnh đúng. Anh trình chiếu hàng loạt ví dụ về cách AI viết nội dung, thiết kế, tổng hợp dữ liệu, lập kế hoạch và làm báo cáo.

“Ngày trước mỗi người làm được một việc, giờ có AI thì một người phải làm được ít nhất 3 việc, không làm được thì bị đào thải, công ty không thể duy trì cách vận hành cũ”, sếp nói.

Sếp đuổi người, bắt nhân viên đang làm phải gánh thêm việc vì nghĩ AI có thể “hỗ trợ hết”. (Ảnh minh họa: AI)

Sếp nói đúng, nhưng đòi hỏi, kỳ vọng của anh thường vượt quá mức hỗ trợ của AI nên phần lớn nhân viên cảm thấy từ khi có AI, bản thân chẳng những không nhàn hơn mà còn vất vả, cực nhọc hơn rất nhiều, bởi lượng công việc được giao quá lớn. Cư dân mạng thích chia sẻ câu “Không đạt KPI thì trừ lương, đạt KPI thì tăng KPI”, chuyện sử dụng AI cũng tương tự. Nếu như trí tuệ nhân tạo giúp giảm 3 lần thời gian giải quyết công việc thì lượng việc sẽ được các sếp tăng lên 4 lần.

Hễ chúng tôi than quá tải, phản hồi của sếp luôn là: “Sao không dùng AI?”. Tôi được giao thêm phần nhiệm vụ của 2 đồng nghiệp đã nghỉ. Một ngày làm việc bắt đầu bằng việc kiểm tra email, đọc tài liệu, lên nội dung, tổng hợp số liệu, làm báo cáo, chỉnh sửa sản phẩm rồi xử lý những yêu cầu phát sinh. AI có thể giúp tôi tạo bản nháp, nhưng không thể chịu trách nhiệm về độ chính xác của thông tin, không hiểu hết bối cảnh công việc và cũng không biết khách hàng thực sự muốn gì.

Những thứ mà AI không thể giúp, tôi phải dành nhiều thời gian để làm và lượng công việc này quá lớn để một người có thể hoàn thành tốt.

Để chứng minh chúng tôi bận tối mắt là do không biết dùng AI, sếp ném ra bản báo cáo báo cáo phân tích thị trường mà anh ra lệnh cho AI viết. Bản này khá dài, có biểu đồ, nhận định và số liệu trông rất thuyết phục; nhưng sếp dùng nó để mắng chúng tôi thì được, chứ dùng thật sự trong công việc thì không được. Để coi nó là bản kế hoạch “thật”, tôi phải tìm lại tài liệu gốc, đối chiếu từng con số, sửa cấu trúc và viết lại nhiều đoạn.

Khi bản báo cáo cuối cùng vẫn được hoàn thành đúng hạn, sếp xem qua rồi khen “biết tận dụng AI để tăng tốc độ làm việc”, nhưng thật ra tôi đã mất gần cả ngày để kiểm tra và sửa những gì AI tạo ra trong một phút.

Cứ mỗi lần có một công cụ mới, một tính năng mới hoặc một cách làm mới được giới thiệu, khối lượng công việc lại tăng lên. AI giúp sếp nghĩ ra nhiều việc hơn chứ không giúp chúng tôi có thêm thời gian để thực hiện chúng. AI rất nhanh nên người lao động không được phép chậm lại, đây là áp lực vô cùng lớn, vì người không thể so với máy.

Tôi vẫn luôn phải mở máy tính ở nhà để xử lý phần việc còn dang dở. Cuối tuần, điện thoại vẫn liên tục báo tin nhắn từ nhóm công việc.

Sếp gửi một ý tưởng mới lúc 22h, kèm câu nhắc: “Cái này dùng AI làm nhanh thôi, sáng mai cần có bản đầu tiên”. Tôi không dám từ chối vì sợ mình sẽ trở thành người tiếp theo bị đưa vào danh sách cắt giảm. Những người đã nghỉ đều có năng lực, thậm chí một số người làm việc rất tốt. Tuy nhiên, vì tuổi tác không theo kịp công nghệ, khi công ty muốn giảm chi phí, họ vẫn phải rời đi. Người ở lại hiểu rằng vị trí của mình cũng không chắc chắn nên càng cố chứng minh rằng mình có thể đảm nhận nhiều việc hơn.

Tôi từng nghĩ AI sẽ giúp bớt những công việc lặp lại, mình sẽ có thêm thời gian tập trung vào chuyên môn và sáng tạo; nhưng ở công ty tôi, công nghệ được sử dụng theo một cách khác là giảm người, tăng đầu việc, rút ngắn thời hạn và chúng tôi phải làm việc “trối chết” để đạt KPI, vẫn không có thời gian để sáng tạo và tái tạo sức lao động.

Ứng dụng AI để tăng năng suất là điều tất yếu và mang tính sống còn đối với doanh nghiệp, nhưng từ phía người lao động, tôi lo lắng về một kiểu kiệt sức mới đang hình thành ở công sở, khi phải chạy theo năng suất của AI và những kỳ vọng tăng theo cấp số nhân của cấp trên.

Hơn 200 sau cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ nhất, tôi thực sự thấu hiểu cảm giác của những công nhân coi chiếc máy dệt mới được sáng tạo ra là kẻ làm gia tăng nỗi khổ của mình. Là người hiện đại có tri thức, tôi đương nhiên hiểu lỗi không nằm ở công cụ, vì những công cụ giúp tăng năng suất chính là động lực của phát triển. Trong việc sử dụng AI, ngoài chuyện tìm cách “sai khiến” nó tạo ra kết quả lớn nhất trong thời gian ngắn nhất, vấn đề còn là làm sao để hài hòa giữa lợi ích doanh nghiệp và người lao động, làm sao để cân bằng giữa kỳ vọng tăng năng suất và giới hạn đáp ứng của con người.

Như vậy mới đúng với mục đích của công nghệ làm giúp cho chất lượng cuộc sống của con người ngày một cao hơn.