Chủ động quản trị rủi ro, tạo sức bật cho doanh nghiệp

Các ý kiến tham luận tại diễn đàn đều có chung nhận định, việc kiểm soát chặt dòng tiền, cơ cấu lại nguồn vốn và chủ động xây dựng phương án ứng phó là yêu cầu cấp thiết để doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro. (Ảnh: BTC)

Áp lực chi phí, rủi ro dòng tiền

Doanh thu tăng không đồng nghĩa với dòng tiền được cải thiện, bởi khi khách hàng chậm thanh toán, hàng tồn kho lớn hoặc lãi vay tăng, doanh nghiệp vẫn có thể thiếu tiền để duy trì sản xuất và trả nợ. Tình trạng này càng đáng lo ngại khi tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng cùng biến động, khiến chi phí đầu vào gia tăng trong khi khả năng điều chỉnh giá bán bị hạn chế.

Đây là vấn đề được đặt ra tại Diễn đàn “Doanh nghiệp trước biến động tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng: Kịch bản ứng phó cuối năm 2026, triển vọng năm 2027”, do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), phối hợp Ban Chính sách, chiến lược Trung ương tổ chức ngày 30/10 tại Hà Nội.

Phát biểu khai mạc diễn đàn, Phó Chủ tịch VCCI Nguyễn Quang Vinh nhấn mạnh, doanh nghiệp đang đứng trước yêu cầu kép: vừa nỗ lực hoàn thành kế hoạch sản xuất, kinh doanh năm 2026, vừa chuẩn bị phương án cho năm 2027 trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động nhanh và khó dự báo.

Tỷ giá tác động đến chi phí nhập khẩu và nghĩa vụ thanh toán ngoại tệ; lãi suất ảnh hưởng đến chi phí vốn, khả năng trả nợ; còn giá năng lượng chi phối chi phí vận hành, vận chuyển và giá thành sản phẩm. Những biến động này càng khó lường trước diễn biến địa chính trị và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.

Phó Chủ tịch VCCI Nguyễn Quang Vinh phát biểu ý kiến tại diễn đàn. (Ảnh: BTC)

Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân 9 tháng tăng 4,52%, sát mục tiêu kiểm soát lạm phát khoảng 4,5%; nhập khẩu tăng 36,7%, cao hơn mức tăng 24,5% của xuất khẩu, khiến cán cân thương mại hàng hóa chuyển từ thặng dư 16,87 tỷ USD năm 2025 sang thâm hụt 19,42 tỷ USD trong 9 tháng năm 2026. Những diễn biến này đặt doanh nghiệp phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu trước nguy cơ chi phí sản xuất tăng, lợi nhuận bị thu hẹp.

Ở góc độ điều hành tiền tệ, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo Thống kê (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) Đào Văn Hà cho biết, đến ngày 26/10, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt hơn 20,8 triệu tỷ đồng, tăng 11,94% so với cuối năm 2025, trong khi tốc độ huy động vốn tăng 9,78%. Cùng với áp lực kiểm soát lạm phát, chênh lệch tốc độ tăng trưởng tín dụng và huy động vốn đặt thêm thách thức đối với việc giảm sâu lãi suất cho vay.

Điều này đòi hỏi doanh nghiệp không thể chỉ trông chờ vào tín dụng ngân hàng mà phải tính toán lại cách sử dụng vốn. Thực tế, một doanh nghiệp có doanh thu vẫn có thể thiếu tiền hoạt động nếu công nợ kéo dài, hàng tồn kho lớn hoặc sử dụng vốn không hợp lý.

Kiểm soát dòng tiền, chủ động phòng ngừa rủi ro

Theo Tiến sĩ Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, doanh nghiệp cần sớm tái cấu trúc hoạt động, rà soát nguồn lực và chi phí tài chính để chuẩn bị cho năm 2027.

Trước hết, doanh nghiệp cần kiểm soát chặt các khoản phải thu, phải trả, hàng tồn kho và lịch thanh toán; xác định nhu cầu vốn theo từng giai đoạn để tránh tình trạng vốn bị ứ đọng nhưng vẫn phải vay ngân hàng duy trì hoạt động. Đồng thời, cần rà soát các khoản vay, kỳ hạn trả nợ và khả năng thanh toán, hạn chế sử dụng vốn ngắn hạn cho những dự án đầu tư dài hạn.

Với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, cần tính toán rủi ro tỷ giá ngay từ khi ký hợp đồng, chủ động cân đối nguồn thu, chi ngoại tệ và lựa chọn điều khoản thanh toán phù hợp. Các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá cũng cần được nghiên cứu sử dụng khi đáp ứng điều kiện.

Tiến sĩ Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phát biểu tại diễn đàn. (Ảnh: BTC)

Bên cạnh đó, Tiến sĩ Nguyễn Đức Hiển cũng cho rằng, tiết giảm tiêu hao năng lượng, kiểm soát chi phí sản xuất và tìm thêm nguồn cung nguyên liệu sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế phụ thuộc vào một thị trường. Doanh nghiệp cũng cần xây dựng các kịch bản tài chính tương ứng với những mức biến động khác nhau của tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng, từ đó xác định phương án điều chỉnh chi phí, đầu tư và kế hoạch trả nợ.

Phó Chủ tịch VCCI Nguyễn Quang Vinh nhấn mạnh yêu cầu đưa quản trị rủi ro vào quá trình ra quyết định, đồng thời nâng cao tính minh bạch tài chính và chủ động làm việc với các tổ chức cung cấp vốn.

Doanh nghiệp cần tránh mở rộng đầu tư khi chưa đánh giá đầy đủ khả năng trả nợ và sức chịu đựng của dòng tiền. Một kế hoạch kinh doanh có doanh thu dự kiến cao nhưng không bảo đảm khả năng thanh toán vẫn tiềm ẩn rủi ro lớn.

Đa dạng hóa nguồn vốn

Cùng với quản trị dòng tiền, mở rộng các kênh huy động vốn ngoài tín dụng ngân hàng là giải pháp cần được quan tâm. Theo số liệu công bố tại diễn đàn, trong 9 tháng năm 2026, tổng vốn huy động qua thị trường chứng khoán đạt khoảng 564,6 nghìn tỷ đồng.

Tuy nhiên, để tiếp cận nguồn vốn này, doanh nghiệp phải minh bạch báo cáo tài chính, chuẩn hóa dữ liệu và xây dựng phương án sử dụng vốn khả thi. Đây cũng là điều kiện quan trọng để củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Giám đốc kinh doanh Công ty cổ phần Chứng khoán LPS Nguyễn Đức Sung cho rằng, cần tăng cường kết nối doanh nghiệp có hồ sơ tài chính tốt với các nhà đầu tư có năng lực thẩm định. Doanh nghiệp cũng cần rà soát lịch trả nợ, xem xét tái cấp vốn đối với những khoản vay có chi phí cao và hạn chế nghĩa vụ ngoại tệ chưa có phương án phòng ngừa.

Ở góc độ chính sách, Phó Chủ tịch VCCI Nguyễn Quang Vinh đề xuất, cần đổi mới phương thức đánh giá tín dụng theo hướng chú trọng hơn đến dòng tiền, dữ liệu, đơn hàng và vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị, thay vì quá phụ thuộc vào tài sản bảo đảm. Đồng thời, cần phát triển đồng bộ các kênh tín dụng ngân hàng, thị trường chứng khoán và trái phiếu để đáp ứng nhu cầu vốn với những kỳ hạn khác nhau.

Ông Vinh cũng cho biết thêm, VCCI sẽ phối hợp với các đơn vị liên quan tổng hợp kiến nghị về giảm chi phí vốn, nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng, phát triển thị trường vốn và tăng cường quản trị rủi ro, chuyển tới các cơ quan có thẩm quyền.

Doanh nghiệp không thể kiểm soát biến động tỷ giá, lãi suất hay giá năng lượng thế giới, nhưng có thể chủ động trong cách sử dụng vốn, quản lý công nợ và tổ chức sản xuất. Kiểm soát tốt những yếu tố này sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro, duy trì hoạt động và có thêm dư địa phát triển trong năm 2027.