Cắt tóc làm lại cuộc đời: Hành trình trở lại giảng đường

Do dễ kiếm tiền nên phần lớn con nít trong xóm đều bỏ học sớm đi bán hàng rong hoặc bốc vác mưu sinh. Anh em tôi cũng theo đám bạn trong xóm nhảy tàu đi bán báo, bán nước chè, thuốc lá trên tàu.

Trong nhà, tôi là đứa học giỏi nhất nên chưa muốn đi theo đám bạn. Với lại mấy công việc nhảy tàu, vác hàng cũng khá nguy hiểm. Nhiều đứa bạn trong xóm bị vướng dây điện rớt xuống đất khi trèo lên nóc tàu hoặc bị tàu cán chết. Có nhiều đứa bán thuốc lá, bán nước chè sau vài năm đã sắm được xe đạp, mua áo quần mới.

Thằng T. là đứa lanh nhất xóm, chuyên bán thuốc lá, có ngày kiếm được vài ngàn. Nó sắm được đồng hồ, nhẫn vàng đeo đỏ tay. Mấy anh em thằng V. bán nước chè cũng có tiền rủng rỉnh hay mua kẹo, bánh ăn thoải mái. Bọn nó hay rủ tôi đi bán cùng nhưng tôi nhiều lần từ chối, với lại cũng ngại lỡ đi bán gặp bạn bè hoặc thầy cô thì xấu hổ. Ba mẹ mấy thằng bạn trong xóm hay chê tôi khờ, không biết làm ra tiền, suốt ngày chỉ biết học hành.

Tôi càng lớn, cuộc sống gia đình ngày càng khó khăn hơn. Ba tôi đạp xe thồ bữa đực bữa cái. Mẹ tôi bán hàng gia vị ở chợ cũng không được bao nhiêu. Có nhiều bữa tôi phải nhịn đói đi bộ 4-5 cây số đến trường cấp 3. Đôi dép nhựa dán lỗ chỗ nhiều lúc bị đứt quai mà phải lết cả mấy cây số đến trường như một cực hình. Nhiều lần tôi phải xin nộp chậm tiền học, tiền quỹ lớp nên rất tự ti.

Tôi nghĩ mình phải đi làm để có tiền nuôi sống bản thân trước đã, giúp đỡ ba mẹ tính sau. Tôi thuộc hàng học giỏi nhất lớp, được chọn vào lớp chuyên Văn rồi chuyên Anh nhưng tôi tính khả năng đậu đại học rất khó. Thời đó, cả miền Trung có vài ba trường đại học, chỉ tuyển sinh vài trăm sinh viên mỗi khoá nên trong giới học sinh hay truyền miệng câu: “Cổng trường đại học cao vời vợi/Mười thằng leo được chín thằng rơi”. Cả trường cấp 3 nhiều khi chỉ có vài đứa đậu đại học.

Tôi suy nghĩ nhiều đêm về những ngày mưa gió lội bộ đến trường, về chiếc dép đứt quai mà không có tiền mua dép mới, về việc tránh mặt thầy cô khi chưa nộp tiền quỹ lớp... rồi quyết định bỏ học đi theo thằng bạn lên Đại Lộc làm lò gạch. Năm đó tôi chuẩn bị lên lớp 12. Trước khi đi tôi nhắn với thằng bạn cùng xóm nhờ báo với ba mẹ tôi là tôi đi làm kiếm tiền chứ không thích đi học nữa.

Lò gạch ở cách nhà tôi chừng 30 cây số. Chủ lò gạch dựng một cái lán trại bằng tre, lợp tranh ngoài đồng, nằm ngay mỏ đất sét. Hằng ngày công việc chính của bọn tôi là đào đất, nhào nặn, cắt gạch rồi phơi khô sau đó đem vào lò nung. Tôi ốm yếu lại là dân thành phố nên được phân công vác gạch phơi khô vào lò. Những ngày đầu vai rát, mỏi nhừ vì không quen. Trong lò gạch thì nóng như lò bát quái. Mồ hôi lúc nào cũng chảy ròng ròng, vắt áo quần ra cả thau nước.

Cực khổ vậy nhưng tôi cảm thấy vui vì lần đầu tiên kiếm được tiền, lại xa nhà nên có cái cảm giác được tự do, được khám phá một thế giới mới lạ. Đêm đêm bọn tôi nằm trong lán nghe tiếng dế kêu, tiếng ếch nhái ộp ộp rất thi vị đối với thằng con trai giỏi văn như tôi.

Một buổi trưa tôi đang vác gạch vào lò thì bạn tôi chạy vào báo mẹ tôi tới tìm. Bà đội cái nón lá cũ, mặc bộ đồ bộ, mang theo một cái túi lác nhỏ. Mẹ tôi kể phải hỏi quanh mấy người bạn tôi mới tìm được địa chỉ lò gạch này. Bà thuê xe thồ từ nhà lên đây gần 2 tiếng đồng hồ.

Mẹ tôi mắng: “Mạ cha mi, đi làm răng không nói mạ một tiếng!”. Mẹ tôi lôi từ cái túi lác những món ăn mà tôi thích: đùm bánh bột lọc gói lá chuối, một dĩa mít non trộn da heo. Mẹ nhìn tôi và đám bạn ăn ngon lành, thỉnh thoảng lấy bọc thuốc là Cẩm Lệ ra hút. Đến chiều mẹ bảo tôi nghỉ làm theo bà về nhà để đi học lại. Mẹ bảo: “Về học lại đi con chứ không rồi sẽ khổ như ba con, biết không?”.

Tôi chần chừ không muốn về vì cũng thích công việc và cuộc sống ở đây. Tôi cũng vừa chớm nở mối tình đầu cùng cô bé Châu trong làng. Hơn nữa, tôi thấy cánh cửa đại học quá khó, dễ gì đậu nên nói với mẹ: “Mẹ về trước đi, con sắp xếp công việc rồi về sau”. Tôi ngồi nhìn ra chỗ lán. Mẹ tôi đứng nói chuyện gì đó rất lâu với anh Khanh chủ lò gạch. Lát sau mẹ lên xe thồ về. Tôi nhìn theo mà ứa nước mắt.

Mới xa mẹ chừng 2 tháng mà tưởng đâu lâu lắm. Tối đó anh Khanh mua mấy chai bia hơi mời tôi uống. Cả hai ngồi trên bờ ruộng mới gặt, thơm mùi rạ. Anh kể ngày xưa vì nhà nghèo không có tiền đi học nên giờ mới khổ. Làm chủ lò gạch mà anh không biết gì về kế toán, thuế má, cái gì cũng thuê người nên rất mệt. Anh bảo nghe mẹ tôi nói tôi học rất giỏi và siêng năng.

Anh ôm vai tôi bảo: “Đừng bỏ học như anh, tiền lúc nào kiếm cũng không muộn”. Tối đó tôi nằm trên chõng tre trong lán, suy nghĩ mông lung rồi thiếp đi. Sáng hôm sau tôi quyết định đón xe thồ về quê. Anh chủ lò gạch thanh toán đủ tiền công và chúc tôi may mắn. Tôi gửi lại mấy dòng tạm biệt Châu, cô bạn gái mới quen, hẹn ngày gặp lại.

Mẹ đứng sững mấy giây khi thấy tôi về nhà. Mới 2 tháng mà trông tôi giống như người rừng. Bà mắng: “Mạ cha mi, để tau đưa mi đi cắt tóc. Cắt tóc làm lại cuộc đời nghe con!”. Cắt tóc xong soi gương tôi thấy mình nhẹ bẫng. Da có hơi sạm đen một tí nhưng nhìn phong trần hơn. Mẹ ngồi nhìn tôi cắt tóc, cười rạng rỡ. Tôi làm bản kiểm điểm nộp cô chủ nhiệm trình bày lý do nghỉ học dài ngày rồi đi học lại.

Tôi chăm chỉ học ngày, học đêm. Năm lớp 11 rồi năm lớp 12 tôi đều đạt danh hiệu học sinh tiên tiến. Tôi tham gia hết đội tuyển Văn rồi đội tuyển Anh của trường. Tuy tôi đã rất cố gắng nhưng vẫn rớt đại học 2 lần. Hai lần nhận giấy báo điểm là hai lần tôi đi lang thang như người mộng du. Tôi tìm quán cà phê quen ngồi im lặng hàng tiếng đồng hồ. Nhiều lúc tôi tin vào số phận là có thật. Có lần mẹ tôi xem bói nói rằng số tôi lận đận đường học vấn. Tôi lại lung lay với ý nghĩ bỏ đi làm vì không tự tin vào khả năng của mình. Trong những tháng ngày đen tối đó, mẹ tôi luôn động viên, chăm sóc từng bữa ăn giấc ngủ. Mẹ thường nói với các bác hàng xóm là mẹ sẽ nuôi tôi đến khi nào đậu đại học mới thôi. Mẹ không học nhiều nhưng lại biết lấy chuyện cụ Tú Xương, tám lần thi mới đậu tú tài để tôi làm gương mà phấn đấu.

Sự chăm sóc, động viên của mẹ cộng với nỗ lực của bản thân, cuối cùng tôi cũng đã bước được chân vào giảng đường đại học kinh tế. Ngày tôi đậu đại học mẹ làm một mâm cơm mời hàng xóm dự và chia vui với gia đình tôi. Gặp ai bà cũng khoe: “Thằng con tui đậu đại học rồi đó”.

Tôi ra trường rồi đi làm nhiều nơi. Bây giờ tôi đã trở thành lãnh đạo một doanh nghiệp. Tôi hay nhắn nhủ các bạn nhân viên mới hãy cố gắng học hành, đừng quá vội kiếm tiền. Nếu mẹ tôi không lên tận lò gạch tìm tôi về đi học lại, cuộc sống của tôi sẽ gian nan hơn bây giờ. Trong tôi luôn đọng lại hình ảnh cái buổi tôi trở về nhà, cắt mái tóc để làm một con người mới và ánh mắt cười rạng rỡ của mẹ khi nhìn tôi cắt tóc hôm nào.