Chặn 'làn sóng' nicotine thế hệ mới

Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5/2026 được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lựa chọn với chủ đề: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”. Ảnh: ST

Thuốc lá thế hệ mới không “ít hại” như quảng bá

Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5 năm nay được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lựa chọn với chủ đề: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”. Thông điệp được đưa ra trong bối cảnh các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới đang ngày càng phổ biến, đặc biệt trong nhóm thanh thiếu niên.

Theo WHO, khi các quốc gia siết chặt quảng cáo thuốc lá truyền thống, ngành công nghiệp thuốc lá đã chuyển sang những phương thức tiếp cận mới nhằm thu hút người dùng trẻ. Các sản phẩm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng được thiết kế với hình thức hiện đại, nhiều màu sắc, đa dạng hương vị như trái cây, bạc hà, kẹo ngọt và thường được quảng bá gắn với hình ảnh công nghệ hoặc phong cách sống thời thượng.

Đáng lo ngại, nhiều người vẫn cho rằng thuốc lá điện tử là sản phẩm “ít độc hại hơn” thuốc lá thông thường. Tuy nhiên, WHO khẳng định các sản phẩm này vẫn chứa nicotine - chất gây nghiện mạnh có khả năng tác động tiêu cực đến hệ thần kinh, tim mạch và hô hấp. Ngoài nicotine, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng còn có thể chứa các hóa chất độc hại, kim loại nặng và hợp chất có nguy cơ gây ung thư.

WHO cũng cảnh báo việc tiếp xúc với nicotine trong giai đoạn vị thành niên có thể ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ, làm suy giảm khả năng ghi nhớ, học tập và kiểm soát hành vi. Đây là nguyên nhân khiến người trẻ dễ lệ thuộc nicotine hơn và khó cai nghiện hơn so với người trưởng thành.

Hiện nay, hàng chục triệu trẻ em trong độ tuổi 13-15 trên thế giới đang sử dụng các sản phẩm thuốc lá, trong đó thuốc lá điện tử có tốc độ gia tăng nhanh tại nhiều quốc gia. Điều này cho thấy nguy cơ “trẻ hóa” người sử dụng nicotine đang trở thành vấn đề đáng báo động.

Công tác truyền thông được yêu cầu tập trung cảnh báo về tác hại của thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Ảnh minh họa

Tăng cường trách nhiệm địa phương trong phòng, chống thuốc lá

Tại Việt Nam, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá thời gian qua tiếp tục được đẩy mạnh. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc cao, trong khi các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới đang có xu hướng lan rộng trong giới trẻ.

Theo WHO, thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu và là nguyên nhân của nhiều bệnh nguy hiểm như ung thư, tim mạch và bệnh hô hấp. Không chỉ gây tổn hại sức khỏe, thuốc lá còn làm gia tăng chi phí điều trị, tạo gánh nặng cho hệ thống y tế và ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội.

Trước thực trạng đó, Bộ Y tế đã ban hành các công văn chỉ đạo hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5, Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá (25-31/5/2026), đồng thời yêu cầu tăng cường thực thi Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá trên phạm vi toàn quốc.

Theo chỉ đạo của Bộ Y tế, các bộ, ngành và địa phương cần tiếp tục phổ biến, thực hiện nghiêm quy định cấm hút thuốc tại nơi làm việc, trường học, cơ sở y tế và các địa điểm công cộng; đưa nội dung phòng chống tác hại thuốc lá vào kế hoạch hoạt động hằng năm của cơ quan, đơn vị.

Cùng với đó, công tác truyền thông được yêu cầu tập trung cảnh báo về tác hại của thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng; phổ biến các quy định pháp luật mới như Nghị quyết 173/2024/QH15 liên quan đến việc cấm sản xuất, kinh doanh và sử dụng các sản phẩm thuốc lá mới.

Bộ Y tế cũng đề nghị tăng cường thanh tra, kiểm tra liên ngành và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm liên quan đến thuốc lá thế hệ mới. Việc kiểm tra thực hiện Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá cần được lồng ghép vào kế hoạch kiểm tra thường xuyên tại các cơ quan, đơn vị và địa phương.

Đối với Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố, Bộ Y tế yêu cầu chủ động xây dựng kế hoạch hưởng ứng phù hợp với điều kiện thực tế; tổ chức các hoạt động truyền thông cộng đồng, mít tinh, hội thảo và lồng ghép nội dung phòng chống thuốc lá vào phong trào xây dựng đời sống văn hóa, nông thôn mới.

Đặc biệt, trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức được nhấn mạnh như một yêu cầu bắt buộc trong triển khai công tác phòng, chống tác hại thuốc lá. Kết quả thực hiện sẽ là tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của lãnh đạo các cấp.

Trong bối cảnh thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tiếp tục gia tăng với nhiều hình thức tiếp thị tinh vi, việc siết chặt quản lý, nâng cao nhận thức cộng đồng và phát huy trách nhiệm của chính quyền địa phương được xem là giải pháp quan trọng nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, nhất là đối với thế hệ trẻ./.