Chất lượng luật quyết định niềm tin đầu tư

Doanh nghiệp cần môi trường tuân thủ minh bạch, nhất quán và có thể dự liệu

Những thông tin đáng chú ý trên đã được kiến nghị trong cuộc làm việc ngày 15/6, tại Hà Nội giữa đoàn công tác của Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội do Chủ nhiệm Ủy ban Phan Văn Mãi với lãnh đạo Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng đại diện doanh nghiệp. Hoạt động đầu nhiệm kỳ thể hiện tinh thần xây dựng chính sách từ thực tiễn, lấy doanh nghiệp làm trung tâm.

Chủ tịch VCCI, PGS.TS Hồ Sỹ Hùng cho biết, cải cách thể chế kinh tế diễn ra nhanh với tinh thần mới. Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị đã xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế quốc gia. Tư duy lập pháp cũng chuyển mạnh từ quản lý theo hướng kiểm soát sang kiến tạo phát triển.

Theo ông Hồ Sỹ Hùng, nhiều thay đổi đang được hiện thực hóa qua hoạt động lập pháp. Chương trình xây dựng luật có khối lượng lớn nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, mở đường phát triển. Tuy nhiên, tốc độ lập pháp càng cao thì yêu cầu về chất lượng từng đạo luật càng phải nghiêm ngặt.

Chất lượng của một đạo luật kinh tế không chỉ nằm ở câu chữ trên văn bản mà phải được kiểm chứng bằng khả năng đi vào cuộc sống, mức độ phù hợp với doanh nghiệp và sự ổn định để dự báo, xây dựng kế hoạch đầu tư.

“Không gì làm xói mòn niềm tin đầu tư bằng một khung pháp lý thay đổi liên tục và khó lường”, ông Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh.

Đoàn công tác của Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội do Chủ nhiệm Ủy ban Phan Văn Mãi dẫn đầu đã có buổi làm việc với lãnh đạo VCCI

Từ thực tiễn lắng nghe doanh nghiệp, VCCI cho rằng cộng đồng doanh nghiệp có ba kỳ vọng lớn. Các đạo luật cần ổn định, có khả năng dự báo cao; hệ thống pháp luật phải thống nhất, rõ ràng, hạn chế mâu thuẫn, chồng chéo; khoảng cách giữa văn bản và thực thi phải được thu hẹp. Một chính sách tốt trên giấy nhưng vướng khi triển khai thì vẫn chưa thực sự đến được với doanh nghiệp.

Thông điệp càng đáng chú ý khi kinh tế tư nhân giữ vai trò lớn nhưng sức chống chịu hạn chế. Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế VCCI, doanh nghiệp ngoài nhà nước đã vượt 1 triệu, chiếm 96,6% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động. Tuy nhiên, gần 70% doanh nghiệp có vốn dưới 10 tỉ đồng, năng lực đổi mới công nghệ hạn chế và khó tiếp cận vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm.

Bức tranh thực thi chính sách cho thấy khoảng cách giữa quy định và thực tế vẫn đáng kể. Khảo sát của VCCI ghi nhận khoảng 25% doanh nghiệp phản ánh quy trình thực hiện không đúng như công bố; 33,3% cho biết thời gian xử lý kéo dài hơn quy định; 38,1% vẫn phải chi trả chi phí không chính thức; hơn 24% buộc phải hủy bỏ hoặc trì hoãn kế hoạch kinh doanh vì vướng mắc trong quá trình làm thủ tục.

Các số liệu cho thấy cải cách không thể chỉ dừng ở rút ngắn thời gian trên giấy hoặc cắt giảm thủ tục. Doanh nghiệp cần môi trường tuân thủ minh bạch, nhất quán và có thể dự liệu. Khi công bố một đằng nhưng thực hiện một nẻo, chi phí không chính thức còn tồn tại, niềm tin vào hiệu quả cải cách sẽ suy giảm.

Nhiều dự án đầu tư vẫn gặp khó khăn do hệ thống pháp luật thiếu đồng bộ và phối hợp thực thi tại địa phương còn hạn chế. Vướng mắc tập trung ở quy hoạch, giải phóng mặt bằng, giao đất, nghĩa vụ tài chính đất đai và thủ tục kéo dài. Đặc biệt, việc chậm phê duyệt giá đất cụ thể đang là nút thắt phổ biến đối với hoạt động đầu tư.

Đáng chú ý, bất cập xuất hiện ngay trong những quy định mới ban hành năm 2026. Quy định về gia hạn dự án đầu tư và thời hạn sử dụng đất chưa thống nhất giữa khoản 3 Điều 172 Luật Đất đai 2024, quy định 6 tháng, và khoản 9 Điều 28 Nghị định 96/2026/NĐ-CP, quy định 12 tháng. Sự khác biệt khiến doanh nghiệp và cơ quan thực thi lúng túng khi áp dụng.

Thủ tục đầu tư trực tuyến chưa thuận lợi khi doanh nghiệp phải nộp hồ sơ tại hai cổng và nộp bản giấy đối chiếu. Một số quy định về vốn huy động, tài liệu của cá nhân nước ngoài, chứng thực bản dịch, đầu tư hạ tầng, năng lượng, hóa chất và thành lập tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài còn thiếu rõ ràng. Những khoảng trống này làm tăng chi phí tuân thủ, kéo dài thời gian triển khai.

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký VCCI.

Từ thực trạng trên, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng cải cách cần chuyển mạnh từ việc chỉ làm thủ tục nhanh hơn sang xây dựng môi trường kinh doanh công bằng hơn. Chính sách hỗ trợ phải được thiết kế để doanh nghiệp có thể tự đọc, tự hiểu và tự thụ hưởng, với mức hỗ trợ được định lượng rõ ràng trong luật thay vì chỉ dừng ở những nguyên tắc chung khó triển khai.

Để nâng cao chất lượng lập pháp, VCCI đề nghị thiết lập kênh chính thức để Ủy ban Kinh tế và Tài chính tiếp nhận kết quả điều tra, khảo sát, nghiên cứu do VCCI thực hiện, cung cấp cơ sở thực chứng cho xây dựng và thẩm tra chính sách. VCCI cũng kiến nghị tăng cường tham vấn doanh nghiệp đối với các đạo luật về kinh tế, doanh nghiệp, thuế, tài chính; xem xét quy định bắt buộc tham vấn VCCI đối với các đạo luật kinh tế.

“Chúng tôi tin rằng khi tiếng nói từ thực tiễn kinh doanh được phản ánh kịp thời và đầy đủ vào quá trình lập pháp, thì chính chất lượng các đạo luật sẽ được nâng lên, và đó là lợi ích chung của cả Quốc hội, Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp”, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng nói.