Châu Âu phản ứng trước lập trường ủng hộ chiến tranh Iran của Tổng thư ký NATO

Tổng thư ký NATO Mark Rutte trong cuộc họp báo tại La Hay, Hà Lan ngày 23/6/2025. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN

Theo Financial Times ngày 25/3, Tổng thư ký NATO Mark Rutte đang đối mặt với phản ứng từ nhiều quốc gia châu Âu sau khi công khai ủng hộ chiến dịch quân sự của Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm vào Iran, trong bối cảnh châu Âu chịu sức ép từ cú sốc năng lượng và những rạn nứt ngày càng rõ trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương.

Theo các nhà ngoại giao liên minh châu Âu (EU), phát biểu của ông Rutte cho rằng các đồng minh châu Âu cuối cùng sẽ “tập hợp” để đáp ứng lời kêu gọi của ông Trump về việc triển khai lực lượng hải quân tới eo biển Hormuz đã khiến nhiều nước quan ngại.

Một quan chức EU cho biết các nước rơi vào tình thế khó xử khi vừa muốn thể hiện thiện chí với Mỹ, vừa không sẵn sàng can dự trực tiếp vào xung đột. Quan điểm này phản ánh tâm lý chung tại nhiều thủ đô châu Âu, nơi lo ngại về rủi ro quân sự và hệ lụy kinh tế từ cuộc chiến.

Sự thận trọng của châu Âu tương phản rõ với lập trường của ông Rutte, người nhiều lần thể hiện sự ủng hộ đối với ông Trump. Ông cho rằng hành động của Mỹ nhằm đảm bảo an ninh toàn cầu và việc châu Âu cần thời gian để thống nhất phản ứng là điều hợp lý. Tuy nhiên, cách tiếp cận này bị đánh giá là quá thiên về Washington, trong bối cảnh nội bộ NATO còn nhiều khác biệt.

Căng thẳng gia tăng khi ông Trump chỉ trích các đồng minh NATO không nhanh chóng đáp ứng yêu cầu, gọi họ là những nước “hèn nhát” và cảnh báo rằng liên minh sẽ trở nên yếu kém nếu thiếu Mỹ. Kể từ khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump liên tục gây sức ép lên châu Âu về chi tiêu quốc phòng, thương mại và các vấn đề an ninh.

Trên thực tế, các nước EU đã đồng loạt bác bỏ lời kêu gọi tham gia chiến dịch tại Hormuz. Đại diện cấp cao về chính sách đối ngoại của EU Kaja Kallas nhấn mạnh rằng đây không phải là cuộc chiến của châu Âu, quan điểm được Đức, Italy và Tây Ban Nha ủng hộ.

Một số nhà ngoại giao cho biết họ lo ngại về khoảng cách ngày càng lớn giữa phát biểu của ông Rutte và lập trường của đa số thành viên châu Âu. Dù không muốn công khai chỉ trích Mỹ, các nước này cũng không đồng tình với việc ủng hộ chiến dịch quân sự.

Tổng thống Đức Frank-Walter Steinmeier đánh giá cuộc chiến là một sai lầm chính trị nghiêm trọng và có thể tránh được. Trong khi đó, lãnh đạo quân đội Pháp Fabien Mandon cho rằng Mỹ ngày càng khó đoán và không còn thông báo trước cho đồng minh khi tiến hành các chiến dịch quân sự, điều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh và lợi ích của châu Âu.

NATO hiện khẳng định không tham gia trực tiếp vào cuộc chiến, song đang theo dõi sát tình hình và duy trì trao đổi với các nước thành viên. Tuy nhiên, những bất đồng nội bộ cho thấy liên minh đang đối mặt với bài toán cân bằng giữa việc duy trì quan hệ với Mỹ và bảo vệ lợi ích riêng của châu Âu.

Dù vậy, một số nước châu Âu, đặc biệt là Pháp, để ngỏ khả năng tham gia tuần tra hải quân tại Eo biển Hormuz sau khi xung đột kết thúc nhằm đảm bảo an ninh năng lượng. Đồng thời, cũng có ý kiến cho rằng không thể coi đây hoàn toàn là cuộc chiến bên ngoài, khi hệ quả của nó đang trực tiếp tác động đến giá năng lượng và nền kinh tế châu Âu.

Trong bối cảnh đó, các nước châu Âu đang tăng cường tiếp xúc ngoại giao với Trung Đông nhằm tìm kiếm giải pháp hạ nhiệt căng thẳng. Vấn đề Iran dự kiến sẽ là trọng tâm trong cuộc họp của nhóm G7 tại Pháp, nơi Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio sẽ thảo luận với các đối tác về an ninh và cơ hội hợp tác.

Sự kiện lần này cho thấy những thách thức ngày càng lớn đối với sự đoàn kết của NATO, khi lợi ích chiến lược giữa Mỹ và châu Âu không còn hoàn toàn đồng nhất, đặc biệt trong các cuộc xung đột ngoài khu vực.

Hải Trần/Báo Tin tức và Dân tộc