Chiến đấu cơ Yak-130M ấn định thời gian cất cánh, sẵn sàng thay thế Su-25?

Chuyến bay thử nghiệm đầu tiên của máy bay huấn luyện - chiến đấu Yak-130M hiện đại hóa dự kiến diễn ra trong tháng 6/2026, khi mọi công tác chuẩn bị được hoàn tất.

"Chuyến bay thử nghiệm đầu tiên của Yak-130M sẽ diễn ra vào tháng 6 năm nay", ông Vasily Prutkovsky - Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Yakovlev (thuộc Tập đoàn chế tạo máy bay thống nhất - UAC) cho biết trong cuộc trò chuyện với hãng thông tấn RIA Novosti.

Yak-130M là phiên bản hiện đại hóa từ chiếc Yak-130, được Cục Thiết kế Yakovlev phát triển vào nửa đầu những năm 1990. Nguyên mẫu lần đầu tiên được giới thiệu trước công chúng tại Diễn đàn kỹ thuật quân sự quốc tế Army 2024 vào tháng 8/2024.

Mặc dù mục đích chính của máy bay là huấn luyện phi công tiêm kích, Yak-130M cũng có thể được sử dụng như một phi cơ tấn công hạng nhẹ, thực hiện nhiệm vụ chiến đấu trong các cuộc xung đột cường độ thấp.

Yak-130M dự kiến sẽ được xuất khẩu chủ yếu với vai trò máy bay chiến đấu. Trước đó, Rosoboronexport cho biết tiềm năng xuất khẩu đối với Yak-130M là 40 chiếc và đang tiến hành tham vấn với các quốc gia trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương và châu Phi.

Theo dữ liệu từ các nguồn mở, hơn 160 chiếc Yak-130 đã được sản xuất tại Nga và xuất khẩu tới nhiều quốc gia trên thế giới. Đáng chú ý là gần đây có thông tin Moskva sẽ dùng Yak-130M trong vai trò thay thế cường kích Su-25.

Đặc điểm nổi bật của Yak-130M là sự xuất hiện của trạm radar hàng không BRLS-130R và còn được tích hợp trạm trinh sát quang - điện tử SOLT-130K (dưới dạng pod treo ngoài).

Những cải tiến trên giúp nâng cao năng lực tác chiến của máy bay, cả trong vai trò đối không lẫn đối đất. Ngoài ra dự kiến Yak-130M vẫn đủ khả năng thực hiện chức năng huấn luyện nâng cao đối với phi công tiêm kích cho Không quân Nga.

Trong bối cảnh trên, cần nhấn mạnh một chi tiết quan trọng đó là ngay từ năm 2012, Nga đã công bố kế hoạch từ bỏ hoàn toàn cường kích Su-25 khi tìm được phương án thay thế phù hợp.

Cụ thể vào năm 2017, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Liên bang Nga khi đó là ông Sergei Shoigu đã tuyên bố rằng Su-25 có thể được thay thế bằng Yak-130 "trong phiên bản sửa đổi phù hợp", nhưng cả số lượng lẫn khung thời gian đều không được đề cập.

Mặc dù vậy, câu hỏi Yak-130M có thể thành công đến mức nào trong vai trò thay thế Su-25 vẫn là một vấn đề gây tranh cãi, đặc biệt nếu so sánh đặc điểm của hai loại máy bay chiến đấu này.

Trong khi Su-25 có thể mang tải trọng vũ khí lên tới 4,5 tấn, bán kính bay 750 km; thì chiếc phi cơ huấn luyện - chiến đấu Yak-130 ở phiên bản cơ sở chỉ có thể mang tải trọng đến 3 tấn, bán kính bay khoảng 550 km, con số này không thay đổi đối với Yak-130M.

Theo giới phân tích, Moskva có vẻ vẫn sẽ đặt niềm tin vào Yak-130M, bởi mặc dù không có lớp giáp bảo vệ mạnh mẽ như Su-25, nhưng thay vào đó chiếc máy bay này có nhiều cơ hội hơn để sử dụng vũ khí dẫn đường, yêu cầu quan trọng trong chiến tranh hiện đại.

Mặc dù vậy, vấn đề được quan tâm nhất hiện nay là độ an toàn của Yak-130M, bởi phiên bản tiền nhiệm của dòng máy bay huấn luyện - chiến đấu này đã gặp một số vụ tai nạn, được ghi nhận trên toàn thế giới.