Chịu áp lực kép, ngành gạo kiên định mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu

Ngành gạo cần nỗ lực thực thi các giải pháp để đạt được mục tiêu xuất khẩu trong bối cảnh đầy khó khăn. Ảnh: ST

Thách thức chồng chất…

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NNMT), xuất khẩu gạo Việt Nam trong 2 tháng đầu năm 2026 tăng trưởng khoảng 2,3% so với cùng kỳ năm 2025.

Tính đến ngày 15/3/2026, xuất khẩu gạo đạt khoảng 1,74 triệu tấn, kim ngạch đạt khoảng 826,2 triệu USD, giá gạo xuất khẩu bình quân đạt 477,6 USD/tấn.

Philippines tiếp tục là thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam, kế đến là Trung Quốc, Ghana…

Trong nhóm 15 thị trường xuất khẩu lớn nhất, giá trị xuất khẩu gạo tăng mạnh nhất ở thị trường Trung Quốc với mức tăng 5,8 lần.

"Cùng với Trung Quốc, sự quay trở lại của thị trường Philippines sau khi nước này dỡ bỏ lệnh tạm ngừng nhập khẩu gạo là yếu tố hỗ trợ, giúp tăng lượng xuất khẩu gạo cũng như giảm tải phần nào áp lực đối với giá gạo Việt Nam thời gian qua" - ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho biết.

So với cùng kỳ năm 2025, xuất khẩu gạo tăng 2,3% về lượng nhưng lại giảm 8,7% về trị giá, giá gạo xuất khẩu bình quân giảm 10,7%.

Đáng lưu ý, từ tháng 3, hoạt động xuất khẩu gạo Việt Nam sang các thị trường bị ảnh hưởng bởi xung đột tại khu vực Trung Đông làm tăng chi phí logistics quốc tế (bảo hiểm tăng, thời gian vận chuyển kéo dài 10 -15 ngày); nguồn cung đầu vào bị siết chặt, tăng chi phí đầu vào (phân bón, giá dầu)…

Cùng với đó, hoạt động xuất khẩu gạo của Việt Nam cũng đứng trước áp lực cạnh tranh với các thị trường khác như Ấn Độ - nước bán gạo nhiều nhất thế giới - vẫn tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu. Một số nước như Indonesia, Philippines - vốn là thị trường xuất khẩu gạo của Việt Nam lại giảm nhập...

Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp đang đối mặt với nguy cơ thua lỗ, do chi phí đầu vào tăng cao và hoạt động vận tải bị gián đoạn. “Nhiều doanh nghiệp không dám nhận đơn hàng mới do những rủi ro gia tăng và lo ngại không chuyển được đơn hàng đến đối tác. Đây là thách thức rất lớn trong bối cảnh tình hình thị trường thế giới còn khó lường” - Chủ tịch Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Bùi Bá Bổng cho biết.

Thứ trưởng Bộ NNMT Phùng Đức Tiến. Ảnh: N.Lộc

Trước tình hình trên, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện số 21/CĐ-TTg về việc điều hành sản xuất và tiêu thụ lúa gạo trong tình hình mới. Trên cơ sở đó, Bộ Công Thương ban hành Chỉ thị 08/CT-BCT thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu gạo; đồng thời, Bộ đang phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NNMT), các địa phương xây dựng kế hoạch tiến hành kiểm tra việc thực hiện việc thu mua, xuất nhập khẩu lúa gạo.

Ứng phó với tình trạng giá lúa gạo xuống thấp khi vào vụ thu hoạch, lãnh đạo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ NNMT) đề xuất có chính sách mua dự trữ lúa gạo và chính sách về tín dụng cho doanh nghiệp thu mua. “Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp ngắn hạn nhằm hỗ trợ người dân đang trong mùa vụ thu hoạch. Dài hạn, chúng ta vẫn cần hướng tới sản xuất gạo chất lượng cao và xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam để hỗ trợ cho việc xuất khẩu” - Phó Cục trưởng Nguyễn Quang Hiếu cho biết.

Kiên định mục tiêu tăng trưởng

Dù đối mặt với những thách thức gia tăng, tại Họp báo thường kỳ tháng 3 mới đây, lãnh đạo Bộ NNMT cho biết, trước mắt sẽ không điều chỉnh mục tiêu xuất khẩu gạo năm nay.

Thứ trưởng Bộ NNMT Phùng Đức Tiến cho rằng, thách thức do xung đột tại khu vực Trung Đông, cũng như diễn biến tình hình trên thế giới cũng đã được nhận diện; Bộ NNMT cũng đã tính đã các phương án ứng phó để đảm bảo đạt được mục tiêu tăng trưởng đề ra.

“Điều quan trọng là cần phải duy trì thực thi các giải pháp như mở rộng thị trường, thúc đẩy sản xuất lúa chất lượng cao giảm phát thải, các chính sách về lãi suất cho doanh nghiệp và thu mua tạm trữ để ứng phó tạm thời...” - Thứ trưởng Phùng Đức Tiến lưu ý.

Là một trong những đơn vị được giao tham gia phát triển thị trường xuất khẩu cho mặt hàng gạo, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, Cục đang phối hợp với các đơn vị liên quan đẩy mạnh hoạt động quảng bá, giới thiệu sản phẩm gạo Việt Nam trên các thị trường quốc tế; đồng thời bố trí nguồn lực triển khai các chương trình xúc tiến thương mại theo hướng đa dạng hóa hình thức, kết hợp giữa trực tiếp và trực tuyến nhằm mở rộng khả năng tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp.

Để gia tăng lợi thế xuất khẩu cho gạo Việt, các chuyên gia cũng đề nghị, các địa phương, doanh nghiệp cần quan tâm tận dụng tốt các cơ hội để đẩy mạnh xuất khẩu, nhất là các lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do (FTA). Các đơn vị, doanh nghiệp cần đoàn kết, thực hiện tốt chiến lược xuất khẩu và có giải pháp đảm bảo tốt vùng nguyên liệu, giữ giá, xây dựng thương hiệu, nâng cao chuỗi giá trị sản phẩm…

Nâng cao chất lượng hạt gạo để tạo lợi thế cạnh tranh là một trong những hướng đi đang được ngành nông nghiệp chú trọng thực hiện. Ảnh: Thanh Tuấn

Lãnh đạo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, bên cạnh việc thực hiện đồng bộ các giải pháp như đẩy mạnh xúc tiến thương mại để mở rộng thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp, người dân…, ngành nông nghiệp tiếp tục bám sát định hướng phát triển các loại gạo chất lượng cao để tạo ưu thế trước áp lực cạnh tranh từ các thị trường xuất khẩu khác.

Đơn cử, theo Phó Cục trưởng Nguyễn Quang Hiếu, cơ cấu giống lúa vụ đông xuân tiếp tục chuyển dịch theo hướng tích cực, phù hợp với định hướng tái cơ cấu ngành lúa gạo và nhu cầu thị trường xuất khẩu giá trị cao. Cụ thể, nhóm giống lúa thơm đặc sản và Japonica chiếm khoảng 45%, nhóm hạt dài chất lượng cao khoảng 30%, nhóm nếp 10% và nhóm chế biến là 15%.

Từ góc độ địa phương, Phó Giám đốc Sở NNMT thành phố Cần Thơ - ông Nguyễn Hoàng Anh - cho biết, những năm gần đây, dù diện tích gieo trồng có xu hướng giảm nhưng TP. Cần Thơ vẫn duy trì ổn định năng suất, sản lượng lúa; đồng thời không ngừng nâng cao chất lượng và giá trị thương phẩm. “Hiện khoảng 20.759 ha lúa hiện được áp dụng quy trình canh tác theo hướng hữu cơ, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh và nâng cao giá trị” - ông Nguyễn Hoàng Anh thông tin.

Đặc biệt, Thành phố đang triển khai thực hiện tốt Đề án Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh. Trong canh tác, nông dân đã giảm lượng giống, giảm nước tưới và sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật một cách tiết kiệm và hiệu quả hơn, từ đó giúp giảm chi phí, tăng thu nhập./.

N.LỘC