Chủ tịch Quốc hội: Cơ chế đặc biệt không thể thành lối đi thường xuyên

Ngày 23/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật và Báo cáo đánh giá tình hình thi hành Nghị quyết số 206/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật.

Cơ chế đặc biệt là "van an toàn"

Cho ý kiến đối với dự án Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định đây là đạo luật có vị trí đặc biệt quan trọng, quyết định chất lượng của cả hệ thống pháp luật.

"Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật là luật về làm luật. Đây là đạo luật gốc, quyết định chất lượng của cả hệ thống pháp luật. Sửa đúng thì cả hệ thống được lợi, sửa chưa chuẩn thì cái giá phải trả sẽ nhân lên ở hàng trăm đạo luật khác", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng vẫn còn những vấn đề lớn cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện. Trong đó, vấn đề quan trọng nhất là cơ chế cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ ban hành văn bản để điều chỉnh quy định của luật. 

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn (Ảnh: Media Quốc hội).

Theo Chủ tịch Quốc hội, đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến nguyên tắc hiến định về thẩm quyền lập pháp của Quốc hội. Khoản 1 Điều 70 của Hiến pháp quy định Quốc hội có thẩm quyền làm luật và sửa đổi luật. 

Trong khi đó, kết luận của cấp có thẩm quyền mới đặt ra yêu cầu nghiên cứu cơ chế đặc biệt, nhưng hồ sơ dự án luật chưa thể hiện đầy đủ kết quả nghiên cứu, đánh giá tác động và phương án xử lý những tình huống có thể phát sinh.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý, Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tình trạng khẩn cấp đã có những quy định về thẩm quyền xử lý tình huống cấp bách của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ. Vì vậy, nếu thực sự cần bổ sung cơ chế đặc biệt phải thiết kế hết sức chặt chẽ.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cơ chế đặc biệt chỉ có thể được xem là giải pháp xử lý những tình huống thực sự cấp bách, không thể trở thành phương thức thường xuyên trong hoạt động xây dựng pháp luật. 

"Cơ chế đặc biệt là van an toàn, không thể thành lối đi thường xuyên. Ngoại lệ mà thành thông lệ thì kỷ cương lập pháp bị bào mòn", Chủ tịch Quốc hội nêu. 

Đồng thời, lưu ý việc mở rộng cơ chế này có thể ảnh hưởng đến tính ổn định, dự báo của hệ thống pháp luật, yếu tố đặc biệt quan trọng đối với môi trường đầu tư, kinh doanh.

Không đánh đổi chất lượng để lấy tốc độ

Chủ tịch Quốc hội cũng đặc biệt quan tâm đến yêu cầu bảo đảm chất lượng trong quy trình xây dựng pháp luật.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý, đối với những dự án luật chưa được đánh giá đầy đủ tác động, chưa làm rõ những đối tượng chịu ảnh hưởng và hệ quả có thể phát sinh, cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện, không vì yêu cầu tiến độ mà trình Quốc hội thông qua khi chưa đủ điều kiện. "Không đánh đổi chất lượng để lấy tốc độ", Chủ tịch Quốc hội khẳng định.

Quang cảnh phiên họp (Ảnh: Media Quốc hội).

Cùng với đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về giá trị pháp lý của án lệ, tập quán, lẽ công bằng; nguyên tắc ưu tiên áp dụng pháp luật chuyên ngành; yêu cầu xác định rõ mục đích ban hành văn bản; nguyên tắc quy định việc hạn chế quyền, đặt ra nghĩa vụ mới và chế tài. 

Đối với quy định về đánh giá hiệu quả thi hành pháp luật, cần xác định rõ chu kỳ, tiêu chí đánh giá, công khai kết quả và gắn với trách nhiệm sửa đổi, bổ sung pháp luật.

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu rà soát các quy định liên quan đến trách nhiệm báo cáo của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước để bảo đảm phù hợp với vị trí hiến định của các cơ quan; đồng thời giữ vững tính độc lập, khách quan trong hoạt động tham vấn, thẩm tra chính sách.

Nhấn mạnh yêu cầu đổi mới công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật trong giai đoạn mới, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, khi điểm nghẽn về thể chế về cơ bản đã được tháo gỡ, khâu yếu cần tập trung khắc phục hiện nay chính là tổ chức thực thi.

Khi quy định pháp luật đã rõ ràng, các cơ quan phải tập trung triển khai thực hiện, không thể tiếp tục lấy lý do vướng mắc pháp luật để giải thích cho những hạn chế trong tổ chức thực thi. "Lần này không nhằm vào làm luật nhanh hơn nữa, mà theo tôi là nhằm vào làm luật tốt hơn, ổn định hơn, đi từ tốt trong văn bản đến tốt trong cuộc sống", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Theo Chủ tịch Quốc hội, đây cũng phải là thước đo xuyên suốt trong quá trình xem xét, hoàn thiện từng điều khoản của dự án Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (sửa đổi) cũng như các dự án luật được trình Quốc hội trong thời gian tới.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan soạn thảo phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, tiếp thu tối đa ý kiến của các đại biểu Quốc hội; đối với những nội dung còn ý kiến khác nhau, phải xây dựng phương án cụ thể, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi trình Quốc hội quyết định.

"Luật về làm luật phải là đạo luật mẫu mực nhất, chuẩn nhất về thẩm quyền, chặt chẽ về quy trình, rõ trách nhiệm", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh. Đồng thời, yêu cầu nâng cao trách nhiệm giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội trong quá trình hoàn thiện các dự án luật. 

"Không thể chỉ ghi nhận ý kiến đại biểu Quốc hội là đúng, là hay nhưng cuối cùng vẫn đề nghị giữ nguyên như dự thảo. Mỗi ý kiến phải được nghiên cứu, giải trình thấu đáo, làm rõ nội dung tiếp thu hoặc không tiếp thu", Chủ tịch Quốc hội lưu ý.