Một ngày bốc hơi 21 tỷ USD vốn hóa, “vua pin” CATL đang gặp chuyện gì?

Trụ sở hãng pin hàng đầu Trung Quốc CATL. Ảnh: Sina.

Cổ phiếu CATL niêm yết tại Hong Kong cũng giảm 11,41%, kéo tổng vốn hóa hai thị trường xuống còn dưới 1.100 tỷ NDT (gần 165 tỷ USD). Từ đỉnh lịch sử 467,35 NDT/cổ phiếu ngày 7/5, giá cổ phiếu CATL đã giảm hơn 50%. Kết quả kinh doanh vẫn tăng trưởng, nhưng lợi nhuận hụt hơi, dòng tiền suy yếu và các hãng xe ngày càng tìm cách giảm phụ thuộc vào nhà cung cấp pin lớn nhất Trung Quốc. Đằng sau cú giảm sâu là những thay đổi lớn hơn trong ngành pin.

Doanh thu tăng mạnh, lợi nhuận hụt hơi

Trong 9 tháng đầu năm, CATL đạt doanh thu 442,137 tỷ NDT, tăng 56,19%; lợi nhuận ròng thuộc về cổ đông công ty mẹ đạt 64,53 tỷ NDT, tăng 31,6%.

Riêng quý III, doanh thu tăng 58,58%, lên 165,221 tỷ NDT, nhưng lợi nhuận ròng chỉ tăng 14,54%, đạt 21,246 tỷ NDT, giảm 5,77% so với quý trước. Tốc độ tăng lợi nhuận qua ba quý lần lượt giảm từ 48,55% xuống 36,4%, rồi còn 14,54%, trái ngược với doanh thu liên tục tăng tốc.

Biên lợi nhuận gộp quý III chỉ còn 20,69%, giảm 5,1 điểm phần trăm so với cùng kỳ. Doanh thu tăng khoảng 17,4 tỷ NDT so với quý trước, nhưng lợi nhuận gộp gần như đi ngang, từ 34,22 tỷ xuống 34,18 tỷ NDT. Nói cách khác, CATL bán được nhiều pin hơn nhưng không tạo ra mức tăng lợi nhuận tương ứng.

Theo Công ty chứng khoán Soochow, một nguyên nhân là cơ chế định giá pin theo chi phí cộng lợi nhuận. Khi giá lithium giảm, giá pin cũng được điều chỉnh, khiến phần tiết kiệm chi phí chuyển sang các hãng xe thay vì giúp nhà sản xuất pin tăng lợi nhuận.

Gánh nặng thuế cũng gia tăng. Từ ngày 1/9, Trung Quốc khôi phục thu thuế tiêu thụ 2% đối với pin lithium-ion, sau thời gian miễn thuế từ năm 2015. Thuế và phụ phí của CATL trong quý III tăng lên 2,21 tỷ NDT, so với khoảng 690 triệu NDT quý trước. Tính chung 9 tháng, khoản chi này đạt 3,539 tỷ NDT, tăng 92%.

CATL hiện chiếm tới 39,40% số lượng pin động lực toàn cầu. Ảnh: Sina.

Áp lực có thể còn lớn hơn trong những năm tới: từ ngày 1/1/2027, tỷ lệ hoàn thuế xuất khẩu giảm từ 6% xuống 0%; từ ngày 1/9/2027, thuế tiêu thụ tăng từ 2% lên 4%. CATL sẽ phải thương lượng với khách hàng về việc phân chia chi phí phát sinh.

Cơ cấu đơn hàng cũng gây bất lợi. Tỷ trọng pin lưu trữ năng lượng có biên lợi nhuận thấp tăng lên, trong khi một số hợp đồng dài hạn chốt giá thấp được giao tập trung trong quý III. CATL cho biết đợt cao điểm giao các đơn hàng này đã qua và lượng giao hàng trong quý IV dự kiến giảm đáng kể.

Chi phí nghiên cứu và phát triển tiếp tục tăng. Trong 9 tháng, CATL chi 18,517 tỷ NDT cho R&D, tăng 22,9%. Giá lithium carbonate giảm mạnh cũng khiến khoản trích lập giảm giá trị tài sản tăng lên, tiếp tục ảnh hưởng đến lợi nhuận hiện tại.

Đáng lo hơn là dòng tiền. Dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh trong 9 tháng đạt 61,625 tỷ NDT, giảm 23,6%. Riêng quý III chỉ còn khoảng 1,4 tỷ NDT, so với khoảng 22 tỷ NDT cùng kỳ năm ngoái.

Cuối tháng 9, hàng tồn kho của CATL lên 144,77 tỷ NDT, tăng 53,15% so với đầu năm; khoản phải thu đạt 112,912 tỷ NDT, tăng 47,78%. Tổng cộng hơn 250 tỷ NDT (gần 37,5 tỷ USD) bị giam trong hàng tồn kho và các khoản khách hàng chưa thanh toán.

Các hãng xe dùng đơn hàng để bỏ phiếu

Xu hướng “phi CATL hóa” đang chuyển thành hành động. Tháng 6, Li Auto L8 phiên bản mới sử dụng pin do hãng tự thiết kế, với Sunwoda tham gia sản xuất; CATL không còn trong danh sách nhà cung cấp của mẫu xe này. Li Auto cũng đầu tư thêm 2,65 tỷ NDT vào Sunwoda Power, trở thành cổ đông lớn thứ hai của doanh nghiệp.

Mẫu i6 của Li Auto dự kiến có phiên bản dùng pin sạc nhanh 5C tự phát triển, không sử dụng pin CATL. Xiaomi ra mắt pin Longjia, hợp tác với Sunwoda và CALB; XPeng đưa việc phát triển bộ pin và tích hợp hệ thống trở lại nội bộ. Aito cũng lựa chọn pin Gotion High-Tech cho phiên bản thuần điện M6.

Động lực chính là sức ép chi phí. Trong nửa đầu năm 2026, biên lợi nhuận gộp của Li Auto giảm từ 20,3% xuống 9,5%, trong khi hãng lỗ ròng 3,98 tỷ NDT. Leapmotor cũng chỉ đạt biên lợi nhuận gộp 11,7%.

Biểu đồ giá cổ phiếu CATL hôm 21/10. Ảnh: Sina.

Pin chiếm khoảng 30–40% chi phí sản xuất xe điện. Khi lợi nhuận suy giảm, các hãng xe phải tìm cách giảm giá thành bằng việc phát triển nhà cung cấp thứ hai, thứ ba hoặc tự sản xuất một phần pin. Những lựa chọn này vừa giảm chi phí, vừa tăng quyền thương lượng với nhà cung cấp. Leapmotor cho biết linh kiện tự phát triển và sản xuất đã chiếm khoảng 65% chi phí xe, giúp tiết kiệm khoảng 10% so với mua ngoài.

Nguồn cung cũng là yếu tố quan trọng. Mẫu i6 của Li Auto từng chậm giao do thiếu linh kiện chủ chốt, khiến hãng bổ sung Sunwoda làm nhà cung cấp pin thứ hai. CATL cho rằng Li Auto đặt tiêu chuẩn an toàn cell pin cao hơn tiêu chuẩn quốc gia, kéo dài chu kỳ sản xuất; một số ý kiến khác cho rằng kế hoạch bố trí công suất của Li Auto mới là nguyên nhân chính.

Dù nguyên nhân nào, việc đa dạng hóa nguồn cung giúp các hãng xe tránh bị động khi công suất hạn chế, đồng thời tận dụng lợi thế phản ứng nhanh và điều khoản thanh toán linh hoạt của các nhà cung cấp nhỏ hơn.

CATL còn phải đối mặt với sự thay đổi trong quan niệm về công nghệ pin. Tại sự kiện ngày 21/4, Giám đốc công nghệ CATL Cao Hoán từng nhận định dùng pin lithium sắt phosphate cho xe điện giá trên 250.000 NDT chẳng khác nào “cắt giảm cấu hình trá hình”.

Tuy nhiên, pin Blade thế hệ thứ hai của BYD đang thách thức cách nhìn này. Ra mắt ngày 5/3, dòng pin được trang bị trên các mẫu xe cao cấp như Yangwang U7, U8 và Denza Z9GT. BYD cũng cung cấp pin cho Xiaomi, Mercedes-Benz và giành hợp đồng cho nền tảng xe điện thế hệ tiếp theo của Hongqi.

Các đối thủ khác cũng tiến bộ nhanh. Trong nửa đầu năm, CALB đạt doanh thu 27 tỷ NDT, lợi nhuận ròng 1,523 tỷ NDT, tăng gấp đôi; Gotion High-Tech lãi 1,386 tỷ NDT, tăng 278%. Sunwoda Power vẫn lỗ 324 triệu NDT trên doanh thu 15,5 tỷ NDT.

CATL vì vậy chịu sức ép từ cả khách hàng lẫn đối thủ: các hãng xe muốn giảm chi phí, đa dạng hóa nguồn cung, trong khi những nhà sản xuất pin khác ngày càng cạnh tranh về giá, chất lượng và tốc độ giao hàng. Nhu cầu pin chưa biến mất, nhưng thị phần và quyền định giá của CATL không còn được bảo đảm như trước.

CATL hiện vẫn là "Vua pin" của Trung Quốc và thế giới. Ảnh: Sohu.

Thị trường đang định giá lại CATL

Những biến động về thuế, chi phí nghiên cứu hay trích lập tài sản có thể chỉ mang tính chu kỳ. Nhưng sự thay đổi trong cấu trúc ngành có khả năng kéo dài hơn.

Theo Hiệp hội Xe du lịch Trung Quốc, doanh số bán lẻ xe du lịch năng lượng mới trong tháng 9 đạt 1,084 triệu chiếc, giảm 16,7% so với cùng kỳ; tỷ lệ thâm nhập đạt 67%. Khi xe năng lượng mới đã chiếm tỷ trọng lớn, dư địa tăng trưởng nhờ thay thế xe xăng sẽ dần thu hẹp.

Lưu trữ năng lượng, động lực tăng trưởng thứ hai của CATL, cũng chưa đủ bù đắp. Công suất lắp đặt mới tại Trung Quốc trong 9 tháng đầu năm chỉ tăng khoảng 6%. Dù lượng pin CATL xuất xưởng trong quý III vẫn vượt 260 GWh, thị trường bắt đầu đặt câu hỏi liệu tốc độ này có duy trì được hay không.

Citigroup dẫn dữ liệu của đơn vị tư vấn ZE Consulting cho biết kế hoạch sản xuất tháng 10 của năm nhà sản xuất pin lớn nhất chỉ tăng 1% so với tháng trước, thấp hơn nhiều so với mức 7% dự kiến. Khi nhu cầu chậm lại và công suất dư thừa, cán cân thương lượng có xu hướng dịch chuyển từ nhà sản xuất pin sang các hãng xe.

Điều này cũng ảnh hưởng đến khả năng chuyển phần chi phí thuế tăng thêm sang khách hàng. CATL cho biết đang đàm phán với các hãng xe về việc chia sẻ gánh nặng. Trong khi đó, việc khách hàng có thêm nhà cung cấp thay thế khiến CATL khó giữ lợi thế như trước.

Báo cáo tài chính cho thấy thu nhập từ đầu tư của CATL trong 9 tháng đạt 9,066 tỷ NDT, tăng 73%. Bloomberg dẫn các nguồn tin ẩn danh cho biết CATL là một trong những nhà đầu tư lớn nhất trong vòng huy động vốn khoảng 100 tỷ NDT của DeepSeek.

Khi thu nhập từ đầu tư ngày càng đóng góp đáng kể, thị trường có thể xem xét lại chất lượng lợi nhuận của một tập đoàn vốn được định giá chủ yếu dựa trên năng lực sản xuất pin.

Vấn đề cốt lõi không nằm ở một quý kinh doanh riêng lẻ, mà ở ba xu hướng cùng lúc: nhu cầu tăng chậm lại, lợi nhuận trong chuỗi cung ứng được phân chia lại và quyền định giá của nhà sản xuất pin suy giảm.

CATL vẫn là doanh nghiệp pin hàng đầu, nhưng vị thế dẫn đầu không còn đồng nghĩa với khả năng giữ phần lớn lợi nhuận. Hãng phải chứng minh có thể chuyển doanh thu thành lợi nhuận, giữ chân khách hàng và duy trì sức mạnh định giá trong một thị trường cạnh tranh gay gắt hơn.

Đó là lý do CATL vẫn doanh thu hàng trăm triệu NDT mỗi ngày nhưng vốn hóa có thể bốc hơi hơn 140 tỷ NDT (21 tỷ USD) chỉ trong một phiên giao dịch.