Chuẩn bị nền tảng tham gia thị trường tín chỉ các-bon rừng

Lợi thế từ rừng tự nhiên và cây lâu năm

Điện Biên có tổng diện tích tự nhiên hơn 954.000ha, trong đó khoảng 592.000ha được quy hoạch cho lâm nghiệp, chiếm 62% diện tích toàn tỉnh. Theo số liệu thống kê, toàn tỉnh có hơn 438.000ha rừng, tỷ lệ che phủ đạt 45,52%; trong đó rừng tự nhiên chiếm 97,6%. Đây là nguồn tài nguyên có giá trị về đa dạng sinh học, phòng hộ đầu nguồn, điều tiết nguồn nước, hấp thụ và lưu giữ các-bon.

Bí thư Đảng ủy xã Nà Bủng Trần Đình Nhuận kiểm tra diện tích cây mắc ca trên thực địa.

Cùng với bảo vệ diện tích rừng tự nhiên hiện có, tỉnh tập trung mở rộng vùng cây trồng lâu năm nhằm nâng cao giá trị sử dụng đất. Tháng 1 năm 2026, toàn tỉnh có khoảng 29.310ha cây lâu năm, chủ yếu là mắc ca, cà phê và cao su; đến cuối tháng 6, diện tích tăng lên hơn 33.249ha. Số liệu là minh chứng cho thấy tốc độ phát triển mạnh của nhóm cây trồng này.

Ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Với diện tích rừng tự nhiên lớn, Điện Biên có lợi thế triển khai các dự án REDD+ và IFM-N (loại hình dự án tín chỉ các-bon rừng nhằm giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế lâm nghiệp). Đây là các dự án hướng tới giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ rừng và nâng cao khả năng hấp thụ, lưu giữ các-bon. Bên cạnh đó, mắc ca được xác định là cây trồng đa mục đích, vừa phủ xanh đất trống, đồi trọc, vừa tạo nguồn thu cho người dân. Mục tiêu đến năm 2030 phát triển 40.000ha mắc ca và trên 20.000ha cà phê mở ra dư địa hình thành các mô hình nông - lâm kết hợp trên đất dốc, đất nương hiệu quả kinh tế thấp.

Tại xã Nà Bủng, tiềm năng tham gia các chương trình giảm phát thải được nhìn nhận từ chính nguồn tài nguyên rừng hiện có. Xã có diện tích tự nhiên hơn 16.000ha, trong đó rừng chiếm khoảng 58%, tương đương trên 9.300ha. Ông Trần Đình Nhuận, Bí thư Đảng ủy xã Nà Bủng cho biết: Địa phương xác định bảo vệ rừng phải đi cùng phát triển sinh kế, để người dân gắn bó với rừng. Từ đầu năm 2026 đến nay, xã đã trồng mới gần 300ha cà phê và mắc ca, qua đó góp phần nâng cao độ che phủ, tạo thu nhập và chuẩn bị những điều kiện ban đầu để địa phương tiếp cận các cơ hội từ kinh tế xanh.

Hoàn thiện dữ liệu, làm rõ quyền lợi

Tại Hội thảo “Thị trường tín chỉ các-bon rừng và cơ hội với Điện Biên”, ông Trần Lâm Đồng, Phó Giám đốc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, đánh giá Điện Biên có lợi thế rõ rệt về REDD+, dựa trên diện tích rừng tự nhiên lớn và việc đã tham gia Dự án REDD+ do GCF phê duyệt ngày 26/3/2026, với sự hỗ trợ của JICA. AFP (dựa trên tốc độ mở rộng nhanh của cây mắc ca và cà phê) cũng là hướng có tiềm năng khi diện tích mắc ca, cà phê đang mở rộng nhanh. Tuy nhiên, diện tích rừng lớn mới là điều kiện ban đầu; lượng giảm phát thải hoặc hấp thụ thêm phải được tính toán theo đường cơ sở, duy trì trong thời gian cam kết và trải qua quy trình đo đạc, báo cáo, thẩm định, xác minh độc lập.

Ông Trần Lâm Đồng phân tích: Điện Biên còn nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ. Dữ liệu nền về trạng thái rừng tự nhiên chưa đầy đủ; công tác đo đạc bản đồ địa chính cấp xã còn dở dang, khoảng 68,8% số xã sau sáp nhập chưa được đo đạc. Thực tế cũng xuất hiện chồng lấn giữa quy hoạch lâm nghiệp và diện tích mắc ca, cà phê. Trong khi đó, năng lực thực hiện thẩm định tại địa phương còn hạn chế so với yêu cầu của các tiêu chuẩn quốc tế ISO 14064/14065/14066; chi phí xây dựng, thẩm định, xác minh dự án tương đối cao, còn thị trường các-bon trong nước và quốc tế đang ở giai đoạn hình thành.

Cán bộ Hạt Kiểm lâm Thanh An kiểm tra diện tích rừng trên địa bàn. Ảnh: C.T.V

Với tình hình đặc điểm dân cư, tập quán canh tác cũng đặt ra yêu cầu riêng đối với tỉnh Điện Biên. Tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao, tập quán canh tác nương rẫy luân canh và tâm lý e ngại khi đo đạc, quy hoạch đất có thể ảnh hưởng đến tiến độ xác định ranh giới dự án. Từ những lợi thế và rào cản trên, các chuyên gia, nhà khoa học đề nghị Điện Biên ưu tiên hoàn thiện dữ liệu nền, gồm phân loại trạng thái rừng, đo đạc địa chính, xử lý chồng lấn quy hoạch; đồng thời nâng cao năng lực thẩm định cấp tỉnh. Nguồn lực cần được bố trí ngay trong giai đoạn xây dựng Đề án 2026 - 2027, tạo nền tảng để tỉnh sẵn sàng đăng ký dự án khi Tiêu chuẩn quốc gia về các-bon rừng có hiệu lực.

Thị trường tín chỉ các-bon mở ra hướng tạo thêm giá trị từ rừng, song không phải nguồn thu có thể hình thành trong thời gian ngắn. Hoàn thiện dữ liệu, xác lập rõ ranh giới, chủ thể quản lý và cơ chế hưởng lợi là những việc cần được chuẩn bị từ sớm. Khi nền tảng được xây dựng đầy đủ, tài nguyên rừng sẽ có thêm cơ hội trở thành nguồn lực cho tăng trưởng xanh, đồng thời tạo động lực để người dân gắn bó lâu dài với rừng.