Chuẩn dữ liệu thống nhất cho hệ thống truy xuất nguồn gốc của thành phố Hà Nội

Cần giải bài toán an toàn thực phẩm bằng truy xuất nguồn gốc

Người dùng có thể truy xuất nguồn gốc sản phẩm đối với sản phẩm sữa tươi TH True milk. Ảnh: N.A

Thành phố Hà Nội có 81.000 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Tuy nhiên, năng lực sản xuất tại chỗ mới chỉ đáp ứng khoảng 60% nhu cầu tiêu dùng, 40% còn lại nhập từ các tỉnh hoặc nhập khẩu từ nước ngoài.

Việc mua qua chợ đầu mối khiến khó truy vết nhanh khi xảy ra sự cố an toàn thực phẩm, quy trình truy vết thủ công tốn nhiều thời gian, khó khoanh vùng chính xác lô hàng vi phạm. Cùng với đó là nguy cơ hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

Trong khi đó, hoạt động sản xuất, chế biến và vận hành còn phân tán, khó kiểm soát đồng bộ. Việc kiểm soát chất lượng từ khâu sản xuất đến bàn ăn còn rời rạc, thiếu minh bạch, chưa hoàn thiện hệ thống dữ liệu theo các tiêu chuẩn.

Theo Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc bằng công nghệ số được xem là một mắt xích quan trọng trong quá trình minh bạch hóa thông tin chuỗi cung ứng.

Cụ thể, Nghị quyết 57 nhấn mạnh 3 yêu cầu liên quan trực tiếp đến quản lý chuỗi cung ứng. Thứ nhất, xây dựng hạ tầng dữ liệu quốc gia liên thông - dữ liệu phải được chia sẻ xuyên suốt giữa các bộ ngành, địa phương và doanh nghiệp, thay vì nằm rải rác, riêng biệt.

Thứ hai, dữ liệu phải trở thành tư liệu sản xuất - nhà nước phải có khả năng khai thác dữ liệu thực tế để hoạch định chính sách, không dựa vào báo cáo thủ công hay thống kê thiếu căn cứ. Thứ ba, ưu tiên các công nghệ chiến lược, gồm chuỗi khối (blockchain), internet kết nối vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (big data) cho các nền tảng hạ tầng quốc gia dùng chung.

Triển khai Nghị quyết 57/NQ-TW, thành phố Hà Nội đã công bố danh mục 30 bài toán lớn, trong đó, đặt vấn đề về việc tìm biện pháp nào kiểm soát và bảo đảm an toàn thực phẩm trên địa bàn. Thành phố gợi ý một số hướng để hình thành sản phẩm, trong đó có giải pháp về hệ thống truy xuất nguồn gốc thực phẩm hiện đại… Hiện, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội đã phối hợp với các sở, ngành liên quan, hiệp hội, doanh nghiệp triển khai tích cực nhiệm vụ này.

Hướng tới chuẩn dữ liệu thống nhất cho truy xuất nguồn gốc

NDATrace - nền tảng định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa, được xây dựng trên hạ tầng blockchain NDAChain và nền tảng định danh phi tập trung NDADID. Ảnh: NDA

Theo các chuyên gia, một trong những rào cản của truy xuất nguồn gốc hiện nay là việc vẫn chưa hình thành một khung pháp lý thống nhất về tiêu chuẩn dữ liệu truy xuất ở cấp quốc gia. Điều này dẫn đến các nền tảng sử dụng chuẩn dữ liệu và mã định danh khác nhau, khiến dữ liệu bị phân mảnh và khó liên thông giữa các chủ thể trong chuỗi cung ứng như nhà sản xuất, doanh nghiệp logistics, nhà phân phối, cũng như các cơ quan quản lý và các bộ, ban, ngành liên quan.

Những hạn chế trên cho thấy nhu cầu cấp thiết phải ban hành một khung tiêu chuẩn dữ liệu truy xuất nguồn gốc thống nhất, đồng thời xây dựng một nền tảng truy xuất nguồn gốc dùng chung, có khả năng chuẩn hóa, liên thông và xác thực dữ liệu trên toàn bộ chuỗi cung ứng.

Tại Việt Nam, một số giải pháp truy xuất nguồn gốc đang được phát triển theo hướng xây dựng hạ tầng dữ liệu dùng chung. Trong số đó có thể kể đến Nền tảng định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hoálà NDATrace. Đây là nền tảng được xây dựng trên hạ tầng blockchain NDAChain và nền tảng định danh phi tập trung NDADID. Giải pháp này đã, đang được đơn vị cung cấp giới thiệu demo Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc của thành phố Hà Nội.

NDATrace được thiết kế theo theo mô hình 5 tầng, trong đó mỗi tầng phục vụ một nhóm đối tượng riêng nhưng vận hành thống nhất trên cùng một khung quản trị dữ liệu.

Các tầng nền tảng đóng vai trò là nền tảng quản lý, với các chức năng quản lý, đồng bộ dữ liệu và định danh bảo mật. Nhờ đó, cơ quan quản lý có thể theo dõi toàn bộ chuỗi cung ứng của sản phẩm theo dữ liệu thời gian thực, đồng thời nhanh chóng truy vết, khoanh vùng và thu hồi khi xảy ra sự cố.

Các tầng trung gian và doanh nghiệp đóng vai trò triển khai và ghi nhận dữ liệu của vòng đời sản phẩm, từ sản xuất, kiểm định đến lưu kho và vận chuyển. Dữ liệu này được đồng bộ về tầng nền tảng, giúp cơ quan quản lý vẫn theo dõi được toàn bộ hệ thống ngay cả khi số lượng doanh nghiệp tham gia ngày càng lớn

Ở tầng cuối là lớp giao diện công khai của toàn hệ thống, nơi mọi dữ liệu được xác thực từ tầng 1 đến 4 được hiển thị cho người tiêu dùng thông qua các công cụ như quét QR Code, chạm NFC, Web Portal,... Người dùng có thể kiểm tra thông tin chi tiết của sản phẩm, các chứng nhận liên quan, đồng thời có thể phản hồi về sản phẩm và thông tin phản hồi sẽ trở thành nguồn dữ liệu phục vụ cơ quan quản lý trong việc giám sát thị trường.

Đại diện PILA báo cáo về nền tảng NDATrace tại Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội. Ảnh: Sở KHCN Hà Nội

Thông tin thêm về giải pháp, ông Phạm Mạnh Tường (Công ty cổ phần PILA) nhấn mạnh, những nền tảng với kiến trúc nhiều lớp như NDATrace hướng tới mục tiêu hình thành hệ thống truy xuất nguồn gốc dùng chung cho cả hệ thống, trong đó dữ liệu được tạo lập tại doanh nghiệp, đồng bộ với cơ quan quản lý và minh bạch với người tiêu dùng.

Thông tin mới nhất từ Hiệp hội Dữ liệu quốc gia, việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho truy xuất nguồn gốc đang được thúc đẩy mạnh mẽ. Hiện nay, dự thảo Nghị định của Chính phủ về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa đang được Bộ Công an hoàn thiện và dự kiến trình Chính phủ ban hành trong quý II-2026. Khi đó, truy xuất nguồn gốc không chỉ là công nghệ, mà là lời giải cho một thị trường minh bạch, một chuỗi cung ứng hiện đại và một nền kinh tế dữ liệu phát triển bền vững.

Việt Nga