Cú sốc năng lượng thử thách đà phục hồi của kinh tế toàn cầu

Quang cảnh cảng hàng hóa tại Rio de Janeiro, Brazil. Ảnh minh họa: THX/TTXVN

Dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm nay được giữ nguyên ở mức 2,9% trong năm 2026, như ước tính hồi tháng 12/2025. Tuy nhiên, mức dự báo có thể đã được điều chỉnh tăng khoảng 0,3 điểm phần trăm nếu xung đột tại Trung Đông không leo thang. Yếu tố kìm hãm đà tăng trưởng chính là giá năng lượng tăng vọt do xung đột, gây ra một cuộc khủng hoảng trên toàn cầu và gây áp lực lạm phát mới. Điều này cùng với tính chất khó lường của cuộc xung đột đã làm lu mờ các lực đẩy tích cực như sự bùng nổ đầu tư công nghệ và mức thuế quan thấp hơn đã được duy trì trong năm ngoái và cho đến thời điểm trước khi xung đột nổ ra.

Lạm phát vào năm 2026 hiện được cho là sẽ cao hơn so với dự báo trước đó. Lạm phát chung của Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới trong năm nay dự kiến ở mức 4%, tăng 1,2 điểm phần trăm so với ước tính trước đó. Đáng chú ý là lạm phát tại Mỹ có thể chạm mức 4,2%, cũng tăng 1,2 điểm phần trăm so với dự báo trước đó, dù các mức thuế quan đối ứng đã được nới lỏng sau phán quyết của Tòa án Tối cao.

Báo cáo của OECD chỉ ra rằng việc eo biển Hormoz, tuyến hàng hải vận chuyển 20% lượng dầu của toàn cầu, bị đóng cửa không chỉ khiến giá năng lượng tăng vọt mà còn khiến giá phân bón cao hơn, từ đó kéo chi phí sản xuất, giá lương thực tăng theo. Giá năng lượng cao hơn cũng có thể làm tăng chi phí cho các quốc gia châu Âu trong việc bổ sung dự trữ khí đốt tự nhiên hàng năm cần thiết. Thị trường tài chính có thể trải qua sự biến động gia tăng trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ dài hạn tăng làm tăng rủi ro tài chính.

Cho đến nay, tác động sớm nhất, trực tiếp và rõ ràng nhất mà xung đột gây ra đối với kinh tế toàn cầu là làm gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung năng lượng. Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), ông Fatih Birol, nhận định rằng chiến sự tại Trung Đông có thể khiến thế giới phải đối mặt với cuộc khủng hoảng năng lượng tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ. Xung đột đã khiến thế giới đã mất đi 11 triệu thùng dầu mỗi ngày, vượt hai cuộc khủng hoảng dầu mỏ liên tiếp xảy ra vào thập niên 1970.

Không dừng lại ở đó, người đứng đầu IEA cho rằng việc nhiều tài sản năng lượng ở các quốc gia Trung Đông đã bị hư hại ở mức độ “nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng” do chiến sự. Điều này có nguy cơ kéo dài sự đứt gãy của chuỗi cung ứng toàn cầu ngay cả khi xung đột kết thúc, vì các mỏ dầu, nhà máy lọc dầu và hệ thống đường ống sẽ cần một khoảng thời gian nhất định để có thể hoạt động trở lại.

Ông Birol cảnh báo rằng không chỉ dầu mỏ và khí đốt, mà cả những mặt hàng thiết yếu của nền kinh tế toàn cầu như hóa dầu, phân bón, lưu huỳnh và khí heli cũng đều bị gián đoạn giao thương. Hơn 1/3 lượng phân bón, khoảng 1/4 sản phẩm hóa dầu và nhiều nguyên liệu công nghiệp quan trọng như lưu huỳnh và helium đi qua eo biển Hormuz.

Cuộc khủng hoảng hiện nay chưa từng có tiền lệ, khi tác động đã lan sang lạm phát, làm tăng chi phí nhập khẩu năng lượng, nới rộng thâm hụt tài khoản vãng lai và làm suy giảm tăng trưởng tại nhiều nền kinh tế. IEA nhấn mạnh các biện pháp hiện nay chỉ có thể giảm bớt tác động kinh tế, trong khi giải pháp căn bản vẫn là khôi phục hoạt động bình thường của eo biển Hormuz.

Trong bối cảnh xung đột, "lạm phát đình trệ", tình trạng kết hợp giữa lạm phát cao, tăng trưởng trì trệ và tỷ lệ thất nghiệp có xu hướng gia tăng, đã trở thành nỗi ám ảnh ở nhiều nền kinh tế.

Tại Khu vực sử dụng đồng euro (Eurozone), sản lượng của khu vực tư nhân trong tháng 3/2026 đã rơi xuống mức thấp nhất trong 10 tháng qua. Chi phí của các doanh nghiệp đang tăng với tốc độ nhanh nhất trong hơn ba năm qua do giá năng lượng leo thang và chuỗi cung ứng bị gián đoạn. Tình trạng chậm trễ nguồn cung là chưa từng có kể từ giữa năm 2022, chủ yếu do các vấn đề về vận tải biển liên quan đến chiến sự.

Giá dầu tăng và tăng trưởng việc làm yếu một lần nữa cũng gây ra nỗi lo về “lạm phát đình trệ” ở Mỹ, gợi nhớ đến thập niên 1970, khi người dân xếp hàng tại các trạm xăng và lãi suất ở mức hai con số. Báo cáo việc làm ngày 6/3 gây sốc, khi cho thấy kinh tế Mỹ mất 92.000 việc làm trong tháng 2/2026.

Trước tình hình phức tạp này, OECD hối thúc các ngân hàng trung ương thận trọng. Ngân hàng Trung ương châu Âu đã giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp ngày 19/3, đánh dấu lần thứ sáu liên tiếp không thay đổi chính sách lãi suất. Ngân hàng trung ương Anh và Ngân hàng trung ương Nhật Bản cũng giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp cùng ngày. Một ngày trước đó, Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) cũng quyết định không thay đổi chính sách lãi suất cơ bản.

Lê Minh/TTXVN (Tổng hợp)